72
SMART SHAHARLAR: RAQAMLI INFRATUZILMANI RIVOJLANTIRISH VA
IQTISODIY O‘SISH
Qodirov Farrux Ergash o’g’li
Shahrisabz davlat pedagogika institute
“Informatika va uni o’qitish metodikasi” mudiri, ilmiy rahbar
XUKUMOVA DURDONA AKMAL QIZI
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va
Informatika yo'nalishi 1-23 guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14504245
Annotatsıya.
Maqolada aqlli infratuzilmaning shaharlar konsultatsiyasidagi ahamiyatini
va uning iqtisodiy o'sishiga ta'sirini tahlil qiladi. Raqamli texnologiyalar, IoT (Internet of
Things), big data, sun'iy intellekt kabi qurilmalarning shahar tizimlarini boshqarishga ta'sir
qilish natijasida hosil bo'ladigan resurslarni samarali boshqarish, ekologik xavfsizlikni
ta'minlash va aholi turmush sifatini nazorat qilish o'rganiladi. iqtisodiy, iqtisodiy o'sishni
kompyuterda infratuzilmaning hissasi muhim
Kalit so’z:
axborot texnologiyalari, Internet, yuqori texnologiyali xizmatlar, elektron
tijorat, elektron ommaviy axborot vositalari.
Kirish
Raqamli texnologiyalarni ishlab chiqarish shaharlarni ishlab chiqarish tizimlarini
ta'minlash bo'ldi. "Smart shahar" atamasi o'z energiya energiya, transport, sog' quvvat
saqlash, ta'lim kabi sohalarda mahsulotlardan orqali shaharlarni yanada qulay, xavfsiz va
samarali qiladi. Ushshn konstitutsiyaviy hayot sifatini yaxshilashni, balki iqtisodiy o'sishni
tezlashtirishni ham maqs
Sifatida
1. Raqamli infratuzilmaning smart shaharlardagi roli
Raqamli infratuzilma aqlli shaharlarning asosiy komponentidir. mahsulotlarga nisbatan
alohida ajratib ko'rsatish
Raqamli iqtisodiyot – bu jarayonlarni tahlil qilish natijalaridan foydalanish va katta
hajmdagi ma’umotlarni qayta ishlash asosida turli xildagi, texnologiyalar, asbob-uskunalar,
tovar va xizmatlarni saqlash, sotish va yetkazib berish samaradorligini jiddiy ravishda
oshirishga imkon beradigan, raqamli texnologiyalarga asoslangan elektron biznes va elektron
tijorat bilan chambarchas bog‘liq iqtisodiy faoliyat, hamda shu faoliyat natijasida ishlab
chiqariladigan va sotiladigan raqamli tovarlar, xizmatlar yig‘indisidir. Ba’zida u internet
iqtisodiyoti, yangi iqtisodiyot yoki veb-iqtisodiyot degan terminlar bilan ham ifodalanadi.
Birinchi marta 1995 yilda amerikalik dasturchi Nikolas Negroponte “Raqamli iqtisodiyot”
terminini amaliyotga kiritgan bo‘lsa, hozirda bu istilohni butun dunyodagi siyosatchilar,
iqtisodchilar, jurnalistlar, tadbirkorlar – deyarli barcha kasb egalari qo‘llamoqda.
Raqamlashtirish jahon iqtisodiyotining o‘sishiga olib keladi, masalan, nufuzli McKinsey Global
Institute konsalting kompaniyasining hisob-kitoblariga ko‘ra, eng yangi raqamli
texnologiyalardan foydalanish 2025 yilga borib yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga olib
keladi. Butun dunyo bo‘ylab. 3-6 trillion dollarni tashkil etadi Kompaniyaning hisob-
kitoblariga ko‘ra, 12 turdagi yuqori texnologiya (mobil Internet, ilg‘or robototexnika, bulutli
texnologiya, qayta tiklanadigan energiya, Internet of Things (IoT) ma’lumotlari) bu o‘sishga
hissa qo‘shadi. simsiz uzatish, harakatchanlik va sun'iy intellekt va boshqalar). Ayni paytda
butun dunyo bo‘ylab yirik kompaniyalar raqamlashtirish haqiqatidan xabardor va bulutli
73
texnologiyalar va tarmoq infratuzilmasini modernizatsiya qilish bo‘yicha ko‘rsatmalarga ega.
Raqamlashtirish, raqamli iqtisodiyotni shakllantirish iste’molchilar, davlat, umuman, jamiyat
uchun katta imkoniyatlar ochib beradi. Raqamli iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha
dunyoning yetakchi davlatlari qatorida Singapur, Xitoy, Janubiy Koreya, Yangi Zelandiya va
Daniya bor. Bu mamlakatlar raqamlashtirish va yuqori texnologiyalarni shakllantirish
sohasida salmoqli tashabbuslar bilan chiqdi. Misol uchun, Singapur 2014-yilda o‘zining “Aqlli
millat” konsepsiyasini asoslab berdi va korxonalarni yuqoridagi konsepsiyani amalga
oshirishga taklif qildi. “Aqlli xalq” konsepsiyasi – aholining kundalik hayotiga raqamli
texnologiyalarni joriy etish orqali hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan davlatning
ishbilarmonlik ruhi. Ushbu konsepsiyani amalga oshirishda nafaqat yirik kompaniyalar, balki
kichik va o‘rta biznes ham ishtirok etdi.Smart texnologiyalar yordamida hal qilishda muhim
rol o'ynaydi. Masalan, aqlli energiya tizimlari uglerod ustida ishlash. Yuklab, shaharni
kuchaytiruvchi nazorat tizimlari harakat qilmoqda, bu esa ijtimoiy barqarorlikni
Smart shaharlar zamonaviy energiya yordamida shaharlarning boshqaruv tizimlarini
samarali va qulay qilish uchun ishlab chiqarish rejalashtirishdir. Ularning asosiy maqsadlarini
samarali boshqarish, shaxsiy hayotini yaxshilash va iqtisodiy o'zlashtirishdan iborat. foyda
smart shaharlarning texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik jihatdan kengroq
Smart shahar iqtisodiyotining strategiyasi
1. IoT (narsalar interneti)
IoT vaqt texnologiyalari shahar infratuzilmasining barcha qismlarini birlashtirish va
ma'lumotlarni real rejimda yig'ish qiladi:
Shahar infratuzilmasi monitoringi
Aqlli uylar va jihozlar
Avtomatik xizmat ko'rsatish tizimlari
2. Sun'iy intellekt (AI)
AI texnologiyalari katta hajmdagi ma'lumotlarni tahlil qilish va samarali qarorlar qabul
qilishda
Trafikni boshqarish va tirbandlikni olish
Krizislarni boshqarish, masalan, tabiiy ofatlar vaqtida odamlarni evakuatsiya
3. Big Data va analitika
Smart shaharlar big data texnologiyalari orqali ulkan ma'lumotlarni boshqaradi. Masalan:
Aholi harakati va transport foydalanishni tahlil
Ekologik holatni saqlash va ifloslanish darajasi
4. 5G va yuqori tezlikdagi internet
Haqiqiy vaqt rejimida tahlil qilish imkonini beradi.
Virtual va qo'shimcha real ilovalari uchun infratuzil
Uzoq masofadan boshqarish tizimlarini samarali ishlatish
Smart shaharlar iqtisodiy rivojlanish, balki iqtisodiy samaradorlik va ijtimoiy farovonlikni
yaxshilashga ham xizmat qiladi. iqtisodiy iqtisodiy va ijtimoiy foydalari saqlanadi.
Iqtisodiy manfaatlar
1. Investitsiyalarni jalb qilish
1.
Smart shaharlar texnologiyalari va qulay sharoitlari bilan va yordam investitsiyalar
uchun yordam uyg'otadi.
74
2.
Innovatsion biznesga davlat va xususiy sektor sherik o'rtadi, bu esa shahar iqtisodiyotini
rag'batlant
2. Barqaror iqtisodiy o'sish
Aqlli infratuzilma tufayli energiya, transport, va jamoa xizmatlarini boshqarishning
tashkiliy oshadi, bu asosiy iqtisodiylikni ta'minlash.
Xulosa
Smart shaharlar konstruktsiyasi shaharlar hayotini infratuzilma yordami bilan
yaxshilash va iqtisodiy o'sishni rag' uchun ulkan texnologiyalar. erish, bu jarayon ishlab
chiqarishda texnologiya, va qonuniy hal qilish talab qilish. Muvaffaqiyatli amalga oshirish
uchun davlat va xususiy . Mamlakatimiz taraqqiyotining istiqboli ham raqamli iqtisodiyot
rivojlanishi va raqamli texnologiyalarning qamrov darajasiga tayanadi. Raqamli iqtisodiyot
jamoat manfaatlarida ishlashi uchun u inklyuziv bo'lishi kerak. Yangi texnologiyalar muqarrar
ravishda mehnat bozoridagi sezilarli o'zgarishlar, jumladan, ayrim tarmoqlarda ish o'rinlarini
qisqartirish va boshqalarida keng miqyosda yangi imkoniyatlar yaratish bilan bog‘liq. Raqamli
iqtisodiyot turli xil yangi bilim va ko‘nikmalarni, sezilarli darajada yangi ijtimoiy himoya
choralarini talab qiladi. Shu bilan birga, ta‘limni rivojlantirish, shuningdek, umrbod ta’lim
xizmatlaridan umumiy foydalanish imkoniyatini ta’minlash uchun katta mablag‘ talab etiladi
References:
1.
Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA
MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и социум 10 (125) (2024):
234-238.
2.
Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy
metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va rivojlanish istiqbollari." (2024).
3.
ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI
QO ‘LLASH."
PEDAGOGS
50.2 (2024): 51-55.
4.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
5.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida Nurmaxmatova. "YASHIL
IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI."
Models and methods in modern science
3.5 (2024): 44-49.
6.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ QURISHDA
TARMOQ QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ TOPOLOGIYALARINING
O’RNI."
Science and innovation in the education system
3.5 (2024): 50-60.
7.
Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan
foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995.
2023/5/15
8.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
75
academic papers collection. 2023/1/1.
10.
Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси
ҳолатини башоратлаш."
Сервис” илмий-амалий журнал
(2022): 56-59.
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."
Berlin Studies Transnational
Journal of Science and Humanities
2.1.1 Economical sciences (2022).
12.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE
HELP
OF
SOFTWARE
PACKAGES
FOR
MEDICAL
SERVICES
IN
THE
REGIONS."
Conferencea
(2022): 128-130.
13.
Қодиров, Фаррух. "ПРОЦЕСС РАЗРАБОТКИ ИГРОВОГО ДВИЖКА UNITY." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА
ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР
ТУПЛАМИ (2019).
14.
Qodirov, Farrux. "" AQLLI UY" TIZIMINING IMKONIYATLARI." Scienceweb academic
papers collection (2019).
15.
Qodirov, Farrux. "DESCRIPTION AND PERFORMANCE OF THE PROGRAM 3D MAX
STUDIO." АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман
МАЪРУЗАЛАР ТУПЛАМИ (2019).
16.
Qodirov, Farrux. "GPON TEXNOLOGIYASI-OPTIK KIRISH TARMOG'I." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ
РИВОЖЛАНИШ
ИСТИҚБОЛЛАРИ
мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ (2018).
