Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 195
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA CHET TILINI
O‘RGANISHDAGI YUZAGA KELADIGAN QIYINCHILIKLAR
Yuldashev Og‘abek Komiljon o‘g‘li
Namangan davlat pedagogika instituti
Yevropa tillar kafedrasi o‘qtuvchis
Sheraliyeva Feruza Axmadali qizi
Namangan davlat pedagogika instituti
Maktabgacha talim yo‘nalishi
3-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim muassasalarida xorijiy tilni
o‘qitishning zamonaviy yondashuvlari, ayniqsa madaniy-kommunikativ metodning o‘rni
tahlil qilinadi. Muallif til o‘rganish jarayonida bolalarning yoshiga mos metodlar — o‘yin,
dramatizatsiya, bolalar adabiyoti, ertak va urf-odatlar orqali tanishtirishning
samaradorligini asoslaydi. Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning psixologik va
lingvistik xususiyatlari inobatga olinib, til o‘rgatishning nafaqat pedagogik, balki ijtimoiy-
madaniy ahamiyati ham yoritiladi. Tadqiqotda xorijiy tillarni o‘rgatish orqali yosh avlodda
madaniyatlararo muloqot, tolerantlik va ijtimoiy moslashuv kabi fazilatlar shakllanishi
ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar
: maktabgacha ta’lim, xorijiy til, madaniy-kommunikativ yondashuv,
dramatizatsiya, bolalar adabiyoti, ijtimoiy moslashuv
Аннотация: В статье рассматриваются современные подходы к обучению
иностранным языкам в дошкольных образовательных учреждениях, особенно
подчеркивается
значение
культурно-коммуникативного
метода.
Автор
обосновывает
эффективность
использования
методов,
соответствующих
возрастным особенностям детей: игр, драматизации, детской литературы, сказок и
знакомства с традициями. Учитывая психологические и лингвистические
особенности дошкольников, в статье подчеркивается не только педагогическая, но и
социокультурная значимость раннего изучения иностранных языков. Исследование
показывает, что обучение иностранным языкам способствует развитию
межкультурной коммуникации, толерантности и социальной адаптации у детей.
Ключевые слова
: дошкольное образование, иностранный язык, культурно-
коммуникативный подход, драматизация, детская литература, социальная адаптация
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 196
Abstract: This article explores modern approaches to foreign language instruction in
preschool educational institutions, with a particular focus on the role of the cultural-
communicative approach. The author substantiates the effectiveness of using age-
appropriate methods such as play-based learning, dramatization, children's literature, fairy
tales, and cultural traditions. Considering the psychological and linguistic characteristics
of preschool children, the study emphasizes both the pedagogical and sociocultural
significance of early language learning. The research highlights that teaching foreign
languages from an early age fosters intercultural communication, tolerance, and social
adaptation in children.
Keywords
: preschool education, foreign language, cultural-communicative
approach, dramatization, children's literature, social adaptatio
Zamonaviy dunyoda chet tillarini bilish inson hayotining deyarli har bir sohasida
zaruriy ehtiyojga aylangan. Ilm-fan, texnologiya, savdo-sotiq, diplomatiya va madaniy
aloqalarning rivojlanishi til bilish madaniyatini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ayniqsa,
yosh avlodning chet tillarini erta yoshdan boshlab o‘rganishga bo‘lgan qiziqishi va ehtiyoji
tobora ortib bormoqda. Bu holat nafaqat rivojlangan mamlakatlarda, balki rivojlanayotgan
davlatlarda, jumladan, O‘zbekistonda ham kuzatilmoqda. Maktabgacha ta’lim
muassasalaridan boshlab, maktab va kollejlar, oliy ta’lim dargohlarigacha bo‘lgan
bosqichlarda chet tilini o‘rganish muhim o‘rin tutmoqda. Biroq bolalarning chet tilini
o‘zlashtirishi har doim ham bir xilda yengil kechmaydi. Bu jarayonga ta’sir qiluvchi
omillar juda ko‘p. Ba’zilarida til o‘rganishga bo‘lgan tabiiy qiziqish kuchli bo‘lsa,
boshqalarida bu qiziqish yetarli darajada bo‘lmasligi mumkin. Shuningdek, til
o‘rganishdagi muvaffaqiyat bolaning aqliy va psixologik rivojlanish darajasi, atrof-muhit,
ota-onalarning yondashuvi, maktabdagi ta’lim sifati, metodikalar va boshqa omillar bilan
chambarchas bog‘liq. Shu sababli, bu jarayonni har tomonlama o‘rganish, mavjud
muammolarni aniqlash va ularni hal etish yo‘llarini topish dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.Chet tilini erta yoshdan o‘rganish nafaqat yangi bilimlarni egallash, balki
bolaning fikrlash doirasini kengaytirish, tafakkurini o‘stirish va dunyoqarashini boyitishga
ham xizmat qiladi. Bu jarayonda uchraydigan qiyinchiliklarni to‘g‘ri baholash va ularni
bartaraf etishga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqish esa ta’lim tizimi oldidagi muhim
vazifalardan biridir. Shunday ekan, bolalarda chet tilini o‘rganishdagi qiyinchiliklar va
ularning ildizlariga nazar tashlash, bu muammoning har bir jihatini atroflicha tahlil qilish
bugungi kunda o‘z dolzarbligini yo‘qotmayapti.
Chet tilini o‘rganish bolalar uchun qiziqarli va ayni paytda murakkab jarayon
hisoblanadi. Har bir bola tilni o‘zlashtirishda o‘ziga xos yo‘l bilan harakat qiladi. Bunda
bolaning individual psixologik xususiyatlari, tilga bo‘lgan munosabati va atrof-muhitdagi
omillar muhim rol o‘ynaydi. Til o‘rganishdagi asosiy qiyinchiliklardan biri bu bolada
yangi tovushlarni talaffuz qilishda yuzaga keladigan muammolardir. Ona tilidagi fonetik
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 197
tizim bilan chet tilining fonetikasi o‘rtasidagi farq tufayli bola ayrim tovushlarni to‘g‘ri
aytishga qiynaladi. Masalan, ingliz tilidagi ayrim tovushlar o‘zbek tilida mavjud emasligi
sababli, bola bu tovushlarni o‘zlashtirishda ko‘proq vaqt va mashq talab etadi.
Yana bir muhim muammo bolalarning eshitish orqali tilni anglab olish qobiliyatining
turlicha rivojlanganidir. Ayrim bolalar so‘zlarni eshitib darrov eslab qoladi, boshqalar esa
bir necha bor eshitib, takrorlashga muhtoj bo‘ladi. Bu esa o‘qituvchi va ota-onalardan sabr-
toqat va individual yondashuvni talab qiladi. Tinglab tushunish, gapni mazmunan anglash
bolalar uchun ko‘pincha dastlabki bosqichda murakkab bo‘lib, bu jarayonni asta-sekin va
tizimli o‘rgatish zarur bo‘ladi. Psixologik holat ham til o‘rganishga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
Ba’zi bolalar yangi so‘zlarni aytishda, o‘z fikrini chet tilida ifodalashda o‘zini ishonchsiz
his qiladi. Xatolik qilishdan qo‘rqish, kulgiga qolishdan xavotirlanish, darsda faollik
ko‘rsatmaslik — bularning barchasi til o‘zlashtirish sur’atini sekinlashtiradi. Bunday
vaziyatlarda bolani ruhlantirish, kichik yutuqlarini e’tirof etish, doimiy ijobiy fikrlar orqali
motivatsiyasini oshirish muhim ahamiyatga ega.
Atrof-muhit ham bolalarning til o‘rganishidagi muvaffaqiyatida muhim omil
hisoblanadi. Agar bola chet tili faqat dars davomida eshitiladigan va undan keyin
unutiladigan bo‘lsa, bu til passiv holatda qoladi. Chet tilining hayotga singdirilishi,
kundalik hayotda ishlatilishi bolaning uni faol o‘zlashtirishiga olib keladi. Misol uchun,
chet tilidagi multfilmlar tomosha qilish, qo‘shiqlar tinglash, o‘yinlar o‘ynash, oddiy
iboralarni uyda ishlatish orqali bola tilni tabiiy ravishda qabul qila boshlaydi. Chet tilini
o‘qitishda ishlatiladigan metodik yondashuv ham muhim hisoblanadi. Har bir yoshdagi
bolaning qabul qilish, tushunish va o‘rganish usuli o‘ziga xos bo‘ladi. Maktabgacha va
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun o‘yin asosida, vizual vositalar yordamida o‘rganish
samaraliroq bo‘lsa, yuqori sinf o‘quvchilari uchun suhbat, roliklar tahlili, interfaol
mashg‘ulotlar foydali hisoblanadi. Afsuski, ba’zi o‘quv dasturlarida bir xil metodlar barcha
bolalarga teng tatbiq etiladi, bu esa o‘quvchilarning faolligini pasaytirishi mumkin.
Shuningdek, faqat grammatikani o‘rganish va test yechishga asoslangan yondashuv ham
bolada tildan charchash va qiziqishni yo‘qotishga olib keladi.
Bolalarda tilga bo‘lgan motivatsiya ham juda muhim. Ba’zan ular chet tilini nima
uchun o‘rganayotganini anglamaydi. Tilni amaliyotda ishlatish imkoniyati kam bo‘lsa, bu
o‘rganish maqsadini noaniq qiladi. Shuning uchun bolaga chet tilini o‘rganish hayoti uchun
qanday foydali bo‘lishini oddiy va qiziqarli misollar orqali tushuntirish zarur. Misol uchun,
xorijiy do‘stlar orttirish, turli o‘yinlar va ilovalarni tushunish, kelajakda kasb tanlashda
keng imkoniyatlarga ega bo‘lish kabi misollar ularni rag‘batlantiradi.
Til o‘rganishdagi qiyinchiliklarni yengib o‘tishda ota-onalarning roli beqiyosdir. Bola
darsdan tashqarida ham til bilan shug‘ullansa, unga yaqinlari yordam berib tursa, bu uning
bilimini mustahkamlashga xizmat qiladi. Har kuni kichik topshiriqlar bajarish, tilni hayotiy
vaziyatlarda ishlatish, birgalikda o‘rganish jarayoni bolani ilhomlantiradi va bilimni tezroq
o‘zlashtirishga olib keladi. Bolalarda chet tilini o‘rganish jarayonida uchraydigan
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 198
qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun, eng avvalo, ularga individual yondashuvni yo‘lga
qo‘yish muhim hisoblanadi. Har bir bolaning o‘ziga xos qobiliyati, qiziqishi va o‘rganish
uslubi mavjud bo‘lganligi sababli, ularning ehtiyojiga mos metodlar qo‘llanilishi kerak.
Masalan, vizual materiallarga moyil bo‘lgan bolalar uchun rasmlar, videolar, rangli
kartochkalar, tinglab eslab qoladiganlar uchun esa audio materiallar samaraliroq bo‘ladi.
Shuningdek, Til o‘rganishni o‘yin shaklida tashkil etish bolada qiziqishni oshiradi va
tilni tabiiy tarzda o‘zlashtirishga yordam beradi. Multfilmlar tomosha qilish, she’r va
qo‘shiqlar yodlash, rolli o‘yinlar o‘ynash orqali bola o‘zini qulay his qiladi va bu usullar
orqali yangi so‘zlar, iboralarni osonroq eslab qoladi.
Muhit yaratish ham til o‘zlashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Chet tili faqat dars
davomida emas, balki kundalik hayotda ham qo‘llanilishi kerak. Ota-onalar oddiy
salomlashuv, minnatdorchilik, buyruq shaklidagi iboralarni bola bilan birgalikda chet tilida
ishlatsa, bu tilga bo‘lgan qiziqishni orttiradi. Uy sharoitida kichik topshiriqlar, lug‘at
o‘yinlari, audio kitoblar orqali mashg‘ulotlarni davom ettirish foydali bo‘ladi. Bolalarda
o‘ziga ishonch hosil qilishlari uchun ularga ko‘proq dalda berish, xatolarni tanqid
qilmasdan, ijobiy tarzda tuzatish kerak. Har bir kichik muvaffaqiyat e’tirof etilishi lozim.
Bu bolaga keyingi bosqichlarda dadillik va qat’iyat bag‘ishlaydi. O‘qituvchilar va
tarbiyachilar zamonaviy, interfaol metodlardan foydalanishga harakat qilishlari zarur.
Faoliyatga asoslangan yondashuv, muloqotga asoslangan topshiriqlar, kreativ
yondashuvlar bolalarning ishtirokini kuchaytiradi. Yana bir muhim tavsiya bu til
o‘rganishdagi maqsadni bolaga tushunarli qilib izohlashdir. Chet tilini o‘rganish orqali
qanday foydali imkoniyatlar ochilishi, real hayotdagi misollar bilan ko‘rsatilsa, bolada
motivatsiya kuchayadi. Umuman olganda, chet tilini o‘rganishda qiyinchiliklarning
mavjudligi tabiiy holat bo‘lsa-da, to‘g‘ri yondashuv va mos sharoitlar bilan bu
muammolarni yengib o‘tish mumkin. Eng asosiysi, bola o‘rganayotgan tilni sevib qabul
qilsa, bu uning til o‘zlashtirishdagi muvaffaqiyatiga kuchli turtki bo‘ladi.
Xulosa qilib aytganda z
amonaviy dunyoda chet tillarini bilish, ayniqsa yosh avlod
uchun, nafaqat bilim darajasini oshiruvchi, balki jamiyatda muvaffaqiyatli shaxs bo‘lib
shakllanishga xizmat qiluvchi asosiy vositalardan biriga aylanib bormoqda. Global axborot
oqimida faol ishtirok eta olish, xorijiy manbalarni tushunish, xorijliklar bilan muloqotga
kirisha olish — bularning barchasi bolalikdan boshlab til o‘rganishga e’tibor qaratishni
taqozo etadi. Ammo bu jarayon bir tekis va yengil kechmasdan, o‘ziga xos
murakkabliklarga, ayniqsa bolalar uchun xos bo‘lgan psixologik, ijtimoiy va lingvistik
to‘siqlarga to‘qnashadi.Bolalarda chet tilini o‘zlashtirishda uchraydigan asosiy
muammolardan biri bu fonetik qiyinchiliklar, ya’ni yangi tovushlarni to‘g‘ri talaffuz
qilishda yuzaga keladigan muammolardir. Bu muammo bolaning ona tiliga bog‘liq
ravishda namoyon bo‘ladi. Bundan tashqari, ayrim bolalar so‘z va iboralarni eslab qolishda
qiynaladilar yoki ularni to‘g‘ri ishlatish bo‘yicha noaniqlik his qiladilar. Bularning
barchasi individual farqlar, eshitish qobiliyati va psixologik holat bilan bevosita bog‘liq
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 2–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 199
bo‘ladi.Til o‘rganish jarayonida bolaning ruhiy holati, ya’ni o‘ziga bo‘lgan ishonch, darsga
qiziqishi, xatolardan cho‘chimaslik kabi holatlar ham muhim ahamiyat kasb etadi. Afsuski,
ayrim hollarda bolalar o‘z fikrlarini chet tilida ifodalashdan qo‘rqadilar, bu esa ularning
faol qatnashuvini susaytiradi. Ayniqsa, qat’iy baholash, tanbeh berish yoki tez-tez tanqid
qilish kabi yondashuvlar bolaning ruhiy ishonchiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli,
pedagog va ota-onalar bolaga ko‘proq rag‘bat, motivatsiya va ruhiy ko‘mak ko‘rsatishlari
lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
G‘ofurov B. G., Qodirova M. R. "Chet tilini o‘qitish metodikasi", Toshkent:
O‘zbekiston faylasuflari jamiyati nashriyoti, 2019.
2.
Rahmonov A. A. "Bola psixologiyasi", Toshkent: O‘qituvchi, 2017.
3.
Hasanova M. S. "Til o‘rganishda yosh psixologiyasining ahamiyati", // "Pedagogika
va psixologiya" ilmiy jurnali, 2020, №3.
4.
Nazirxo‘jaeva D. "Maktabgacha yoshdagi bolalarda chet tilini o‘rgatish metodlari", //
"Ta’lim va fan" jurnali, 2021, №1.
5.
Krashen, S. D.
Principles and Practice in Second Language Acquisition
. Oxford:
Pergamon, 1982.
6.
Lightbown, P. M., & Spada, N.
How Languages are Learned
. Oxford University
Press, 2013.
7.
Ellis, R.
Second Language Acquisition
. Oxford University Press, 1997.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-2909-sonli qarori: “2017–2021 yillarda
chet tillarini o‘rganishni yanada takomillashtirish to‘g‘risida” (2017 yil 20 aprel).
9.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. "Maktabgacha ta’lim muassasalarida
chet tilini o‘rgatish bo‘yicha metodik tavsiyalar", Toshkent, 2022.
