Universal International Scientific Journal
3
Mirzayev Shukurjon Kaxramon o‘g‘li., Xusanov Saydullo Ilyosxon o‘g‘li
Andijon davlat universiteti
Uzbekistan
Annotatsiya.
Moychechak (Matricaria chamomilla L.) o‘simligi xalq tabobati va zamonaviy
farmatsevtikada keng qo‘llaniladigan muhim dorivor o‘simliklardan biridir. Ushbu maqola
moychechakning botanik tavsifi, kimyoviy tarkibi, ekologik omillarga bog‘liqligi kabi biologik
xususiyatlari hamda yallig‘lanishga qarshi, tinchlantiruvchi, antibakterial va boshqa dorivorlik
xususiyatlarini o‘rganadi. Adabiyotlar tahlili va klinik tadqiqotlar ma’lumotlari asosida moychechakning
kamazulen, apigenin va efir moylari kabi faol moddalari uning terapevtik samaradorligini ta’minlashi
ko‘rsatildi. O‘simlik ovqat hazm qilish, teri kasalliklari va stress bilan bog‘liq holatlarni davolashda muhim
ahamiyatga ega. Kelgusida moychechakning yangi dorivor qo‘llanilishini aniqlash uchun qo‘shimcha
tadqiqotlar zarur.
Kalit so‘zlar:
Moychechak, Matricaria chamomilla, biologik xususiyatlar, dorivorlik xususiyatlari,
kimyoviy tarkib, farmakologik ta’sir, antiinflamator, sedativ, klinik tadqiqotlar, xalq tabobat.
Аннотация:
Ромашка (Matricaria chamomilla L.) является одним из широко используемых
лекарственных растений в народной медицине и современной фармацевтике. Статья посвящена
изучению биологических свойств ромашки (ботаническое описание, химический состав,
экологические факторы) и ее лекарственных свойств (противовоспалительное, седативное,
антибактериальное действие и др.). На основе анализа литературы и данных клинических
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
MOYCHECHAKNING BIOLOGIK VA DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 6
Published: 02.06.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
4
исследований установлено, что активные вещества ромашки, такие как хамазулен, апигенин и
эфирные масла, обеспечивают ее терапевтическую эффективность. Растение играет важную роль в
лечении заболеваний пищеварительной системы, кожных проблем и состояний, связанных со
стрессом. Для выявления новых терапевтических применений ромашки необходимы
дополнительные исследования.
Ключевые слова:
Ромашка, Matricaria chamomilla, биологические свойства, лекарственные
свойства, химический состав, фармакологическое действие, противовоспалительное, седативное,
клинические исследования, народная медицина.
Abstract:
Chamomile (Matricaria chamomilla L.) is a widely used medicinal plant in traditional and
modern pharmaceutical practices. This article explores the biological properties of chamomile (botanical
description, chemical composition, ecological factors) and its medicinal properties (anti-inflammatory,
sedative, antibacterial effects, and others). Based on literature reviews and clinical research data, it was
determined that chamomile’s active compounds, such as chamazulene, apigenin, and essential oils,
contribute to its therapeutic efficacy. The plant is significant in treating digestive disorders, skin conditions,
and stress-related issues. Further research is needed to identify new therapeutic applications of chamomile.
Keywords:
Chamomile, Matricaria chamomilla, biological properties, medicinal properties,
chemical composition, pharmacological effects, anti-inflammatory, sedative, clinical studies, traditional
medicine.
Language:
Uzbek
Citation:
Mirzayev , S., & Xusanov , S. (2025). BIOLOGICAL AND MEDICINAL PROPERTIES
OF CHAMOMILE. Universal International Scientific Journal, 2(6), 3–6. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2877
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish O‘simliklar dunyosi tabiatning
ajralmas qismi hisoblanadi. Yer yuzidagi
hayotning
davomiyligini
o‘simliklarsiz
tasavvur qilib bo‘lmaydi. Insoniyat hayoti
o‘simliklar olami bilan uzviy bog‘langan,
chunki ular insonni to‘ydirgan, kiyintirgan,
davolagan, qurilish, dorivor va texnik xom-
ashyo manbai bo‘lib xizmat qilgan. Ma’lumki,
dunyo miqyosida farmatsevtika korxonalarida
ishlab chiqarilayotgan dori vositalarining
taxminan 50% i dorivor o‘simliklar xom-
ashyosidan tayyorlanmoqda. Yer yuzida
dorivor oʻsimliklarning 10−12 ming turi
borligi aniqlangan. 1000 dan ortiq oʻsimlik
turining kimyoviy, farmakologik xossalari
tekshirilgan.
Mutloq
ko‘pchilik
mamlakatlarda, shu jumladan, O‘zbekiston
Respublikasida
farmatsevtika
sanoatini
jadallik
bilan
rivojlanishi
bunday
korxonalarning dorivor o'simliklar xom-
ashyosiga bo‘lgan talabini keskin ortishiga
sabab bo‘lmoqda. Shuni ta’kidlash lozimki,
Universal International Scientific Journal
5
tabiiy holda o‘suvchi dorivor o‘simliklar
zaxiralarining
chegaralanganligi
tufayli
farmatsevtika sanoati korxonalarning dorivor
o'simliklar xom-ashyosiga bo‘lgan talabini,
asosan, dorivor o'simliklar o‘stirish orqaligina
qondirish mumkin. O‘zbekistonda dorivor
o‘simliklarning 700 dan ortiq turi mavjud.
Shulardan tabiiy sharoitda o‘sadigan va
madaniylashtirilgan 120 ga yaqin o‘simlik
turlaridan
ilmiy
va
xalq
tabobatida
foydalaniladi. Hozirgi davrda tibbiyotda
qo‘llanadigan dori-darmonlarning qariyb
40−47% o‘simlik xom ashyolaridan olinadi.
Dorivor o‘simliklarning quritilgan oʻti,
kurtagi, ildizi, ildizpoyasi, tuganagi, piyozi,
po‘stlog‘i, bargi, guli, g‘unchasi, mevasi
(urug‘i), danagi, sharbat, qiyomi, toshchoyi,
efir moylari va boshqalardan doridarmon
tarzida
foydalaniladi.
Biologik
xususiyatlari
Moychechak
(Matricaria) — murakkab-guldoshlar oilasiga
mansub bir yillik o’tsimon o’simlik turkumi,
dorivor ekin hisoblanadi. Ushbu turkumga 50
dan ortiq tur kiradi. Asosan, Evropada,
Janubiy Sibirda, Kavkazda va O‘rta Osiyoda
uchraydi. Ko‘pgina mamlakatlarda, shu
jumladan O‘zbekistonning Toshkent va
Namangan viloyatlaridagi dorivor ekinlar
etishtiriladigan xo‘jaliklarda moychechakning
dorivor turi (chittigul) ekiladi. Dorivor
moychechakning bo‘yi taxminan 40 sm
atrofida bo‘lib, poyasi bir yoki bir nechta
bo‘lishi mumkin, tik turadi va tepa qismidan
shoxlanadi. Barglari ikki karra pat-simon
qirqilgan bo‘lib, birinchi jufti qarama-qarshi,
cho‘zinchoq va uch tomonlama shaklda.
Uchinchi va to‘rtinchi juftlari qarama-qarshi
bo‘lib,
pinnat
tarzda
ajratilgan.
Gullari oq rangda bo‘lib, uzun pedunkullarda
joylashgan inflorescence (savatdagi gullar)
shaklida bo‘ladi. Umumiy gullash to‘pguli
gullash bo‘lib, uning o‘ziga xos xususiyati
cho‘zilgan, ichi bo‘sh, konussimon idish
shaklida bo‘lishidir. Savatchalarning chekka
gullari urg‘ochi bo‘lib, oq gullarning
yaproqlari bilan qoplangan, o‘rtadagi gullari
esa quvurli, ikki jinsli va sariq rangda bo‘ladi.
Moychechak
iyun-iyul
oylarida
gullab,
urug‘laydi.
Moychechak kurtaklari och yashil rangda
bo‘lib, past va ingichka urug‘ o‘simtasining
pastki qismi qismi bilan ajralib turadi, ular
sezilmaydigan tarzda ildizga aylanadi. Urug‘
barglari o‘simtasimon, ovalsimon yoki biroz
ovalsimon shaklda, cho‘qqisi to‘mtoq yoki
yumaloq bo‘ladi. Voyaga yetgan o‘simlikning
poyasi yalang, bargli va poyasidan shoxlangan
bo‘lib,
o‘simtasimon,
cho‘zinchoq,
pinnatsimon va ikki marta patsimon kesilgan
yalang‘och yaproqlar bilan qoplangan.
Dorivorlik xususiyatlari. Moychechakning
dorivorlik xususiyatlari keng qamrovli va
ko‘plab tibbiy muolajalarda qo‘llaniladi.
Ushbu o‘simlik spazmni yo‘qotishda, gaz va
hayz ko‘rish bilan bog‘liq og‘riqlarni
kamaytirishda
samarali
hisoblanadi.
Moychechakda
mavjud
alfa-bisabolol
moddasining yaralarni tez va samarali
davolash
xususiyati
borligi
aniqlangan.
Shuningdek, moychechakdagi azulen yurak
urishining normallashtirishga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi.Moychechakdan
tayyorlangan
dorilar gastrit va yarali kolit kabi oshqozon-
ichak
kasalliklarini
davolashda
keng
qo‘llaniladi.
Bundan
tashqari,
og‘iz
infektsiyalarini ham davolashda samaradorligi
tasdiqlangan. Ege universiteti farmatsiya
fakulteti Farmakognoziya kafedrasi mudiri
Prof. Dr. Bijen Kivchakning fikriga ko‘ra,
moychechak choyi ba’zi dori vositalari bilan
o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin va ayrim
romashka turlari jiddiy zaharlanish holatlariga
sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, Turkiyada
romashkaning
ayrim
turlari
pestitsidlar
Universal International Scientific Journal
6
tayyorlashda ishlatilgani sababli, zaharlanish
holatlari
kuzatilgan.Klinik
sharoitda
insonlarda
takrorlanmagan,
ammo
hayvonlarda
o'tkazilgan
tadqiqotlar
moychechakning oshqozon-ichak tizimida
ijobiy ta’siri borligini ko‘rsatmoqda. Masalan,
kalamushlar ustida olib borilgan tadqiqotlarda
moychechak ekstrakti diareyadan himoya
qilish potentsialiga ega ekanligi aniqlangan.
Bu foyda asosan uning yallig‘lanishga qarshi
xususiyatlari bilan izohlanadi. Yana bir
tadqiqotda moychechak oshqozon yarasining
oldini olishda samarali ekani ma’lum bo‘ldi.
Oshqozonning
kislotaliligini
kamaytirish
orqali, moychechak yaraga hissa qo‘shuvchi
bakteriyalarning ko‘payishini nazorat qiladi.
Biroq, o‘simlikning ovqat hazm qilish
tizimidagi ta’sirini to‘liq tasdiqlash uchun
insonlarda qo‘shimcha klinik tadqiqotlar talab
etiladi. Moychechak inflorescence boshlari
gullashdan oldin yig‘ilib, soyada quritiladi. U
tarkibida efir moylari, qatronlar, achchiq
moddalar va fenolik birikmalar mavjud.
Dorivor maqsadda moychechak choy shaklida
(1% konsentratsiyada) ertalab och qoringa bir
stakan ichilishi tavsiya etiladi. Bu choy
diuretik, ishtahani ochuvchi, tinchlantiruvchi
hamda gazni hazm qiluvchi ta’sirga ega.
Shuningdek, moychechak og‘riq qoldiruvchi
vositalar to‘plamining muhim qismi sifatida
ishlatiladi va terapiyada bezovta qiluvchi
ta’sirlarni kamaytiradi. Bundan tashqari,
o‘simlik bo‘yash materiali sifatida ham
qo‘llaniladi.
Xulosa. Moychechak o‘zining biologik va
dorivorlik xususiyatlari bilan ko‘plab tibbiy va
farmatsevtik sohalarda ahamiyat kasb etadi.
Uning tabiiy sharoitda o‘sishi, o‘ziga xos
morfologiyasi va kimyoviy tarkibi uni
qimmatbaho
dorivor
o‘simliklarga
aylantirgan. Alfa-bisabolol, azulen va boshqa
bioaktiv
moddalarning
mavjudligi
moychechakni yaralarni davolash, spazmni
yo‘qotish,
oshqozon-ichak
kasalliklarini
kamaytirishda samarali qiladi. Shuningdek,
uning
choyi
tinchlantiruvchi,
ishtahani
ochuvchi va diuretik ta’sirga ega. Biroq,
romashkaning
ayrim
turlari
zaharlanish
xavfini oshirishi mumkinligi sababli, dorivor
vositalardan foydalanishda ehtiyotkorlik talab
etiladi.
Kelajakda
moychechakning
tibbiyotdagi o‘rni va xavfsizligini yanada
chuqurroq
o‘rganish
uchun
klinik
tadqiqotlarning ko‘paytirilishi muhimdir.
Список литературы
1. O‘zbekistonning shifobaxsh o‘simliklari va ularni muhofaza qilish, Toshkent-1998, Xoliqov K,
Nabiyev M.
2. Hojimatov Q.M, Olloyorov M, Yuldashev H.M, Shogulomov U.Sh, Shifobaxsh giyohlar dardlarga
malham (Fitoterapiya), Toshkent-1995
3. Abu ali Ibn Sino, Tib qonunlari kitobi
4. Salomatlik sari gazetasi, Toshkent, 2019.25.05
5. Dorivor o‘simliklar atlasi, Jo‘rayeva M.A, Toshkent-2012
