https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
588
AXBOROTNING JAMIYATDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI
Bobohusenov Akmal Ashurovich
Buxoro innovatsion ta’lim va tibbiyot
universiteti o‘qituvchisi
Turayeva Gulra’no Avaz qizi
Buxoro innovatsion ta’lim va tibbiyot
universiteti talabasi
Anontatsiya:
Ushbu
maqolada
axbarotning
jamiyatdagi
o‘rni,
ahamiyati,axborotning to‘g‘ri yetkazilishi,uning inson hayotida ta’siri hamda
to‘g‘ri foydalanish tamoyillari haqida to‘xtalib o‘tilgan.Axborotning jamiyatda
inson naqadar muhim ahamiyatga ega ekanligi tushuntirilgan.
Kalit so‘zlar
: Axbarot, OAV, jamiyat, texnologiya, televideniya, axborot
xavfsizligi ma’lumot, kiberxafsizlik, Axborot hujmi, Ommaviy madaniyat.
Аннотация:
В статье рассматриваются роль и значение информации в
обществе, правильная подача информации, ее влияние на жизнь человека и
принципы ее правильного использования. Это объясняет, насколько важна
информация для человека в обществе.
Ключевые слова:
Информация, СМИ, общество, технологии,
телевидение,
информационная
безопасность,
кибербезопасность,
Информационная атака, Массовая культура
Asosiy qism:
Axborot “xabar” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, ma’lumot,
xabar, yangilik yoki bildirish degan ma’nolarini anglatadi.Axborot-bu yaratuvchisi
doirasida qolib ketmagan va xabarga aylangan,bilimlar noaniligi,to‘liqsizligi
darajasini kamaytiradigan hamda og‘zaki,yozma yoki bosha usullar orqali
ifodalash mumkin bo‘lgan atrof-muhit(obyektlar,voea-hodisalar)to‘g‘risidagi
ma’lumotlardir.
Axborotni keng jamoatchilikka yetkazib beruvchi matbuot, radio,
televediniya kabi hodisalarni o‘zida birlashtiruvchi ommaviy axborot vositalari
(OAV) jamiyat hayotiga ulkan ta’sir o‘tkazish quvvatiga ega. Mafkuraviy
globallashuv axborot vositalarining rivoji va bu sohada sodir bo‘layotgan inqilob
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
589
bilan bog‘liq.Mutaxassislar fikricha,insoniyat bugungi kunda yangi axborot
inqilobini boshdan kechirmoqda va u birinchi inqilob emas. Axbarot jamiyatning
har bir jabhasida muhim rol o‘ynaydi, u bilim almashish, qaror qabul qilish va
tarqqiyotga xizmat qiladi. Uning asosiy ahamiyatlari ijtimoiy taraqqiyot,
demokratiya va erkinlik,texnologik rivojlanish, ta’lim va madaniyat,iqtisodiyot va
biznesdan iborat. Axborotning to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri yetkazilishi insoniyat
hayotida ta’siri muhim ahamiyatga ega.
Masalan: Axbarotning noto‘g‘ri yoki buzib yetkazilishi inson hayotiga salbiy
ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Axoborot doimo to‘g‘ri va aniq bo‘lavermaydi.Buni esa
aniqlash biroz vaqt talab qiladi.Shu tufayli axbarot aniq, ishonchli va obyektiv
bo‘lishi kerak.Chunki yolg‘on yoki noto‘g‘ri axbarot odamlarning noto‘g‘ri
qarorlar qabul qilishiga sabab bo‘lishi mumkin.Ayniqsa ommaviy axbarot
vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda beriladigan ma’lumotlar ishonchli manbalarga
asoslangan bo‘lishi kerak. Bundan tashqari zamonaviy dunyoda axborot
xavfsizligi va maxfiyligi katta ahamiyatga ega.Shaxsiy ma’lumotlar, davlat
sirlarini himoya qilish va kiberxavfsizlik tizimlarini kuchaytirish axborot
texnologiyalarining asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Axborotning noto‘g‘ri
qo‘llanishining asosiy muammolari moliyaviy va siyosiy oqibatlar olib kelishi
mumkin.Bu esa asosan bizning ma’lumotlarnning tarqab ketishiga yoki moliyaviy
ahvolimizga judda kata ta’sir ko‘rsatishi mumkin.Bizning nomimizdan
foydalanim
biron
jinoyiy
ishlar
sodir
etilishimumkin.
O‘zbekiston
Respublikasining “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi qonuni (11.12.2003yil) 19-
moddasida ko‘rsatilganidek, axborot resurslari va axborot tizimlarini muhofaza
qilish avvalambor, shaxs, jamiyat va davlatning axborot xavfsizligini ta’minlash
maqsadida amalga oshiriladi.
Mazkur qonunning 20- moddasida:“Axborot resurslari va axborot tizimlari,
agar ular bilan g‘ayriqonuniy munosabatda bo‘lish natijasida axborot
resurslarining yoki axborot tizimlarining mulkdorlariga, egalariga yohud boshqa
yuridik hamda jismoniy shaxslarga zarar yetkazilishi mumkin bo‘lsa, muhofaza
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
590
qilinishi kerak. Davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar davlat sirlari hamda
maxfiy sirlar to‘g‘risidagi axborotni o‘z ichiga olgan axborot resurslari va axborot
tizimlarining muhofaza qilinishini ta’minlashi shart”, deb alohida ko‘rsatilgan.
Keyingi davrlarda davlat va jamiyatlar taraqqiyoti uning axborot resurslari
bilan qanchalik ta’minlanganligiga qarab belgilanib,axborotlashgan jamiyat
tushunchasi qo‘llanila boshlandi.Axborotlashgan jamiyatda doimo to‘gri va
ishonchli axborotga ehtiyoj seziladi.Bu esa hozirgi davrning eng asossiy
muammolardan hisoblanadi.
Axborotga bo‘lgan ehtiyoj, axborotlashtirish. Axborotning yetishmasligi
axborotga nisbatan ehtiyoji -biror soha to‘g‘risida jamiyat tomonidan to‘plangan
bilim va alohida bilimlar o‘rtasidagi farqni anglashni keltirib chiqaradi.Ishlab
chiqarishni va insoniyatning barcha faoliyat sohasini axborot bilan to‘ldirish
jarayoni axborotlashtirish deyiladi.Uzluksiz axborot bilan to‘yintirish natijasida
axborotlashgan jamiyat yuzaga keladi.
Axborotlashtirish jamiyatning ma’naviy hayotida ro‘y berayotgan ijtimoiy-
texnik hodisa bo‘lib,zamonaviy information-texnologik vositalar yordamida
ijtimoiy tuzulma va jarayonlarni rivojlantirish, takomillashtirishni anglatadi.
Jamiyat a’zolarini ham buday o‘zgarishlarga manan va ruhan tayyorlab boorish
ham juda muhim sanaladi.
Axborotlashgan jamiyat -bu jamiyatda barcha fuqarolar,tashkilotlar va
davlatning axborotga bo‘lgan ehtiyojini qondirish uchun barcha shart-sharoitlar
yaratilgan bo‘ladi. Bunda mehnat qiluvchilarning ko‘pchiligi axborot ishlab
chiqarish,saqlash,qayta ishlash hamda sotish bilan band bo‘ladi.Bunday jamiyat
fuqarolarni axborot madaniyatiga ega bo‘lishini anglatadi.Ya’ni ular axborot bilan
ishlashni,uni olish,qayta ishlash va uzatish uchun axborot tizimlari va
texnologiyalaridan foydalanishni biladilar.
Xulosa qiladigan bo‘lsak
, axborot jamiyat,insonlar hayotining ajralmas
qismiga aylanib bo‘lib,uning rivojlanishi va taraqiyoti axborotning sifatiga,
tezkorligiga va ishonchliligiga bog‘liq.Bugungi kunda axborot texnologiyalarining
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
591
rivojlanishi natijasida jamiyatda axborot almashinuvi tezlashdi va odamlarning
dunyo qarashi ancha kengaydi.Shuning uchun axborot jamiyatning barcha
sohalarida muhim ahamiyatga ega.Axborot xalq orasida uning hayot tarzida judda
kata ta’sir o‘tkazadi. To‘g‘ri anglash va tahlil qilish uchun yangi davr kishisini
ham tarbiyalash judda humim sanaladi.
Shu sababli , har bir inson axborot bilan ishlash madaniyatini rivojlantirishi,
soxta va yolg‘on axborotlarga qarshi tanqidiy yondashishi, axborot
texnologiyalaridan to‘g‘ri foydalanishi va bee’tibor bo‘lmasligi lozim.Buni
farqlay olish uchun esa albatta har bir fuqaroda axborot madaniyati undan
foydalanish ko‘nikmasinini shakllantirish lozim hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
M.Aripov,
B.Begalov,
U.Beginulov,
M.Mamarajabov
“Axborot
texnologiyalari”
2.Хроленко А.Т., Денисов А.В. Современные информационные
технологии для гуманитария – М. : Флинта : Наука, 2010.
3.Роль библиотек в информационном обеспечении исторической науки.
Состав. Воронцова Е.А. – М. 2016.
5.Злобин Е.В. Электронные библиотеки и электронные книги как
феномен цифровой эпохи // Роль библиотек в информационном обеспечении
исторической науки. – М. 2016.
6.Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2025). buxoro shahri yaratilishi tarixi .
tadqiqotlar,
58(1),
https://scientific-jl.com/tad/article/view/4990
7.
bobohusenov akmal ashurovich. (2025). buxoro shahri qadimiyligi va uning
o‘rganilishi
.tadqiqotlar,
58(1),
130-133.
8.
Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2025). akademik yahyo g‘ulomov ilmiy
va hayotiy izlanishlari . tadqiqotlar,
58
(1), 138-142.
9.Bobohusenov, A. (2024). the results of the archaeological research works
carried out in bactria. modern science and research, 3(2), 671–675. retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30363
10.
Bobohusenov, A., & Ganiyev, H. (2024). origin problems of sak
archaeological culture of central asia. modern science and research, 3(2), 641–
645.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
592
11.Bobohusenov, A. (2024). rock paintings have a place in our history.
Modern
Science
and
Research,
3(2),
953–959.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/31282
12.Ashurovich, B. A. . (2024). Results of the Archaeological Research Works
Carried Out in Bactria. european journal of innovation in nonformal
education,
4
(3),
113–119.
Retrieved
from
https://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2686
