Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 237
O‘YINLAR YORDAMIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARGA INGLIZ TILI O‘RGATISH
Yuldashev Og‘abek Komiljon o‘g‘li
Namangan davlat pedagogika instituti
Yevropa tillari kafedrasi o‘qituvchisi
Zoyirova Nazokat Nodirovna
Namangan davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi 3-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktabgacha talim tashkilotlarida ingliz tili
mashgʻulotlarini oʻyinlar yordamida mazmunli va foydalanish qiziqarli tashkil qilish
haqida fikr yuritilgan het tili darslarini samarali tashkil etishda mumkin bo‘lgan interfaol
o‘yinlar haqida ma’lumot berilgan.
Kalit so‘z
Сhet tili, so‘zlar, fonetika, qoida, metodika, motivatsiya, o‘yin,
Transformatsiya, muhit.
Abstract:
This article discusses how to make English lessons in preschool institutions
meaningful and engaging through the use of games. It provides information about possible
interactive games that can be used to organize effective English language classes.
Key words:
Foreign language, words. Phonetics, rule, method, motivate. game.
Transformation, environment
Аннотация:
В данной статье рассматриваются способы организации
увлекательных и содержательных занятий по английскому языку в дошкольных
образовательных учреждениях с использованием игровых методов. Представлена
информация об интерактивных играх, которые можно применять для эффективного
обучения английскому языку.
Ключевые слова
: Иностранный язык, лексика, фонетика, правило, методика,
мотивация, игра, трансформация, среда
Til o‘rganish ham yosh davrlariga bog‘liq. Psixologlarning fikricha, bolalar kattalarga
nisbatan tilni tez va oson o‘zlashtiradilar. Bolalarda til o‘rganishga bo‘lgan tabiiy moyillik,
ularda taqlid qilish xususiyati kuchli ekanligi,kattalarga qaraganda bolalar vaqtining
ko‘pligi buning asosiy sabablaridandir. Shuni e'tiborga olish kerakki, 6–7 yoshli bolalar
ma’lumotlar ma’nosini tushunib emas, uni mexanik tarzda yodlaydi. Maktabgacha yoshi,
ayniqsa, chet tilini o‘rganishni boshlash uchun juda qulaydir. Bu yoshdagi bolalar til
hodisalariga nisbatan sezgirligi bilan ajralib turadi, ular o‘zlarining nutq tajribalarini,
tilning “sirlarini” tushunishga qiziqishadi. Ular kichik hajmni osongina va qat’iy eslashadi
til materiali va uni yaxshilab ko‘paytiring. Yoshi bilan bu qulay omillar kuchini yo‘qotadi.
Chet tilni o‘rganish uchun erta yosh afzalroq bo‘lishining yana bir sababi bor. Bola qancha
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 238
yosh bo‘lsa, shuncha kamroq bo‘ladi. So‘z boyligi yilda mahalliy til, ammo shu bilan birga
uning nutqiga bo‘lgan ehtiyojlari ham kam: kichik bolada aloqa sohalari katta
yoshdagilarga qaraganda kamroq, u hali murakkab aloqa muammolarini hal qilishi shart
emas. Bu shuni anglatadiki, u chet tilini o‘zlashtirganda, ona va chet tillaridagi
imkoniyatlar orasidagi bunday katta farqni sezmaydi va uning muvaffaqiyat hissi kattaroq
bolalarnikiga qaraganda yorqinroq bo‘ladi. Bolalarni o‘qitish - bu maktab o‘quvchilari va
kattalarga qaraganda mutlaqo boshqacha uslubiy yondashuvni talab qiladigan juda qiyin
masala. Bolalarga ingliz tilini mazmunli va qiziqarli o‘rgatish uchun quyidagi usullardan
foydalanish mumkin: - Qo‘shiq va she'rlar orqali tushuntirish yoki esda qolishi qiyin
bo‘lgan, ma’noga ega bo‘lmagan harf yoki birikmalarni kuyga solib o‘rgatish. Bunga misol
qilib, bolalarning ingliz tili alifbosini qo‘shiq qilib o‘rganishlari shunchaki yodlashdan
ko‘ra samarali ekanligini ko‘rsatish mumkin. - aqliy va jismoniy harakatlar bilan bo‘g‘liq
bo‘lgan o‘yinlar; Multfilmlar; Bolalar til o‘rganish mobaynida multfilmdagi gaplarni
tushunmasada, multfilm qahramonlarining harakatlari orqali ular ishlatayotgan so‘zlarni
tushunishga intiladi.Bu esa bolalar uchun qiziq va til o‘rganishlari uchun samarali yo‘l. rol
ijro etish(role play) o‘qituvchi biror ma’lumotni, masalan, hayvon yoki qushlarning
nomlarini o‘rgatayotgan paytda rol orqali ijro etishi yoki bolalarga ijro ettirishi lozim.
Misol uchun: bir o‘quvchi itning vovillashi, mushukning miyovlashini ko‘rsatib bersa,
boshqa bir o‘quvchi bu tovushlar qaysi hayvonga tegishli ekanligini bilib, uning inglizcha
nomini aytishi zarur. - mavzuga oid muhit; O‘qituvchi mavzusiga qarab o‘sha muhitni
yaratib bera olsa, bolalar tilni yaxshi o‘rganishadi. Masalan: traveling, birthday, in the
kitchen va boshqalar. Traveling(sayohat) mavzusida o‘qituvchi sayohat uyushtirishi,
sayohatga qanday vositalar orqali (foot, bicycle, automobile, train, boat, airplane) borish
mumkinligi, qayerlarga sayohat qilish(Tashkent, Samarkand, Bukhara, England, USA)
muhimligi haqida ma’lumot beradi. Bu hol o‘quvchilarning so‘z boyligini, til
imkoniyatlarini kuchaytiradi, dunyoqarashini o‘stiradi. topishmoqlar; Bolalarda
topishmoqlarning javobini topishga qiziqish kuchli. Shuning uchun o‘qituvchi
topishmoqni ingliz yoki o‘zbek tilida aytsada, uning javobini bolalardan ingliz tilida
aytishini talab qilishi lozim. Shunda bolalar so‘zlarni tez o‘rganishad amaliy
mashg‘uIotlar (mevalar va boshqa oziq-ovqatlarni tatib ko‘rish, gullarni hidlab ko‘rish);
Bu jumlani bir amaliyotchi psixologning fikrlari bilan izohlash mumkin: “Bolalarning
esida biror narsaning mahkam o‘rnashib qolishini xohlovchi pedagog bola sezgi
organlarining mumkin qadar ko‘prog‘ini ko‘zi, qulog‘i, tovush organi, muskul sezgisi va,
hatto, agar iloji bo‘lsa, hidlash va ta’m bilish organlarini esda tutib qolish jarayonida
qatnashtirishga harakat qilishi kerak». Masalan: o‘qituvchi bir o‘quvchining olmani tatib
ko‘rishi paytida uning rangi qizil(red) yoki yashil(green), ta’mi shirin(tasty) haqida
ma’lumot berishi va boshqa o‘quvchilarga ham mevalarni yedirib, u bolalardan o‘sha meva
haqida inglizcha ma’lumotlar berishini talab qilishi lozim.Bu holat bolaning keyingi
o‘rganishlarida ham yordam beradi.Tarbiyachi tarbiyalanuvchilardan ranglarning
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 239
inglizcha aytaolishiga yordam beradi. Amaliy mashg‘ulotlar(mevalar va boshqa oziq-
ovqatlarni tatib ko‘rish, gullarni hidlab ko‘rish); Bu jumlani bir amaliyotchi psixologning
fikrlari bilan izohlash mumkin: Bolalarning esida biror narsaning mahkam o‘rnashib
qolishini xohlovchi pedagog bola sezgi organlarining mumkin qadar ko‘prog‘ini ko‘zi,
qulog‘i, tovush organi, muskul sezgisi va, hatto, agar iloji bo‘lsa, hidlash va ta’m bilish
organlarini esda tutib qolish jarayonida qatnashtirishga harakat qilishi kerak». Masalan:
o‘qituvchi bir o‘quvchining olmani tatib ko‘rishi paytida uning rangi qizil(red) yoki
yashil(green), ta’mi shirin(tasty) haqida ma’lumot berishi va boshqa o‘quvchilarga ham
mevalarni yedirib, u bolalardan o‘sha meva haqida inglizcha ma’lumotlar berishini talab
qilishi lozim.Bu borada bolaning keyingi o‘rganishlarida ham yordam beradi.Tarbiyachi
bolalardan ranglarning inglizch ko‘zga ko‘rinadigan va kundalik hayotda ko‘p
ishlatiladigan narsa, buyumlarni kitob <book> ruchka <pen> kabilardan foydalanilsa
ya’ni atrofida tez tez uchraydigan buyumlardan yod olishni boshlasa tez va oson yod oladi.
Motivatsiya oshirish: O‘yinlar o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirishda
muhim rol O‘quvchilar o‘yinlar orqali o‘rganishda ishtirok etishdan qiziqish
duygusini his qiladilar. O‘yinlar yordamida qiziqish va xursandlik oshirilishi,
o‘quvchilarni o‘rganish jarayonida qat'iy nazar tashlash va kelajakda o‘rganishni davom
ettirishga yordam beradi.
Amaliy o‘rganish: O‘yinlar o‘quvchilarga amaliy mashg‘ulotlar yordamida
tillarni o‘rganish imkonini beradi. O‘yinlar orqali gaplashish, tinglash, yozish va
o‘qishni amaliy ravishda o‘rganish mumkin. Bu o‘quv usuli o‘quvchilarning tillarni
amaliy jihatdan rivojlantirishga yordam beradi va o‘quvchi uchun tilni ishlatishni
osonlashtiradi
O‘quvchilar orasidagi hamkorlik: O‘yinlar guruhda ishlashnirag‘batlantiradi
va o‘quvchilar orasidagi hamkorlikni rivojlantiradi. O‘yinlar o‘quvchilarning bir-
biriga yordam berishini, janglashishlarini, ma’lumot almashishlarini va o‘zlarini til bilan
ifoda qilishlarini oshiradi. Bu o‘quvchilarning kompaniyaviylikni va jadal rivojlanishini
rag‘batlantiradi. O‘yin orqali til o‘rgatish maktabgacha yoshdagi bolalar uchun samarali
usullardan biridir. Bu usul bolalarda nafaqat til qobiliyatini, balki muloqot, ijodkorlik va
ijtimoiy ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Til o‘rganish jarayonini qiziqarli qilish orqali
bolalar o‘zlari sezmagan holda ko‘plab yangi bilimlarni o‘zlashtiradilar. Shu sababli, ota-
onalar va pedagoglar bu usulni keng qo‘llashlari maqsadga muvofiqdir qo‘shimcha
materiallar: O‘yinlar o‘quv materiallarini qo‘shimcha maqolalar, gaplar, audio va video
qo‘llanmalardan foydalanish orqali o‘rgatish imkonini beradi. O‘yinlar orqali o‘quvchilar
o‘zlarini real hayotga ta’minlash uchun kerakli so‘zlar va ifodalarni o‘rganishadi. Bu
materiallar o‘quvchilarni motivatsiyali qilib, tillarni rivojlantirish va o‘rganishni
qiziqarli va samarador qilishga yordam beradi. Quyidagi har xil o‘yinlar bolalarning
til o‘rganish jarayonini osonlashtirishi mumkin:Ko‘zgu o‘yini tanlashdan maqsad
bolalarni kuzatuvchanligini,diqqatini rivojlantirish.Xatosini top-bu o‘yin bolalarning
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 240
mavzu tushunganlarini tekshirish uchun qulaydir.•Ovozli ertak jarayonida bolalar
o‘qituvchi bilan birgalikda rasmlarni ko‘rib chiqishadi va shu bilan birga so‘zlarni talaffuz
qilishadi Multfilmlar ingliz tilida-ingliz tilini o‘qitishda eng yaxshi yordamchilardan
biri.Bolalar multfilmlarni yaxsh iko‘radilar va ularni ketma-ket tomosha qilishdan maqsad
shuki bola ham til o‘rganadi ham vaqtini zavqli o‘tkazadi bolalar eshitganiga nisbatan
ko‘rganii eslab qoladi
.
Mavzuga oid muhit –bu bolalarga mavzun itushunish va dars
jarayonini yanada qiziqarli o‘tishiga yordam beradi. Qo‘shiq va she'rlar –bolalar eshitish
(listening) mahoratini rivojlantiradilar va talaffuz qilishni o‘rganadilar. Turli yoshdagi (
maktab, maktabgacha ta’lim) bolalarga chet tillarini turli metodlar orqali o‘rgatish usullari
haqida ma’lumot berib o‘tdik. Ingliz tilini bolalarga o‘rgatish jarayonida yosh
guruhlarining psixologik va kognitiv rivojlanish xususiyatlarini hisobga olish muhim.
Kichik yoshdagi bolalar uchun o‘yinlar, qo‘shiqlar, rasm va interaktiv materiallar asosida
til o‘rgatish samarali bo‘ladi, chunki ular ko‘proq vizual va eshitish orqali yangi
ma’lumotlarni qabul qilishadi. O‘rta yoshdagilar bilan ishlashda oddiy grammatika, so‘z
boyligini kengaytirish va qisqa dialoglarni o‘rgatish zarur. Bu yoshdagilar interaktiv
mashg‘ulotlar, ro‘yxatlar va qisqa hikoyalar orqali tilni tez o‘rganadilar. Kattaroq bolalar
esa muloqotga yo‘naltirilgan metodlarga, so‘z boyligini boyitish va to‘g‘ri talaffuzni
o‘rgatishga ko‘proq e’tibor qaratishadi. Film, kitoblar va boshqa vizual materiallar
yordamida ularga tilni boyitish va fikrlarini ifodalashda yordam berish mumkin. Shu
tariqa, har bir yosh guruhiga moslashgan metodlar orqali bolalarga ingliz tilini samarali va
qiziqarli tarzda o‘rgatish mumkin, bu esa ularning til o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini
oshiradi mahoratini rivojlantiradilar va talaffuz qilishni o‘rganadilar. tilida og‘zaki
muloqot qilishda zarur ko‘nikmalarga va ozgina tajribaga ega bo‘lsalar ham ingliz tilini
o‘rganishning o‘zi xos qiyinchiligi mavjud. Chet tilini o‘zlashtirish uchun maktabgacha
yosh o‘ziga xosdir. Maktabgacha yoshdagi bolalarning psixologiyasini hisobga olgan
holda aytishimiz mumkinki, ular nutqning fonetikasi va intonatsiyasiga ayniqsa sezgir,
shuning uchun ta’limning boshlang‘ich bosqichining asosiy vazifasi bolalarda to‘g‘ri
talaffuzni shakllantirish bo‘lib, unga turli mashqlar va maxsus didaktik mashqlar
yordamida erishish mumkin. fonemik eshitishni, shuningdek nutq nafasini rivojlantirish
uchun sinfdagi o‘yinlar.Bolalarning chet tilidagi nutqini muvaffaqiyatli o‘zlashtirishi
mumkin bo‘ladi, chunki maktabgacha yoshdagi bolalar o‘rganishning keyingi
bosqichlariga qaraganda til materialini yanada moslashuvchan va tezroq yodlashlari, to‘siq
deb ataladigan narsaning yo‘qligi, ya’ni ularning ishtirok etishiga to‘sqinlik qiladigan
bolaning qo‘rquvi bilan ajralib turadi. chet tilida muloqot qilishda, hatto o‘z ona tilida
muloqot qilishda ham.
Xulosa qilib, bolalarning til o‘rganishini qiziqarli va esda qolarli qilish uchun
o‘yinlardan foydalanish bilan bir qatorda so‘zlarni to‘g‘ri foydalanish darsni nafaqat
bolajonlar, balki tarbiyachi ham bu jarayondan zavqlantirishi mumkin aytganda,kichik
yoshdagi bolalarga til o‘rgatish majburiyat sifatida emas, qiziqarli mashg‘ulot tarzida olib
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 241
borilishi, bir necha samarali usullardan foydalanib dars o‘tish ularning kelajakda oladigan
bilimlari uchun poydevor bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Bolalarga chet tillarini o‘rganish
qanchalar
muhimligini
tabiiy
sharoitlar
orqali
to‘g‘ri
tushuntirib
borilishi
darkor.Chunonchi, buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiy ham ko‘plab xorijiy tillarni
mukammal bilgan, bu tillarda bemalol gaplasha olgan hamda shu tillarda ijod qilgan.
Bunday imkoniyat allomaning dunyo ilm- fanini o‘rganishga, buyuk ishlarni amalga
oshirishiga turtki bo‘lgan. Zero, Navoiy bobomiz aytganlaridek, «Til bilgan — el biladi».I.
A. Karimov aytganlaridek< Bizga til bilgan bitiruvchilar emas maktab talim va tarbiyasida
til bilgan shaxs kerak. Zamonaviy tilni o‘rgatish ko‘proq madaniyatli shaxsni
shakillantirishga qaratilgan bo‘lib yangi bilimlarni tizimlashtirilgan innovatsion usullar
orqali bolalarga yetqazib berish maqsadga muvofiqdir. Maktabgacha yoshdagi bolalarga
chet tilini o‘rgatishda yoshiga mos ijodiy va didaktik oyinlar va ochiq mashg‘ulotlar bilan
ularning shaxsiy kamolotini zamonaviy usullar asosida shakillantirish. Ta’limda har bir
mashg‘ulotning yangicha axborot texnologiyalari va kompyuter qurilmalaridan
muvaffaqiyatli foydalanish, ko‘rgazmali materiallardan bolalar uchun foydali
maxsulotlarni tadbiq qilish va natijasini mustahkamlash. Bolalar erta yoshda tillarni tez va
oson o‘zlashtiradilar. Ularning xotirasi kuchli, tovushlarni ajratish qobiliyati yuqori va
yangi so‘zlarni qabul qilish jarayoni tezroq kechadi. Shu sababli, til o‘rganish jarayonini
ular uchun qiziqarli qilish muhimdir. O‘yinlar bu jarayonning tabiiy qismiga aylanadi,
chunki ular orqali bolalar o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etadilar, yangi so‘zlarni o‘rganadilar
va o‘zaro muloqotga kirishadilar.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Avanesova, V.N. Didaktik o‘yin va maktabgacha yoshdagi bolalarni
2. Avanesova, V.N. Didaktik o‘yin va maktabgacha yoshdagi bolalarni
3. David A. J, Eggen, P Kauchak. Methods for Teaching: Promoting student learning
[M] 2002.
4.
Komiljon o‘g, O. A. Y. (2024). METHODS OF EFFECTIVE DEVELOPMENT
OF LISTENING SKILLS IN STUDENTS WHO DO NOT MAJOR IN A FOREIGN
LANGUAGE.
Ethiopian International Journal of Multidisciplinary Research
,
11
(12),
554-558.
5. Mansurova, K. K., Ubaydullaev, S. N., Rakhimov, K. T., Zhurabaev, B. R., &
Bobokhonov, M. Y. (2019). СИМВОЛИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ЦВЕТА В
ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИХ ЕДИНИЦАХ НА МАТЕРИАЛЕ АНГЛИЙСКОГО,
НЕМЕЦКОГО, РУССКОГО И УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКОВ. Theoretical & Applied
Science, (12), 42-44.
