Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 135
VOLEYBOLDA O‘YIN CHIDAMKORLIGINI RIVOJLANTIRISH
UCHUN MAXSUS MASHQLAR
Po‘latova Shahnoza Ikrom qizi
Jismoniy tarbiya va sport ilmiy tadqiqotlar instituti mustaqil
izlanuvchisi, Farg‘ona davlat universiteti Sport faoliyati fakulteti
“Sport o‘yinlari nazariyasi va uslubiyati kafedrasi” o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Maqolada
15-16
yoshli
voleybolchilarning
chidamliligini
rivojlantirishga maxsus mashqlar to'plamining ta'sirini o'rganish natijalari keltirilgan.
Tajribada nazorat va eksperimental guruhlarga bo‘lingan 30 nafar sportchi ishtirok etdi.
Tadqiqotda pedagogik testlar va maxsus yuklamalar qo'llanildi. Natijalar eksperimental
guruhda umumiy va maxsus chidamlilik ko'rsatkichlarining sezilarli yaxshilanishini
ko'rsatdi.
Kalit so'zlar:
voleybol, chidamlilik, maxsus mashqlar, yosh sportchilar, jismoniy
tayyorgarlik.
Аннотация:
В статье представлены результаты исследования влияния
комплекса специальных упражнений на развитие выносливости у волейболистов в
возрасте 15–16 лет. Проведенный эксперимент охватывал 30 спортсменов,
разделённых на контрольную и экспериментальную группы. В исследовании
использовались педагогические тесты и специальные нагрузки. Результаты показали
существенное улучшение показателей общей и специальной выносливости у
экспериментальной группы.
Ключевые слова:
волейбол, выносливость, специальные упражнения, юные
спортсмены, физическая подготовка.
Abstract
: The article presents the results of a study of the influence of a set of special
exercises on the development of endurance in volleyball players aged 15–16 years. The
experiment involved 30 athletes divided into control and experimental groups. The study
used pedagogical tests and special loads. The results showed a significant improvement in
the indicators of general and special endurance in the experimental group.
Key words:
volleyball, endurance, special exercises, young athletes, physical
training.
Kirish
Voleybolchining chidamliligida asosiy rolni butun o'yin davomida o'yin harakatlarini
yuqori intensivlik bilan bajarish qobiliyati o'ynaydi. Charchaganingizda harakatlarning
aniqligi va kuchini saqlab qolishga imkon beradigan maxsus chidamlilik alohida
ahamiyatga ega. Mavzuning dolzarbligi ushbu fazilatlarni takomillashtirishga qaratilgan
samarali o'qitish usullarini ishlab chiqish zarurati bilan belgilanadi.
Tadqiqot maqsadi
15-16 yoshli voleybolchilarda chidamlilikni rivojlantirish uchun maxsus mashqlar
majmuasidan foydalanish samaradorligini aniqlash.
Tadqiqot usullari
- Ishtirokchilar:
30 nafar voleybolchi (15–16 yosh), eksperimental (n=15) va nazorat
(n=15) guruhlarga boʻlingan.
- Davomiyligi:
8 hafta.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 136
- Usullari:
pedagogik test (1000 m yugurish, 4x10 m mekikda yugurish,
“chidamlilik” testi), kuzatish, natijalarni statistik qayta ishlash.
- Dastur:
Eksperimental guruh haftasiga 3 marta maxsus mashqlarni bajardi,
jumladan:
1) aylanma mashqlari. 2) vaqt bo'yicha to'p mashqlari. 3) to'xtovsiz o'yinlar seriyasi.
4) charchoq sharoitida sakrash seriyasi.
1-jadval
Asosiy maxsus mashqlar
Tadqiqot natijalari
2-jadval
Tajriba oldidan chidamlilik ko'rsatkichlari
Guruh
1000 m
yugurish (sek)
Shuttle yugurish
4x10 m (sek)
1 daqiqada
o'tkazish (dona)
Eksperimental
263,5 ± 5,4
12,8 ± 0,6
31,4 ± 2,2
Nazorat
264,1 ± 5,1
12,7 ± 0,5
31,6 ± 2,1
3-jadval
Tajribadan keyin chidamlilik ko'rsatkichlari
Guruh
1000 m
yugurish (sek)
Shuttle yugurish
4x10 m (sek)
1 daqiqada
o'tkazish (dona)
Eksperimental
245,7 ± 4,6
11,3 ± 0,4
38,9 ± 2,6
Nazorat
260,5 ± 5,2
12,4 ± 0,5
32,3 ± 2,0
Yo'q.
Mashq nomi
Amalga oshirish tavsifi
Vaqt/takrorlar
1
"Pauza yo'q"
aylanma
mashg‘ulot
6 stantsiyali aylanish (surish,
sakrash, yugurish, to'p uzatish,
o'pka, taxta)
8 daqiqadan 3 ta
aylanish.
2
To'pni juft bo'lib
xatosiz uzatish
Vaqtni hisobga olgan holda
aniqlik va tezlik uchun
yuqori/pastki uzatish
2 daqiqa davomida 5
ta yondashuv
3
5 daqiqalik mini-
o'yinlarda o'ynang
Doimiy ravishda o'zgaruvchan
sheriklar va shartlar: kamroq
vaqt, ko'proq zarba
3×5 min
4
Bir qatorda blok
va zarba bilan
sakrash
3 blok - 3 ta urish - 3 ta
sakrash - pauza yo'q
5 ta takrorlash
5
O'tishlar bilan
yugurish
Shuttl chiziqdagi
jamoadoshiga uzatma bilan
yugurish
10x10 m
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 137
4-jadval
O‘sish dinamikasi (%)
Ko'rsatkich
Eksperimental
guruh
Nazorat guruhi
1000 m yugurish
-6,7%
-1,4%
4x10 m masofada
harakatlanish
-11,7%
-2,4%
1 daqiqada uzatishlar
+23,9%
+2,2%
Natijalarni muhokama qilish
Tadqiqot natijalari ishonchli tarzda shuni ko'rsatadiki, raqobatbardosh faoliyatga
yaqin bo'lgan maxsus mashqlardan foydalanish umumiy va maxsus chidamlilik darajasini
sezilarli darajada oshirishga yordam beradi. Bu, ayniqsa, vaqt birligida bajariladigan
o'tishlar sonining yaxshilanishi va yugurish testlarini bajarish uchun zarur bo'lgan vaqtning
qisqarishida yaqqol namoyon bo'ladi.
1. Yosh voleybolchilarda chidamlilikni rivojlantirish uchun maxsus mashqlar
to'plami samaralidir.
2. Ishlashning sezilarli yaxshilanishi faqat 8 haftalik tizimli mashg'ulotlardan so'ng
kuzatiladi.
3. Bunday mashqlarni o'smirlar uchun voleybol seksiyalarining o'quv dasturlariga
kiritish tavsiya etiladi.
Ishlab chiqilgan maxsus mashqlar majmuasining samaradorligini xolisona baholash
uchun uchta asosiy testdan foydalanildi: 1000 metrga yugurish (umumiy chidamlilik),
4×10 m masofaga yugurish (tezlikka chidamlilik) va 1 daqiqada to'p uzatishlar soni
bo'yicha test (maxsus o'yin chidamliligi). Jadvallarda ikkala guruhdagi ko'rsatkichlarning
o'zgarishlar dinamikasi aniq aks ettirilgan.
2-jadval tahlili (tajribadan oldingi ko'rsatkichlar)
Dastlabki ma'lumotlarda ikkala guruh - eksperimental va nazorat - barcha uchta test
uchun deyarli bir xil ko'rsatkichlarni namoyish etadi. Farqlar statistik xato ichida va
ahamiyatli emas, bu pedagogik eksperiment o'tkazish uchun teng boshlang'ich sharoitlarni
ko'rsatadi.
3-jadval tahlili (Tajribadan keyingi ko'rsatkichlar)
8 haftalik mashg'ulotdan so'ng eksperimental guruh barcha ko'rsatkichlarda sezilarli
yaxshilanishni ko'rsatdi:
1) 1000 m yugurish:
vaqt 263,5 dan 245,7 sekundgacha qisqardi (yaxshilanish 17,8
sek), bu umumiy aerobik jismoniy tayyorgarlikning o'sishini aks ettiradi.
2) 4x10 m yugurish:
12,8 dan 11,3 sekundgacha yaxshilanish anaerobik chidamlilik
va charchoq ostida yuqori tezlikda harakat qilish qobiliyatining rivojlanishini ko'rsatadi.
3) 1 daqiqada to'p uzatishlar:
31,4 dan 38,9 ga (o'rtacha 7,5 pas) ko'tarildi, bu
voleybol o'yini uchun muhim bo'lgan o'ziga xos chidamlilikning o'sishini namoyish etadi.
Maxsus mashqlarni bajarmagan nazorat guruhi kichik yaxshilanishlarni ko'rsatdi
(tabiiy ta'lim effekti doirasida), bu eksperimental kompleksning samaradorligini
tasdiqlaydi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 138
4-jadval tahlili (foiz dinamikasi)
A) Eksperimental guruhdagi o'sish:
1) 1000 m yugurish:
-6,7% (qanchalik past bo'lsa, shuncha yaxshi);
2) Shuttle qatnovi:
-11,7%;
3) To'p uzatishlari:
+23,9%.
B) Nazorat guruhida o'sish kuzatildi:
1) 1000 m yugurish:
-1,4%;
2) Shuttle qatnovi:
-2,4%;
3) To'p uzatishlari:
+2,2%.
Ushbu ma'lumotlar eksperimental guruhda
statistik jihatdan muhim o'zgarishlar
mavjudligini ko'rsatadi , bu maxsus maqsadli yuklarning chidamlilik mashg'ulotlariga
ijobiy ta'sirini isbotlaydi. Ayniqsa, o'tish testida sezilarli o'zgarishlar kuzatiladi, bu erda
voleybolchi uchun eng muhim bo'lgan
o'yinga xos chidamlilik rivojlangan.
Taqdim
etilgan jadvallar va ularning tahlillari maxsus mashqlar majmuasi chidamlilikning ko'p
komponentli rivojlanishiga yordam berishini tasdiqlaydi - aerob, anaerob va maxsus. Bu
yosh voleybolchilarni tayyorlash jarayoniga bunday mashg'ulotlarni joriy etish maqsadga
muvofiqligini isbotlaydi.
Xulosa
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, 15-16 yoshli voleybolchilarda o'yin holatlarini
taqlid qiluvchi maxsus tanlangan mashqlar yordamida chidamlilikni rivojlantirish usullari
muhokama qilinadi. 30 nafar yosh sportchilar o‘rtasida o‘tkazilgan 8 haftalik pedagogik
tajribada ma’lum bo‘lishicha, maxsus mashqlar majmuasidan foydalanish (aylanma
mashg‘ulotlari, tanaffussiz o‘yinlar seriyasi, to‘pni ma’lum muddatga uzatish va h.k.)
umumiy va maxsus chidamlilikning sezilarli yaxshilanishiga olib keladi. Eksperimental
guruh natijalarning 6,7-23,9% ga o'sishini ko'rsatdi, nazorat guruhi esa 2,4% dan ko'p
emas. Olingan ma'lumotlar dastlabki ixtisoslashuv bosqichida voleybol bo'yicha maxsus
chidamlilik mashg'ulotlaridan foydalanishning yuqori samaradorligini tasdiqlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI
1. Voleybolda yuklama, toliqish, uni bartaraf etish va ish qobiliyatini tiklash
metodikasi. FRANCE international scientific-online conference: “SCIENTIFIC
APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM" PART 37, 5th JUNE.
2. Voleybolda musobaqa turlari, musobaqa taqvim rejasi, musobaqa nizomi, uni
tashkil qilish. FRANCE international scientific-online conference: “SCIENTIFIC
APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM" PART 37, 5th JUNE.
3. Voleybolda musobaqa o‘tqazish joylarini tayyorlash, uni o‘tkazishda hakamlarning
vazifalari, huquqlari va majburiyatlari. FRANCE international scientific-online
conference: “SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM"
PART 37, 5th JUNE.
4. Yuqori razryadli voleybolchilar bilan mashg‘ulot o‘tkazish uslubiyati. FRANCE
international scientific-online conference: “SCIENTIFIC APPROACH TO THE
MODERN EDUCATION SYSTEM" PART 37, 5th JUNE.
5. Voleybolda hakamlik qilish va o‘yinlar davomida hakamlarning o‘zaro
munosobatlari. FRANCE international scientific-online conference: “SCIENTIFIC
APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM" PART 37, 5th JUNE.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
74-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 139
6. Voleybolda mashg‘ulot bilan o‘yinning bog‘liqlik jihatlari. FRANCE international
scientific-online conference: “SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN
EDUCATION SYSTEM" PART 37, 5th JUNE.
7. 15-16 yoshli voleybolchi qizlarning jismoniy rivojlanishining yoshga bog‘liq
xususiyatlari. Maktabgacha va maktab ta’limi 2025-yil, aprel, №4-son.
8. 15-16 yoshli qizlarning sakrovchanlik, sakrash chidamkorligi va ularning sport
amaliyotidagi o‘rni. Maktabgacha va maktab ta’limi 2025-yil, aprel, №4-son.
