94
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
IOTDA BULUT TEXNOLOGIYALARI VA ULARDAN
FOYDALANISH
Umarov Bekzod Azizovich
ubaumarov@mail.ru
Farg‘ona davlat universiteti, Amaliy matematika va informatika
kafedrasi, o‘qituvchi
Yo‘ldoshev Nodirbek G‘ayratjon o‘g‘li
Farg‘ona davlat universiteti, talabasi
nodirbekyoldoshev19@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14217260
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 9-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 19-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 25-noyabr 2024 yil
Ushbu maqolada IoT (Internet of Things) va
bulut
texnologiyalarining
o‘zaro
aloqasi
va
integratsiyalashuvi tahlil qilinadi. IoTning keng
tarqalishi bilan birga, katta hajmdagi real vaqtli
ma’lumotlarni samarali boshqarish va tahlil qilish
ehtiyoji ham oshib bormoqda. Bulut texnologiyalari bu
sohada saqlash, qayta ishlash va tahliliy hisoblash
uchun qulay platformani ta’minlaydi. IoT va bulut
texnologiyalarining birgalikdagi qo‘llanilishi misolida
sog‘liqni saqlash, sanoat, qishloq xo‘jaligi va aqlli
shaharlar sohalaridagi dasturlar ko‘rib chiqiladi. Bulut
platformalari IoT uchun moslashuvchanlik, xavfsizlik
va yuqori hisoblash quvvatini ta’minlaydi.
KEY WORDS
IoT, bulut texnologiyalari,
katta ma’lumotlar, real vaqtli
tahlil, xavfsizlik, aqlli shaharlar.
Kirish
IoT (Internet of Things )– bu turli xil qurilmalarning internet orqali ulanishini
anglatadi, ya’ni bu texnologiya orqali jismoniy obyektlar bir-biri bilan bog‘lanib, o‘zaro
ma’lumot almashadi. Ushbu texnologiya sanoat, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi va kundalik
hayotimizda keng qo‘llanilmoqda. IoT qurilmalari tomonidan yaratiladigan katta hajmdagi
ma’lumotlarni qayta ishlash va saqlash jarayonlari bulut texnologiyalari yordamida amalga
oshiriladi. Bulut texnologiyalari yuqori quvvatli hisoblash imkoniyatlarini va ulkan saqlash
resurslarini taqdim etadi.
IoT va bulut texnologiyalari o‘rtasidagi integratsiya - IoT qurilmalari tomonidan
yig‘ilgan ma’lumotlar odatda yuqori darajadagi hisoblash quvvatini va katta hajmdagi saqlash
joyini talab qiladi. Bunday hajmdagi ma’lumotlarni lokal (mahalliy) serverlarda qayta ishlash
ko‘pincha iqtisodiy jihatdan samarasiz yoki texnik imkoniyatdan cheklangan bo‘ladi. Shu
sababli, bulut texnologiyalari IoT tizimlari uchun optimal echim hisoblanadi. Bulut
platformalari IoT tizimlari uchun quyidagi xizmatlarni ta’minlaydi:
-
Ma’lumotlarni saqlash va boshqarish
:
IoT qurilmalaridan kelayotgan katta hajmdagi
ma’lumotlar bulutda saqlanadi va boshqariladi. Buning natijasida ma’lumotlar uzoq
muddatga saqlanib, foydalanuvchilarga qulay ma’lumot oqimi va boshqarish
imkoniyati taqdim etiladi.
-
Real vaqtli qayta ishlash va monitoring: IoT orqali uzatiladigan ma’lumotlar bulutga
yetib boradi va u yerda real vaqtli qayta ishlanadi. Masalan, sanoatda ishlab chiqarish
95
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
liniyalarini nazorat qilish yoki sog‘liqni saqlashda bemor holatini kuzatishda bu
imkoniyat muhim hisoblanadi.
-
Moslashuvchanlik va kengayish imkoniyati: IoT qurilmalari va ularning tarmoqlari
kengayib borgan sari, bulut texnologiyalari mavjud resurslarni moslashtirish va
kengaytirish imkoniyatini beradi. Bu esa vaqt o‘tishi bilan IoT tizimlari uchun samarali
miqyoslash imkonini yaratadi.
-
Xavfsizlik va himoya: IoT ma’lumotlari bulutda saqlanganida, ularni himoya qilish
osonlashadi. Bulut provayderlari zamonaviy xavfsizlik tizimlari orqali ma’lumotlarni
himoyalash imkoniyatini beradi.
IoT tizimlarida bulut texnologiyalarining afzalliklari.
IoT tizimlarida bulut xavfsizligi - IoT qurilmalaridan kelayotgan ma’lumotlar maxfiyligi va
xavfsizligini ta’minlashda bulut xavfsizligi muhim rol o‘ynaydi. Bulut provayderlari tomonidan
taqdim etiladigan xavfsizlik texnologiyalari quyidagilardan foydalabiladi:
-
Shifrlash bu - Ma’lumotlar IoT qurilmasidan bulutga yuborilayotgan vaqtda va bulutda
saqlanayotganda shifrlanadi. Bu yo‘lda uzatilayotgan yoki saqlanayotgan
ma’lumotlarga ruxsatsiz kirishning oldini oladi.
-
Autentifikatsiya va avtorizatsiya bu - IoT qurilmalari va bulut tizimiga kirish uchun
autentifikatsiya mexanizmlari qo‘llaniladi. Ushbu tizim orqali faqat tasdiqlangan
foydalanuvchilar ma’lumotlarga kirish huquqiga ega bo‘ladi.
-
Xavfsizlik devorlari va anomaliyalarni aniqlash bu - Bulutda o‘rnatilgan xavfsizlik
devorlari va anomaliyalarni aniqlash tizimlari IoT tizimlarini har qanday
kiberhujumlardan himoya qilishda yordam beradi.
Natija:
IoT va bulut texnologiyalarini hayotda quyidagi sohalarda qo’llaymiz:
96
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
Natija:
IoT va bulut texnologiyalari zamonaviy raqamli dunyoning ajralmas qismiga
aylanib, turli sohalarda samaradorlikni oshirish va innovatsion yechimlarni yaratishda katta
imkoniyatlar taqdim etmoqda. IoT qurilmalari yordamida katta hajmdagi ma’lumotlar real
vaqtda yig‘iladi, qayta ishlanadi va bulut texnologiyalari yordamida xavfsiz saqlanadi. Ushbu
yechim IoT qurilmalari tomonidan yig‘ilgan katta ma’lumotlarni boshqarishda qulaylik
yaratadi va ulkan hisoblash resurslari bilan birga moslashuvchan platformani ta’minlaydi.
Bulut texnologiyalari IoT tizimlarining kengayishini va resurslarning samaradorligini
oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. IoT va bulut texnologiyalari o‘rtasidagi integratsiya
97
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
foydalanuvchilarga quyidagi afzalliklarni beradi: IoT ma’lumotlarini uzluksiz boshqarish, real
vaqtli monitoring va tahlil qilish, yuqori darajadagi xavfsizlik, hamda resurslarni tejamkor va
samarali boshqarish imkoniyatini yaratadi. IoT tizimlari bulut yordamida ancha keng
miqyosda va iqtisodiy jihatdan samarali ishlashi mumkin bo‘ladi, bu esa kompaniyalar va
foydalanuvchilar uchun katta foyda keltiradi.
Bulut texnologiyalari bilan integratsiyalashgan IoT tizimlari turli sohalarda keng
qo‘llanilmoqda: sog‘liqni saqlashda bemorlarning holatini kuzatish va monitoring qilish, aqlli
shahar tizimlarida transport va xavfsizlikni boshqarish, sanoatda ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish va texnik xizmatlarni bashorat qilish, qishloq xo‘jaligida
hosilni yaxshilash va agrotexnika tadbirlarini optimallashtirish kabi bir qator amaliyotlar
orqali IoT texnologiyalarining kundalik hayotimizga ta’siri kuchaymoqda.
IoT va bulut texnologiyalarining o‘zaro aloqasi ma’lumot xavfsizligini ta’minlashda ham
muhim ahamiyatga ega. Bulut provayderlari IoT tizimlari uchun kriptografik himoya,
autentifikatsiya, xavfsizlik devorlari va kiberxavfsizlikka oid boshqa zamonaviy chora-
tadbirlarni ta’minlaydi. Bu esa ma’lumotlarning maxfiyligini saqlash va ularning ruxsatsiz
kirishlardan himoya qilinishini ta’minlaydi. Ayniqsa, sog‘liqni saqlash va moliyaviy sohalarda
bu choralarning muhimligi yuqori hisoblanadi.
Kelajakda IoT va bulut texnologiyalari integratsiyasi orqali ko‘plab yangi imkoniyatlar
ochilishi kutilmoqda. IoT tarmoqlarining kengayishi va IoT bilan bog‘liq texnologiyalarning
rivojlanishi IoT tizimlari uchun bulut platformalarining ahamiyatini yanada oshiradi. Bu
integratsiya nafaqat texnologiyalarni boshqarish samaradorligini oshiradi, balki yangi xizmat
turlarini yaratish, innovatsion echimlarni tezkor amalga oshirish va texnologik jarayonlarni
optimallashtirish uchun mustahkam zamin yaratadi.
Xulosa:
IoT va bulut texnologiyalari birgalikda insonlar uchun yanada qulay, samarali
va xavfsiz raqamli muhit yaratishga yordam bermoqda. Ularning o‘zaro integratsiyasi
kelajakda sanoat va aqlli shahar konsepsiyalari uchun yangi gorizontlarni ochadi. Shu sababli,
IoT va bulut texnologiyalari sohasida tadqiqot va rivojlanishlar davom ettirilib, ularning
qo‘llanilishi yanada kengaytirilishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1."Internet of Things: A Comprehensive Approach to Enabling Technologies and Applications"
- Rajkumar Buyya, Amir Vahid Dastjerdi (2016)
2."Architecting the Cloud: Design Decisions for Cloud Computing Service Models" - Michael J.
Kavis (2017)
3. "Cloud Computing and the Internet of Things: A Comprehensive Survey" - N. Kumar, R. S.
Sahu, A. M. Al-Hawari, et al. (2019)
4. "The Internet of Things: Opportunities and Challenges for Health Care" - T.J. O’Rourke, D.J.
Houghton (2020)
5. "Building the Future: Big Teaming for the 21st Century" - Mark W. Johnson (2018)
6. "Cloud Computing for Data-Intensive Applications: Concepts, Technology and Applications"
- C.Y. Chan, H.P.H.Sharma (2021)
7. "Internet of Things in Smart Technologies for Sustainable Urban Development" -
N.A.B.Abdul Rahman, Y.M.A.Rahman (2021)
98
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
8. "Cloud-Based Internet of Things Frameworks for Smart Home Automation Systems: A
Survey and Comparative Analysis" - M.A.Gumel, Y.P.Kumar (2022)
