ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
207
YASHIL IQTISODIYOT: BARQAROR RIVOJLANISH VA EKOLOGIK
MUVOZANAT
Turopova Nigora
Termiz davlat universiteti o’qituvchisi
Boltayev Og’abek Saxobiddin o’g’li
Termiz davlat universiteti, Iqtisodiyot va Turizim fakulteti, Iqtisodiyot sohalari
tarmoqlari bo’yicha yoʻnalishi 3-kurs, 3-22 guruh talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqola yashil iqtisodiyotning mohiyati, ahamiyati va global rivojlanish
jarayonlarida tutgan o‘rnini o‘rganadi. Tadqiqotda ekologik barqarorlikka asoslangan
iqtisodiy tizimning asosiy jihatlari, O‘zbekistonda ushbu konsepsiyaning amaliy
qo‘llanilishi va milliy rivojlanish strategiyasidagi o‘rni tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba
asosida yashil iqtisodiyotga o‘tishning ustuvor yo‘nalishlari, kutilayotgan iqtisodiy va
ijtimoiy natijalar ko‘rib chiqiladi.
Kalit so’zlar.
Yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, ekologik muvozanat, qayta
tiklanuvchi energiya, uglerod neytralligi, iqlim o‘zgarishi, ekologik innovatsiyalar.
Abstract
This article examines the nature, importance and role of the green economy in
global development processes. The study analyzes the main aspects of the economic
system based on ecological stability, the practical application of this concept in
Uzbekistan and its role in the national development strategy. On the basis of international
experience, priority directions of the transition to a green economy, expected economic
and social results are considered.
Keywords.
Green economy, sustainable development, ecological balance,
renewable energy, carbon neutrality, climate change, ecological innovation.
KIRISH
Iqlim o‘zgarishi, ekologik inqiroz va resurslar tanqisligi zamonaviy iqtisodiyot
oldidagi eng dolzarb muammolar sirasiga kiradi. XX asr oxiridan boshlab iqtisodiy
rivojlanishni ekologik barqarorlik tamoyillari asosida shakllantirish g‘oyasi global
ahamiyat kasb etdi. Bu jarayon "yashil iqtisodiyot" konsepsiyasi orqali amalga
oshirilmoqda.
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
208
Yashil iqtisodiyot – bu iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bilan birga ekologik
muvozanatni saqlashga asoslangan yangi iqtisodiy modeldir. Ushbu model qayta
tiklanuvchi resurslardan foydalanish, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhitga
zararli ta’sirni kamaytirishga yo‘naltirilgan. O‘zbekiston ham bu jarayonda faol
qatnashib, barqaror rivojlanish strategiyasida yashil iqtisodiyotga o‘tishni ustuvor vazifa
sifatida belgilagan.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Yashil iqtisodiyotning ilmiy asoslari Jahon resurslar instituti, Jahon iqtisodiy
forumi va BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari hujjatlarida keng yoritilgan. R.
Costanza va uning hamkasblarining tadqiqotlari ekologik iqtisodiyotning zamonaviy
nazariyalarini belgilashda muhim rol o‘ynadi.
Xitoy va Germaniya tajribasi yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonining
muvaffaqiyatli misoli sifatida ko‘riladi. Xitoy quyosh va shamol energetikasiga katta
investitsiyalar yo‘naltirib, bu sohada yetakchiga aylangan bo‘lsa, Germaniya
"Energiewende" dasturi orqali uglerod neytralligiga erishish bo‘yicha sezilarli yutuqlarga
erishdi.
O‘zbekiston kontekstida yashil iqtisodiyot masalasi Milliy strategiyalar va davlat
dasturlarida o‘z aksini topgan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyevning 2030-yilga qadar uglerod neytralligiga erishish strategiyasi ushbu
jarayonning amaliy ifodasidir.
Tadqiqotda quyidagi usullar qo‘llanildi:
Statistik tahlil:
O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energiya resurslaridan foydalanish bo‘yicha
2015-2023-yillardagi ko‘rsatkichlari o‘rganildi.
Xalqaro tashkilotlar tomonidan berilgan ekologik samaradorlik indekslari tahlil
qilindi.
Taqqoslash usuli:
Xitoy va Germaniya tajribasi O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish
strategiyasi bilan solishtirildi.
Ekspert intervyulari:
Yashil iqtisodiyot va ekologik muammolar bo‘yicha mahalliy va xorijiy ekspertlar
bilan intervyular o‘tkazildi.
Case-study:
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
209
Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida amalga oshirilgan ekologik innovatsion
loyihalar o‘rganildi.
Iqtisodiy modellashtirish:
Yashil iqtisodiyotga o‘tish natijasida O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti (YaIM)
o‘sishining prognozlari ishlab chiqildi.
NATIJALAR
Energiyadan foydalanish:
O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energiya quvvatlari 2023-yil oxiriga kelib 10%
ga oshdi, bu esa energetika sektoridagi barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Ish o‘rinlari:
Yashil iqtisodiyotga yo‘naltirilgan loyihalar 50 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlarini
yaratishga yordam berdi.
Uglerod chiqindilari:
Yashil texnologiyalarni joriy etish natijasida O‘zbekistonda uglerod chiqindilari
miqdori 15% ga kamaydi.
Hududiy rivojlanish:
Toshkent, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida ekologik innovatsion loyihalar
o‘z iqtisodiy samaradorligini namoyish etdi.
1-jadval. O‘zbekistonning qayta tiklanuvchi energiya ulushining o‘sishi
Yil
Quyosh energiyasi (%) Shamol energiyasi (%)
Umumiy ulush (%)
2015-yil 2
1
3
2020-yil 5
3
8
2023-yil 7
5
12
XULOSA
Yashil iqtisodiyot global barqarorlikka erishish va iqtisodiy o‘sishni ta’minlash
uchun muhim vositadir. O‘zbekistonning ushbu yo‘nalishdagi sa’y-harakatlari energiya
ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2, Issue-11
210
mustaqilligini oshirish, uglerod neytralligiga erishish va ekologik muvozanatni saqlashga
xizmat qiladi.
Amaliy tavsiyalar:
Qayta tiklanuvchi energiya manbalariga investitsiyalarni ko‘paytirish.
Xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish.
Ekologik innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash orqali yangi texnologiyalarni keng
joriy etish.
Ushbu strategik chora-tadbirlar yashil iqtisodiyotning milliy iqtisodiy
rivojlanishdagi ahamiyatini yanada oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Costanza, R. Ecological Economics: Principles and Applications.
2.
BMT Barqaror rivojlanish maqsadlari hujjati.
3.
Jahon resurslar instituti hisobotlari.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va milliy strategiyalari.
5.
Germaniya va Xitoyning yashil iqtisodiyot bo‘yicha xalqaro tadqiqotlari.
