Jild 74 № 3 (2025)

Тадқиқот қорин бўшлиғи хавфли ўсма касалликлари бўлган беморларда шахс ўзгаришларининг тарқалиши, таркибий хусусиятлари ва коморбидлиги тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

Қорин бўшлиги хавфли ўсма касалликлари бўлган беморларда шахс ўзгаришлари хар бир шахснинг характери ва хусусиятидан келиб чикиб касалликнинг оғирлиги,типологик хусусияти,касалликга хос бўлган психопатологик симптомларнинг тарқалиши, полиморфизми аниқланиб, шизотипик,истерик ва параноид бузилиш билан оғриган беморларнинг клиник мисоли келтирилган.

Annotatsiya: Maqolada 15-16 yoshli voleybolchilarning chidamliligini rivojlantirishga maxsus mashqlar to'plamining ta'sirini o'rganish natijalari keltirilgan. Tajribada nazorat va eksperimental guruhlarga bo‘lingan 30 nafar sportchi ishtirok etdi. Tadqiqotda pedagogik testlar va maxsus yuklamalar qo'llanildi. Natijalar eksperimental guruhda umumiy va maxsus chidamlilik ko'rsatkichlarining sezilarli yaxshilanishini ko'rsatdi.

Annotatsiya Inson hayotidagi eng muhim davrlar uning bolalik bosqichiga to'g'ri keladi. Aynan shu davrda bolaning jismoniy, intellektual va emotsional rivojlanishi shakllanadi. Rivojlanishning har bir bosqichi o'ziga xos psixologik xususiyatlarga ega bo'lib, ular bolaning kelgusidagi xulq-atvori, o'qish qobiliyati va ijtimoiy moslashuviga ta'sir ko'rsatadi. Ushbu maqola bolalar rivojlanishining asosiy bosqichlari va ularning psixologik xususiyatlarini tahlil qilishga bag'ishlangan.

O‘zining psixik xususiyatlarini, qobiliyatlarini anglash va o‘z-o‘zini tahlil qilish yoshlar va o‘spirinlarda yanada katta ahamiyat kasb etadi. Yoshlar va oʻsmirlar hayotda o‘z o‘rnini topishga kirishishadi, ularning xususiyatlari,isteʼdodlari rivojlanadi.Yoshlar o‘zlarini anglashdek murakkab vaziyatlarni  yolg‘iz emas, balki otaona, tengdoshlar, o‘qituvchilar bilan muloqotda, ularning qo‘llab-quvvatlashlari ostida hal qiladi.

Abstract: A cyber-physical system is considered to be a collection of strongly coupled communication systems and devices that poses numerous security trials in various industrial applications including healthcare. The security and privacy of patient data is still a big concern because healthcare data is sensitive and valuable, and it is most targeted over the internet. Moreover, from the industrial perspective, the cyber-physical system plays a crucial role in the exchange of data remotely using sensor nodes in distributed environments. In the healthcare industry, Blockchain technology offers a promising solution to resolve most securities-related issues due to its decentralized, immutability, and transparency properties. In this paper, a blockchain-inspired secure and reliable data exchange architecture is proposed in the cyber-physical healthcare industry 4.0. The proposed system uses the BigchainDB, Tendermint, Inter-Planetary-File-System (IPFS), MongoDB, and AES encryption algorithms to improve Healthcare 4.0. Furthermore, blockchain-enabled secure healthcare architecture for accessing and managing the records between Doctors and Patients is introduced. The development of a blockchain-based Electronic Healthcare Record (EHR) exchange system is purely patient-centric, which means the entire control of data is in the owner's hand which is backed by blockchain for security and privacy. Our experimental results reveal that the proposed architecture is robust to handle more security attacks and can recover the data if 2/3 of nodes are failed. The proposed model is patient-centric, and control of data is in the patient's hand to enhance security and privacy, even system administrators can't access data without user permission.

Abstract: Cyber threats are one of the main concerns in this growing technology epoch. To tackle this issue, highly skilled and motivated cybersecurity professionals are increasingly in demand to prevent, detect, respond to, or even mitigate the effects of such threats. However, the world faces a workforce shortage of qualified cybersecurity professionals and practitioners. To address this dilemma, several cybersecurity educational programs have been introduced, such as specialized cybersecurity courses in computer science graduate programs. With the increasing demand, different cybersecurity courses are introduced at the high school level, undergraduate computer science and information systems programs, and even at the government level. Due to the peculiar nature of cybersecurity, educational institutions face many issues when designing a curriculum or cybersecurity activities. In this paper, we study existing cybersecurity curriculum approaches and activities. We also present case studies on cybersecurity education around the globe.

Abstract: As  cyber  threats  grow  in  frequency  and  sophistication,  they  pose  significant  risks  to  individuals, organizations,  and  governments  worldwide.  Traditional  cybersecurity  measures,  which  often  rely  on reactive  responses,  struggle  to  address the  complexities  and speed  of  modern  cyber-attacks. Artificial Intelligence (AI)  has emerged as a transformative  technology capable of predicting cyber  threats before they  fully  materialize,  enabling  a  proactive  approach  to  cybersecurity.  By  leveraging  techniques  like machine learning (ML), deep learning (DL), and natural language processing (NLP), AI can analyze vast quantities of structured  and unstructured data, identifying  patterns and anomalies that  indicate potential threats. This paper explores  the crucial role AI plays in predicting cyber threats,  emphasizing its capabilities in intrusion  detection,  malware  analysis,  phishing  prevention,  and  fraud  detection.  Key  AI  techniques discussed  include  supervised  and  unsupervised  learning  for  anomaly  detection,  neural  networks  for complex pattern recognition, and NLP  for  parsing potential phishing or threat indicators in  text.  These techniques  are  deployed  in  various  cybersecurity  functions,  using  historical data,  network  traffic,  and malicious behavior patterns to train models that can detect, prevent, and respond to cyber-attacks in real-time. Through tables and graphs, the paper highlights AI’s advantages in cybersecurity,  such  as  faster  threat detection, improved accuracy, and  cost-efficiency,  while addressing challenges  like dependency on  data quality  and  ethical  considerations.  Furthermore,  we  examine  the  integration  of  AI  into  cybersecurity frameworks  and  its  potential  to  transform  future  threat  prevention  strategies.  Ultimately,  this  paper underscores  AI’s  critical  role  as  both  a  predictor  and  responder  to  cyber  threats,  arguing  that  as technology evolves, AI will become an indispensable asset in the fight against cybercrime.

 

Abstract: This article discusses the key points of developing a secure RESTful web service API for keeping a student achievement journal. The relevance of using web services has been analyzed. The classification of web applications is given. The features of the Single Page Application architecture were considered. Comparative characteristics of architectural styles of application programming interfaces are given. Requirements to be met by RESTful API services are considered. The basic principles of API security were analyzed. A list of the main vulnerabilities that may appear during the development of the REST API is given. An overview of popular authentication schemes (methods) is given. Comparative characteristics of web frameworks of the Python programming language are given. The main tools used in the development of web API applications are listed. The process of creating a secure prototype of a RESTful web service API in Python using the Flask microframework and a tool for describing the Swagger specifications is presented. The process of configuring the application was examined in detail. The main recommendations for securing a web application, database and web server settings are listed. The key points of ensuring the protection of the developed web application are considered. The results obtained were analyzed.

Abstract: The Internet of Things (IoT) has revolutionized the way we interact with our environment, enabling seamless connectivity and automation across various domains. Smart homes, a prominent application of IoT, leverage interconnected devices and cloud platforms to enhance comfort, security, and energy efficiency. Integrating IoT devices with cloud platforms allows for centralized data management, remote control, advanced analytics, and scalability, making smart homes more intelligent and responsive.

Annotatsiya Tarixiy-badiiy yozma manbalar til taraqqiyotining  oynasi hisoblanadi. O‘zbek tilshunosligida tilning tarixiy xususiyatlarini aniqlashga  qadimgi yozma manbalar va yodgorliklarni o‘rganish orqali erishiladi. Tilshunoslik tarixini   o‘rganib borish  zamonaviy tilshunoslikning oldidagi bir qator muammolar  yechimini topishda ko‘mak beradi. Ma‘lumki, “Qutadg‘u bilig” asari XI asrda yozilishiga qaramay, unda til xususiyatlari zamonaviy tilshunoslik bilan hamohangdir. Ushbu maqolada Yusuf  Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” asarini leksik xususiyatlari va frazemalarni o‘rganish orqali  asarni tilshunoslik jihatlarini tahlil qilindi. Qutadg‘u bilig” asarini  adabiy qarashlar nuqtayi nazaridan juda ko‘plab xorij olimlari o‘rgangan. Tilshunoslik nuqtayi nazardan ham bir qator izlanishlar amalga oshirilgan.  Xususan,  “Qutadg‘u bilig” asarining leksik xususiyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan.

Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘rta Osiyoda ta‘lim jarayonidagi o‘zgarishlar, yangicha yondashuvlar, savod chiqarishda darslik va o‘quv qurollarining  takomillashuvi  yurtimizda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining  savodxonligini chiqarishda alifbe darsliklarning o‘rni haqida fikr yuritiladi.

Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘zbek ma’rifatparvar olimi Abdulla Avloniy tomonidan yozilgan pedagogik darsliklarning didaktik xususiyatlari o‘rganiladi. Muallifning asarlarida aks etgan ta’lim-tarbiya tamoyillari, ularning zamonaviy pedagogik qarashlar bilan uyg‘unligi, shuningdek, darsliklarning shakl va mazmun jihatidan metodik asoslari tahlil qilinadi. Avloniy ijodidagi axloqiy-tarbiyaviy g‘oyalar, milliy qadriyatlarga asoslangan yondashuvlar va o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshiruvchi usullar alohida yoritib beriladi. Tadqiqot Adulla Avloniy merosining bugungi ta’lim jarayoniga qo‘shayotgan hissasini ochib berishga qaratilgan.

Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘rta Osiyoda ta‘lim jarayonidagi o‘zgarishlar, yangicha yondashuvlar, savod chiqarishda darslik va o‘quv qurollarining  takomillashuvi  yurtimizda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining  savodxonligini chiqarishda alifbe darsliklarning o‘rni haqida fikr yuritiladi.

Annotatsiya: Maqolada 15-16 yoshli voleybolchilarda sakrash chidamliligini rivojlantirish uchun maxsus mashqlarning samaradorligini o'rganish natijalari keltirilgan. Tadqiqotda 8 hafta davomida maxsus tanlangan mashqlar majmuasini bajargan 30 nafar sportchi ishtirok etdi. Tajribadan oldingi va keyingi ko'rsatkichlarning qiyosiy tahlili, o'zgarishlarning statistik ahamiyatiga urg'u berilgan.

Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘sib kelayotgan yosh-avlod dunyoqarashida milliy o‘zligimizni namoyon etuvchi milliy qadriyatlarimizning tutgan o‘rni, shuningdek, umuminsoniy qadriyalar va milliy qadriyatlarimiz uyg‘ unligida yosh -avlodni tarbiyalash xususida so‘z boradi.

Аннотация: В статье рассматриваются методы и упражнения, направленные на развитие специальных трудовых навыков у девушек-волейболисток в возрасте 15–16 лет. На основе исследования, проведённого с участием 30 спортсменок, определено влияние целенаправленных упражнений на улучшение координации, точности движений, выносливости и технической подготовки. Результаты оформлены в виде таблиц, демонстрирующих положительную динамику.

Аннотация: В статье представлены результаты исследования, посвящённого изучению и внедрению специальных восстановительных практик для волейболистов 15–16 лет после соревновательной нагрузки. В исследовании приняли участие 30 спортсменов, тренировочный и восстановительный процесс которых анализировался в течение трёх месяцев. Были использованы методы физиологического контроля, анкетирования, педагогических наблюдений и лабораторных замеров. Полученные данные позволяют разработать оптимальные рекомендации для улучшения восстановления юных спортсменов.

Annotatsiya: Ushbu maqolada davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarida qabul qilinayotgan hujjatlarning ular faoliyatidagi ahamiyati, ularning turlari va hujjatlarga qoʼyiladigan talablar boʼyicha tushunchalar, oʼziga xos xususiyatlari haqida so‘z boradi.

Bundan tashqari, normativ hujjatlarning ijrosi boʼyicha hisobdorlikni tashkil qilishning ahamiyati, ushbu faoliyat doirasida yuritiladigan hujjatlar, faoliyatdagi muammo va kamchiliklar, shuningdek, ayrim turdagi mavjud muammo va kamchiliklarni bartaraf yetish boʼyicha bir kator takliflar, xorijiy davlatlarning ilgʼor tajribasi hamda milliy qonunchiligimizdan farqli hamda oʼxshash tomonlari, shuningdek, ushbu faoliyatni takomilashtirish yoʼnalishlari yoritib berilgan.

Тадқиқот ошқозон ва ўн икки бармокли ичак хавфли ўсма касалликлари бўлган беморларда шахсият бузилишларининг тарқалиши, таркибий хусусиятлари ва коморбидлиги тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

Ошқозон ва ўн икки ичак хавфли ўсма касалликлари бўлган беморларда шахсиятнинг бузилиши ва психопатологик касалликларнинг тарқалиши, полиморфизми аниқланиб, шизотипик бузилиш билан оғриган беморларнинг клиник мисоли келтирилган.

Резюме:Саратон касаллиги билан оғриган беморларнинг камида 25-30 фоизи руҳий бузилишлардан азият чекмоқда, шунинг учун психотроп дорилар онкологияда узоқ вақтдан бери муваффақиятли қўлланилган. Психофармакологик препаратлар саратоннинг ўзи ва терапиянинг ножўя таъсирлари (уйқунинг бузилиши, иштаҳани йўқотиш, оғриқ, кўнгил айниши, чарчоқ ва бошқалар) билан боғлиқ аломатлар учун асосий ёки ёрдамчи даволаш сифатида ҳам қўлланилади. Психотроп препаратларни қўллаш беморларнинг ҳаёт сифатига салбий таъсир кўрсатадиган аломатларни нишонга олиш имконини беради. Бироқ, психотроп препаратларни буюришда дори воситаларининг ўзаро таъсири ва ён таъсири билан боғлиқ муаммолар мавжуд.

Abstract:Mental disorders are more common in cancer patients than other somatic diseases, which reduces their flexibility and the quality of rehabilitation. The article describes the clinical characteristics of mental disorders in patients with various oncological diseases (lung, gastrointestinal tract cancer).

Annotatsiya. Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilarining intellektual salohiyatini rivojlantirish masalasi yoritilgan bo‘lib, fikrlash turlarini o‘stirish, xotirani mustahkamlash va tafakkurni faollashtirishga xizmat qiluvchi topshiriq hamda yondashuvlar haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, intellektual rivojlanishga xizmat qiluvchi metodik usullar, neyro-mashqlar, gamifikatsiya va metakognitiv texnikalar orqali bolalarda mustaqil fikrlash va muammoni hal qilish qobiliyatini shakllantirish yo‘llari tahlil qilinadi.

Annotatsiyasi:Ushbu maqola bog‘cha yoshidagi bolalar tarbiyasida bobo va buvilarning ko‘p qirrali ta’sirini o‘rganadi. Unda bobo va buvilarning hayotiy tajribalari, madaniy qadriyatlari va fidokorona g‘amxo‘rligi orqali bolaning hissiy, ijtimoiy va kognitiv rivojlanishiga qanday hissa qo‘shishi hamda ijobiy va salbiy jihatlari yoritilgan. Shu bilan birga, haddan tashqari erkalatish, tarbiya usullaridagi avlodlararo farqlar va intizomga oid qarashlarning turlichaligi kabi yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolar ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada bolaning har tomonlama rivojlanishi uchun qulay muhit yaratishda ota-onalar va bobo-buvilar o‘rtasidagi ochiq muloqot va hamkorlikning hal qiluvchi roli ta’kidlanadi.

Annotatsiya. Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar va inklyuziv yondashuvlar orqali saylov jarayonida teng ishtirokni ta’minlash imkoniyatlari chuqur tahlil qilinadi. Ayniqsa, O‘zbekiston misolida mavjud infratuzilma, huquqiy baza va ijtimoiy guruhlar o‘rtasidagi tengsizliklarni bartaraf etishdagi raqamli texnologiyalarning o‘rni va ta’siri ko‘rib chiqiladi. Statistika va ilg‘or xorijiy tajribalarga asoslangan holda muallif raqamli saylov texnologiyalari, masalan, biometrik identifikatsiya, elektron ovoz berish tizimlari va mobil ilovalar orqali nogironlar, ayollar va chekka hududlardagi aholi qatlamlarining saylov jarayonida faol ishtirokini ta’minlash imkoniyatlarini yoritadi.

Annotatsiya. Mazkur maqolada raqamli moliyaviy instrumentlarning zamonaviy jamiyatdagi roli, ularning moliyaviy qarorlar qabul qilishdagi samaradorligi va xatoliklarni kamaytirishdagi ahamiyati o‘rganiladi. Talabalar, tadbirkorlar va keng jamoatchilik tomonidan foydalanilayotgan raqamli moliya vositalari — mobil ilovalar, elektron to‘lov tizimlari, avtomatlashtirilgan budjet tuzuvchilar, sun’iy intellektga asoslangan maslahat xizmatlari — misolida tahlillar beriladi. Ushbu mavzuni yoritish jarayonida shaxsiy va korporativ moliyani boshqarish, nazorat qilish mobaynida, moliyaviy instrumentlarning qanday darajada muhim va ahamiyatlik ekanligi maqolada o`rganilgan.

 

Annotatsiya:Ushbu maqolada uzum turpi (uzum chiqindilari yoki o‘simlik qismlari) asosida non mahsulotlarini ishlab chiqarishda innovatsion yondashuvlar o‘rganilgan. Tadqiqotda uzum turpining kimyoviy tarkibi, foydali xususiyatlari, hamda non sifati va ozuqaviy qiymatiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Uzum turpi – oziq-ovqat chiqindisining bir ko‘rinishi bo‘lib, uni qayta ishlash orqali non mahsulotlarining foydali xossalarini oshirish, tannarxini kamaytirish va ekologik barqarorlikka hissa qo‘shish mumkin.