10
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
KLASSIFIKATSIYA VA REGRESSIYA
Umarov Bekzod Azizovich
Farg‘ona davlat unversiteti amaliy matematika va informatika kafedrasi
oʻqituvchisi, ubaumarov@mail.ru
Abdullayeva Dilfuzaxon Dilshod qizi
Farg’ona davlat unversiteti 3-kurs talabasi
dilfuzaabdullayeva.13@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14272028
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:29-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 1-dekabr 2024 yil
Nashr qilindi:4-dekabr 2024 yil
Klassifikatsiya-bu ma’lumotlarni qazib olishda
ma
’
lumot ob
’
ektlarini ularning xususiyatlari yoki
atributlariga asoslanib oldindan belgilangan
sinflarga, kategoriyalarga yoki guruhlarga ajratish
texnikasidir. Bu nazoratli o
‘
qitish texnikasidir, unda
belgilangan ma’lumotlardan foydalanib, yangi va
ko'rilmagan ma’lumotlarning sinfini prognoz
qiladigan model quriladi. Bu ma’lumotlarni qazib
olishda muhim vazifa, chunki u tashkilotlarga
o'zlarining ma'lumotlariga asoslanib, ongli qarorlar
qabul qilish imkonini beradi.
Regressiya tahlili — bu
o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi bog‘lanishni o‘lchash
uchun statistik usuldir. U bog‘liq o‘zgaruvchining
qiymatini mustaqil o‘zgaruvchining qiymatidan
aniqlaydi. Regressiya tahlilining asosiy maqsadi—
prognozchilar
kuchini
aniqlash,
ta’sirni,
tendentsiyani va boshqalarni bashorat qilishdir.
Regressiya tahlilining turli xil turlari mavjud bo
‘
lib,
har biri o
‘
ziga xos ta’sirga ega va hamma hollarga
mos kelavermaydi.
KEY WORDS
Klassifikatsiya,kategoriya,regressiya,s
tatistik tahlil, Qo‘shma Shtatlar
Kongressi,spam,
diskriminatsiya,prognozchilar,tenden
siya.
Klassifikatsiya-tasniflash: eng oddiy va shu bilan birga eng tez-tez hal qilinadigan Data Mining
vazifasidir.U o‘rganilayotgan predmetlar, hodisalar, jarayonlarning turlari, ularni o‘rganish
qulayligi uchun har qanday muhim belgilar bo‘yicha tizimli ravishda taqsimlash, asl
tushunchalarni guruhlash va ularni o‘xshashlik darajasini aks ettiruvchi ma’lum bir tartibda
joylashtirish hisoblanadi. Klassifikatsiya - bu ba’zi bir printsipga muvofiq buyurtma qilingan
ob’yektlar to‘plami bo‘lib, ular o‘xshash tasniflash xususiyatlariga ega bir yoki bir nechta
xususiyatlar, ushbu ob’yektlar o‘rtasidagi o‘xshashlik yoki farqni aniqlash uchun tanlangan.
Klassifikatsiya vazifasi — bu kategorik bog‘liq o‘zgaruvchini ya’ni, kategoriyaga ega bo‘lgan
bog‘liq o‘zgaruvchi uzluksiz va kategorik o‘zgaruvchilardan iborat namunaga asoslanib
bashorat qilish.Klassifikatsiya bir o‘lchovli va ko‘p o‘lchovli bo‘lishi mumkin.
Bir o‘lchovli klassifikatsiya
— bu bitta belgi va xususiyat bo
‘
yicha kategorial bog
‘
liq
o
‘
zgaruvchini bashorat qilish vazifasidir. Boshqacha qilib aytganda, bir o
‘
lchovli klassifikatsiya
faqat bitta o
‘
zgaruvchidan foydalangan holda, ma’lumotlar to
‘
plamidagi ob’ektlarni ma’lum
bir kategoriya yoki sinfga ajratishni amalga oshiradi.
11
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
Ko
‘
p o
‘
lchovli klassifikatsiya — bu bir nechta belgi ,xususiyat bo
‘
yicha kategorial bog
‘
liq
o
‘
zgaruvchini masalan, sinfni bashorat qilish vazifasidir. Boshqacha aytganda, ko
‘
p o
‘
lchovli
klassifikatsiya bir nechta o
‘
zgaruvchilarni bir vaqtning o
‘
zida ko
‘
rib chiqadi va ma’lumotlar
to
‘
plamidagi ob’ektlarni ma
‘
lum bir kategoriya yoki sinfga ajratishni amalga oshiradi.
Ko‘p
o‘lchovli klassifikatsiya biologlar tomonidan organizmlarni tasniflash uchun diskriminatsiya
masalalarini hal qilish uchun ishlab chiqilgan. Ushbu yo‘nalishga bag‘ishlangan dastlabki
ishlardan biri
R. Fisher (1930) ning ishi bo'lib, unda organizmlar fizik parametrlarini o‘lchash natijalariga
qarab kichik turlarga bo'lingan. Biologiya ko‘p o‘lchovli tasnif usullarini ishlab chiqish uchun
eng mashhur va qulay muhit bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qolmoqda. Klassifikatsiya keng
tarqalgan bashorat qilish maqsadlarida qo‘llaniladi. Masalan, Qo‘shma Shtatlar Kongressi
plenar majlislaridagi ma’ruzalar asosida klassifikator qurish orqali, ma’ruzalar taklif qilingan
qonun loyihalariga qo'llab-quvvatlash yoki qarshilik bildirishini aniqlash mumkin .
Klassifikatsiya sog‘liqni saqlash mutaxassislariga yurak kasalligi bemorlarini diagnostika
qilishda yordam berishi mumkin . Elektron pochta xabarlarining mazmuniga asoslanib,
elektron pochta provayderlari ham klassifikatsiyani ishlatib, kiruvchi e-pochta xabarlarining
spam yoki yo‘qligini aniqlashadi.
Regressiya
— bu statistik tahlil usuli bo
‘
lib, u bir yoki bir nechta mustaqil
o
‘
zgaruvchilar,xususiyatlar va bog
‘
liq o
‘
zgaruvchi (natija) o
‘
rtasidagi munosabatni aniqlash va
prognoz qilish uchun ishlatiladi. Regresiya yordamida, odatda, biror o
‘
zgaruvchi masalan,
narx, talab, sotuvlar va boshqa o
‘
zgaruvchilarga bog
‘
liq ravishda qanday o
‘
zgarishini aniqlash
mumkin.
Tushuntirish lug‘atida regressiya yuqoridan pastga o‘tish, tashkilot darajasining
pasayishi, ba’zi funktsiyalar yoki harakatlarni bajarish qobiliyatining yo‘qolishi bilan
tavsiflangan rivojlanish turi sifatida belgilanadi. Regressiya, shuningdek, umuman eskirgan
o‘tmishdagi shakllar va tuzilmalarning qaytishiga olib keladigan o‘zgarishlarni to‘liq turg‘unlik
momentlarini nazarda tutadi. Bu taraqqiyotga ziddir.Ushbu atama inson faoliyatining mutlaqo
boshqa sohalarida uchraydi. U sotsiologiya, siyosatshunoslik, iqtisod, biologiya, tibbiyot,
falsafa, psixologiya, yuridik fanlar va boshqalarda mavjud.
Regressiya tahlilining bir necha
turlari mavjud bo‘lib, ularning har biri o‘zining kuchli va zaif tomonlariga ega. Regressiya
tahlili turlari:
Chiziqli regressiya
Polinomli regressiya
Ridge regressiyasi
Logistik regressiya
Lasso regressiyasi
Foydalanilgan adabiyotlar:
F.X. Xazratov, J.J. Atamuradov, H.I. Eshonqulov (2021)“BIG DATA VA MA’LUMOTLAR
TAHLILI”-51-53.
M. Thomas, B. Pang, and L. Lee, “Get Out the Vote: Determining Support or Opposition
from Congressional Floor-Debate Transcripts,” in Proceedings of the 2006 Conference on
Empirical Methods in Natural Language Processing, Sydney, Australia, 2006.
M. Shouman, T. Turner, and R. Stocker, “Using Decision Tree for Diagnosing Heart Disease
Patients,” in Australian Computer Society, Inc., Ballarat, Australia, in Proceedings of the
Ninth Australasian Data Mining Conference (AusDM ‘11).
