“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
450
FOTOSINTEZNI O‘RGANISHNING AHAMIYATI
Haydarova Nozima Inomjon qizi., Yulchiyev Erkin Yuldashevich., Mirzayev Shukurjon
Kaxramon o‘g’li
Andijon davlat universititeti
mirzayevshukurjon@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15572670
Annotatsiya.
Fotosintez jarayoniga tashqi omillar, ya’ni turli harorat chegaralari, quyosh
yorug’ligi intensivligi , yorug’lik energiyasi, karbonat angidridi va kislorod konsentratsiyasi, ildiz
orqali mineral oziqlanishi, suv bilan ta’minlanishi kabilarning ta’sirini hamda ushbu ta’sirlar ostida
fotosintetik jarayonlarning sutkalik va mavsumiy ritmlari o‘zgarishini tahliliy o‘rganish asosiy
maqsad va vazifalar bo‘lib hisoblanadi.
Tayanch iboralar:
Fotosintetik organ , vegetatsiya , organik modda, fotosintez jadalligi,
modifikatsiyalangan gaz muhiti, biologik hosil.
Fotosintez jarayonida o‘simliklarda organik modda hosil bo‘ladi va to‘plana boradi. Bu organik
moddaning umumiy miqdori fotosintez va nafas olish jarayonlarining jadalligiga bog’liq. Ya’ni
fotosintez jarayonida hosil bo‘layotgan organik moddaning nafas olish jarayoni uchun sarflanayotgan
organik modda nisbatiga bog’liq bo‘ladi:
A
=
F – D
Bu yerda A-to‘plangan organik modda miqdori, F-fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan organik
modda miqdori, D-nafas olish jarayoniga sarflangan organik modda miqdori.
Dala sharoitida organik moddaning hosil bo‘lishini va to‘planishini ifodalovchi
fotosintezning sof mahsuldorligini quyidagi formula bilan aniqlash mumkin:
B
2
– B
1
F
=
1
/
2 (L
1
+
L
2
) T
Bu yerda B
1
va B
2
tajribaning boshlanishida va oxirida o‘simlikda hosil bo‘lgan quruq modda
miqdori (g), L
1
va L
2
– tajribaning boshlanishida va oxirida o‘simlik bargining sathi (m
2
) T-tajriba
davomidagi kunlar soni, F- to‘plangan organik moddaning miqdori (g
/
m
2
sutka). Sutka davomida
to‘planadigan organik moddaning miqdori vegetatsiya davomida o‘zgarib turadi va u juda oz
miqdordan boshlanib to 15-18g
/
m
2
gacha bo‘lishi mumkin.
Fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan va to‘plangan organik modda ikki guruxga bo‘linadi: 1)
biologik (U-
biol
), 2) xo‘jalik (U-
xo‘j
).
O‘simlik tanasida vegetatsiya davrida sintez bo‘lgan quruq moddaning umumiy miqdori
biologik hosil deyiladi. Biologik hosilning xo‘jalik maqsadlariga ishlatiladigan qismi (donlari,
urug’lari, ildiz mevalari va boshqalar) xo‘jalik hosili deyiladi.
Xo‘jalik hosilning miqdori har xil o‘simliklarda turlicha bo‘ladi va bu koeffitsient (K
xo‘j
) bilan
ifodalanadi.
U
xo‘j
K
xo‘j
=
U
biol
Umuman quyidagi sharoitlar yaratilganda eng yuqori hosildorlik darajasiga erishish mumkin:
1) ekinzorlarda barg sathini ko‘paytirish; 2) fotosintetik organning faol ishlash davrini uzaytirish; 3)
fotosintezning jadalligini va mahsuldorligini oshirish; 4) fotosintez jarayonida sintezlangan organik
moddalarning harakatini va o‘simlik a’zolarida qayta taqsimlanishini tezlatish va hokazolar. Buning
uchun esa hamma agrotexnik tadbir va choralar (o‘g’itlash, sug’orish, yerga ishlov berish,
zararkunandalarga qarshi kurashish va hokazolar) o‘z vaqtida sifatli o‘tkazilishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
“ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari
adu.uz
universaljurnal.uz
451
1.P.H.Reven, R.F.Evert, S.E.Eichhorn. “Biology of plants”, 8th edition – New York:
W.H.Freeman and Company, 2013.
2. L.Taiz, E.Zeiger. “Plant Physiology and Development”, 6th edition – Sinauer Associates,
2015.
3. W.G.Hopkins, N.P.A.Huner. “Introduction to Plant Physiology”, 4th edition – Wiley, 2008.
4. https://studmate.ru/
5. https://azkurs.org/
