https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
546
MUZEY MADANIYAT XAZINASI
.
Bobohusenov Akmal Ashurovich
Buxoro innovatsion ta'lim va tibbiyot unversteti oʻqituvchisi
Baxshullayeva Ruxshona Madaminjon qizi
Buxoro innovatsion ta'lim va tibbiyot unversteti talabasi
BaxshullayevaRuxshona@gmail.com
Anontatsiya:
Muzeylar-bu xalqning boy tarixi va madaniy merosini
namoyon etuvchi, oʻtmish va bugunning oʻzara bogʻliqligini ochib beruvchi
muhim maskanlardir.Har bir muzey oʻziga xos eksponatlar, arxiv materiallarini va
san'at asarlari orqali tashrif buyuruvchilarga chuqur tarixiy bilim, estetik zavq
hamda ma'naviy boylik baxsh etadi. Ular nafaqat saqlash va asrash, balki ta'lim-
tarbiya berish ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish va jamiyatda madaniy ongni
shakllantirishda ham katta ahamiyatga ega shu boisdan ham muzeylar barcha
yoshdagi insonlar uchun bilim manbai va ilhom makoni hisoblanadi.
Kalit soʻzi
: arxeologiya, numizmatika, etnografiya, eksponot, mahalliy
oʻlkashunoslik, buklet, ekspozitsiya, tangashunoslik.
Abstract:
Museums are important places that show the rich historical and
cultural he ritage of this nation and reveal the inter relution ship between the past
and the present.Amuseum provides visitors with deep historical knowledge
aesthetic pleasure and spiritual richness through unique exhibits, archival
materials and artworks. They are of great importance not only for preservation and
conservation, but also for education scientific research and formation of cultural
awareness in society. There fore Museums are a source of knowledge and
inspiration for people of all ages.
Key words:
archedogy, numismatics, ethnography, exhibit, local history
booklet, exposition and martial arts.
Аннотация:
музей
являются
важными
местами,
который
демонстрируют богатое историческое и культурное наследие етого народа и
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
547
раскывают взаимосвязь между проилыми и настоящим. Музей предоставлет
посетителям глубокие исторические знания, эстетическое удовольствие и
духовное богатство благодаря уникальным экспонатом, архивным
материалом и произведениям искусство. Они имеют большое значение не
только для сохранения и консервощии но диля образования, научных
исследований и формирования културного создания в обществе. Поэтому
музей являются истолником знаний и вложения для людей всех возростов.
Ключевое слово
: Архедогия, нумизматика этнография, экспонат,
краеведческий пуля, експозиция, боевые искусства.
Asosiy qism:
Muzeylar insoniyat tarixidan uning madaniyatidan va
o‘tmishidan ma’lumot beruvchi boy madaniy me’ros sanaladi. Muzey O‘zbekiston
va Oʻrta Osiyo xalqlarining moddiy va ma'naviy obidalarni saqlash va oʻrganish
boʻyicha mamlakatda yirik ilmiy tekshirish markazi tashkil etildi O‘zbekiston
tarixi davlat muzeyi Toshkent shahrida joylashgan boʻlib, mamlakatning eng yirik
va qadimiy ilmiy-ma’rifiy muassasalardan biridir. U 1876- yilda Turkiston xalq
muzeyi nomi bilan tashkil topgan. Etnografiya, arxeologiya, numizmatika, harbiy
tarix boʻlimlari boʻlgan (1903) 1918 yil Turkiston oʻlka xalq muzeyiga, 1922-
yilda Turkiston Bosh muzeyiga, 1925- yildan Oʻrta Osiyo Bosh muzeyiga
aylantirildi. 1943- yilda O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyi deb nomlangan. 1969-
1992 yillar Oybek nomidagi O‘zbekiston xalqlari tarixi muzeyi deb atalgan. 1992
yil 21-apreldagi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 203-sonli
qaroriga muvofiq bir necha muzeylarni birlashtirish asosida hozirgi nomi bilan
qayta tashkil etildi.
Hozirgi kunda uning zayirasida 250 mingga yaqin tarixiy san'at va madaniyat
yodgorliklaridan iborat, osori atiqalar saqlanadi. Buning 60 mingdan ortigʻini
arxeologiya, 80 mingdan ziyodini numizmatika va 16mingdan ortigʻini etnografik
yodgorliklari tashkil etadi. Undan mahalliy oʻlkashunoslar, oʻtmish - bilan
qiziquvchi havaskorlardan toʻplagan oʻlka tarixiga oid numizmatika, arxeologiya
uy roʻzgʻor buyumlari va fotosuratlardan iborat kolleksiyalar ham mavjud. Muzey
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
548
arxiv va kutubxonaga ega. Muzey faoliyati davomida olimlar tomonidan ilmiy
asarlar,ilmiy va ommabop kitoblar, album, buklet va turli koʻrsatgichlar hamda
maktab oʻquvchilari va talabalar tarbiyasi uchun ilmiy -metodik qoʻllanmalar
nashr etib kelgan. Undan tashqari Toshkent shahrining markazida joylashgan
Temuriylar tarixi davlat muzeyi boʻlib, buyuk sarkarda Amir Temur va uning
sulolasi tarixiga bagʻishlangan. Muzey 1996-yil 18-oktabrda Amir Temurning
660-yilligi sharafiga ochilgan. U buyuk sarkarda va hukumdorning merosiga
bagʻishlangan.
Muzey ekspozitsiyasida Temuriylar davri tarixini ifodalovchi 5mingdan
ortiq artefaktlar mavjud. Bu yerda Oʻrta asrlarning zeb-ziynatlari,liboslari,musiqa
asboblari,maishiy buyumlar va mehnat qurollarini koʻrish mumkin. Markaziy
Zelda musulmonlar uchun muqaddas boʻlgan Usmon Qur'onning nusxasi saqlanib,
tashrif buyuruvchilarning alohida etiborini tortdi. 2006-yilda muzeyning 10 yilligi
munosabati bilan, Temuriylar tarixi davlat muzeyi 10 yil'' ''O‘zbekistonda va
xorijdagi temuriylar davri yozma yodgorliklarini oʻrganish'' fundamental ilmiy-
tadqiqot loyihasi amalga oshirildi.
Muzey 3 qavatdan iborat boʻlib, 2 va 3 qavatlari butunlay temuriylar tarixiga
bagʻishlangan. Muzeyning ichki qismi marmar ustunlar,rasmlar,sharqona
miniaturalar, oltin barg bilan bezatilgan binoning oʻzi esa ayvon bilan qoplangan.
Muzeyning balandligi 8,5 metr boʻlgan, 106ming dona billur qandil bilan
bezatilgan. Qatagʻon qurbonlar xotirasi davlat muzeyi Toshkent shahrining
Yunusobod tumanida Boʻzsuv kanali boʻyida joylashgan boʻlib, 2002-yil 31-
avgustda tashkil topgan. Shahidlar xotirasi maydoni O‘zbekiston mustaqillikka
erishgach, XX-asr boshlarida yurtimizda roʻy bergan qatagʻonlar natijasida
qurbon bolgan xalqimiz farzandlarining xotirasini abadiylashtirish maqsadida
bunyod etilgan me'moriy majmua.
O‘zbekiston Respublikasi 2008- yil 5-maydagi qaroriga binoan
“Qatagʻonqurbonlarxotirasi”
muzey
faoliyati
yanada
takomillashtirildi.
O‘zbekiston mustaqilligining dastlabgi yillarida tarixiy adolatni tiklash, Vatan
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
549
ozodligi va xalq baxt - saodati yoʻlida Shahid ketgan ajdodlar xotirasini yod etish
ishiga katta e'tibor qaratildi. Respublikamizda Fayzulla Xoʻjayev,Abdulla Qodiriy,
Fitrat, Choʻlpon, Usmon Nosir, Maqsud Shayxzoda singari davlat va madaniyat
arboblarining yubileylari oʻtkazib,unverstet, maktab, koʻchalarga ularning nomlari
berildi. Muzeylar jamiyat hayotida muhim oʻrin tutadigan, madaniy merosni
saqlash va kelajak avlodlarga yetkazishda beqiyos ahamiyatga ega boʻlgan
muassasalardir. Ular nafaqat tarixni eslatadi,balki uni qayta his qilish
,ajdodlarimizning hayoti, faoliyati,urf- odatlari hamda tafakkur dunyosini chuqur
anglash imkonini beradi.
Xulosa qiladagan bo‘lsak O‘zbekiston tarixi ham juda kata madaniy tarixga
ega bu haqida yosh avlodga ma’lumot yetkazish ularni qadimgi davr muhiti bilan
tanishtirish o‘sha davrni ko‘z oldiga keltirish uchun muzeylarning jamiyatimizda
ahamiyati judda kata hisoblanadi. Muzeylar yosh avlodni tarbiyalash, ularda
vatanparvarlik, tarixga hurmat, estetik did va bilimga qiziqishni shakllantirish
muhim rol oʻynaydi. Zero, oʻz tarixini bilgan va qadrlagan xalqgina buyuk kelajak
sari dadil qadam tashlashi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.M.Aripov, B.Begalov, U.Beginulov, M.Mamarajabov “Axborot texnologiyalari”
2.Хроленко А.Т., Денисов А.В. Современные информационные технологии
для гуманитария – М.: Флинта : Наука, 2010.
3.Роль библиотек в информационном обеспечении исторической науки.
Состав. Воронцова Е.А. – М. 2016.
5.Злобин Е.В. Электронные библиотеки и электронные книги как феномен
цифровой эпохи // Роль библиотек в информационном обеспечении
исторической науки. – М. 2016.
6.Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2025). buxoro shahri yaratilishi tarixi .
tadqiqotlar,
58
(1), 134-137.
https://scientific-jl.com/tad/article/view/4990
7.
Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2025). buxoro shahri qadimiyligi va uning
o‘rganilishi . tadqiqotlar,
58
8.
Bobohusenov Akmal Ashurovich. (2025). akademik yahyo g‘ulomov ilmiy va
hayotiy izlanishlari . tadqiqotlar,
58
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
550
9.Bobohusenov, A. (2024). the results of the archaeological research works
carried out in bactria. modern science and research, 3(2), 671–675. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/30363
10.
Bobohusenov, A., & Ganiyev, H. (2024). origin problems of sak
archaeological culture of central asia. modern science and research, 3(2), 641–
645.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10667306
11.Bobohusenov, A. (2024). rock paintings have a place in our history. Modern
Science and Research, 3(2), 953–959. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/31282
12.Ashurovich, B. A. . (2024). Results of the Archaeological Research Works
Carried Out in Bactria. european journal of innovation in nonformal education,
4(3), 113–119. Retrieved from
https://www.inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2686
