YASHIL IQTISODIYOT SHAROTIDA MUQOBIL ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISHNING AVFZALLIKLARI

63

YASHIL IQTISODIYOT SHAROTIDA MUQOBIL ENERGIYA MANBALARIDAN

FOYDALANISHNING AVFZALLIKLARI

Qodirov Farrux Ergash o’g’li

Shahrisabz davlat pedagogika institute

“Informatika va uni o’qitish metodikasi” mudiri, ilmiy rahbar

Boytemirova Dilso`z Tolib qizi

Shahrisabz davlat pedagogika instituti

"Matematika va informatika" yoʻnalishi 2-bosqich talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.14500837

Annotatsiya:

Yashil iqtisodiyot sharoitida muobil energiya manbalaridan foydalanish

ko’plab avfzalliklarini yaratadi. Qayta tiklanadigan energiyadek ushbu manbalar cheklangan
resurslargabog’liqlikni kamaytirish shu bilan birga atrof-muhitga ta’sirini minimallashtirish
tufayli barqarorlikka hissa qo’shadi.Muqobil energiya o’tish ish o’rinlarini yaratish bilan birga
iqtisodiy o’sisga yordam beradi. Energiya xavfsizligi va mustaqilligini oshiradi.Bundan tashqari
muqobil energiya manbalarining tejamkorliklari ularni uzoq muddatli energiya ehtiyojlari
uchun loyiq yechimga aylantiradi. Oxiri muqobil energiya manbalarini qabul qilish iqlim
o’zgarishlarini yumshatadi. Kelajak avlodlar uchun esa barqaror kelajakni ta’minlashda hal
qiluvchi kelajakni ta’minlashda hal qiluvchi rolni o’ynaydi. Muqobil energiya manbalariga ish
o’rnini yaratish, gaz chiqindilarini kamaytirish, energiya xavfsizligini oshirish, iqtisodiy o’sishni
rag’batlantirish, iqlim o’zgarishini yumshatish barqaror rivojlanishni qo’llab-quvvatlash
kabilar kiradi.Gidro energitika, quyosh, shamol,giotermal energiya kabi qayta tiklanadigan
energiya manbalarini yashil iqtisodiyotga kiritish yana barqaror va ekologik toza energiya
infratuzulmasini qurish uchun muhim adam hisoblanadi.

Kalit so’zlar:

Qayta tiklanadigan energiya manbalari, yashil iqtisodiyot, barqaror

rivojlanish,gidro energetika, energetika xavfsizligi, quyosh energiyasi, shamol energiyasi,
muqobil energiya, ekalogiya, iqtisodiy samaradorlik , texnologik innovatsiyalar.

Kirish.

Hozirgi globallashuv davridagi energetika tizimining muhim tranformatsiyasi

sharoitida muqobil (alternative) energiya manbalarning strategik ahamiyati toboro ortib
bormoqda. Ushbu holat dunyo hamjamiyati tomonidan klimat o’zgarish, ekalogik muammolar
va resurslardan samarali foydalanish zaruriyatiga javob sifatida qabul qilinmoqda. Hozirgi
globallashuv va klimat o’zgarish sharoitida muqobil (alternatativ) energiya manbalarining
ahamyati toboro ortib bormoqda.Ushbu maqola quyidagi asosiy masalalarga yo’naltirilgan:
1.

Muqobil energiya manbalarining ekalogik ahamyati: Quyosh, shamol, gidro va geotermal

energiya manbalari atmosferaga kam miqdorda carbon dioksid chiqaradi va atrof-muhitga
minimal zarar yetkazadi.
2.

Iqtisodiy samaradorlik: Muqobil energiya manbalarini joriy etish uzoq muddatga

energetika sohasida resurslardan tejamkor va samarali foydalanishga imkon beradi,
shuningdek energiya ishlab chiqish xarajatlarini sezilaarli darajada kamaytirishga yordam
beradi.
3.

Energetika xavfsizligi: Muqobil energiya manbalaridan foydalanish mamlakat energetika

mustaqilligini ta’minlash , importga bog’liqligini kamaytirish vaenergetik resurslarni
diversifikatsiya qilish imkonini beradi.
4.

Texnologik innovatsiyalar: Muqobil energiya sohasdagi yangi texnalogik yechimlar

iqtisodiyotning raqobatbaroshligini oshiradi vayangi ish o’rinlarini yaratadi.

64

Endi esa muqobil energiyalarning ekologik avfzalliklari, iqtisodiy avfzaliklari, texnalogik

imkoniyatlari, ijtimoiy ahamyati va milliy va global darajada strategik ahamyatlarini
ko’ribchiqamiz:

Ekologik avfzalliklari:



Atmosferaga minimal carbon dioksid va boshqa zararli gazlarning chiqarilishi



Tabiatga minimal antropogen ta’sir etish



Global isish jarayonlarini sekinlashtirish



Ekotezimlarning barqarorligini saqlash

Itisodiy avfzalliklar



Energiya ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishning uzoq muddatli potensialli

imkoniyatlari



Energetikasohasida import qilinuvchi resurslardan mustaqillikni oshirish



Yangi o’rinlar yaratish



Texnologik innovatsiyalarni rivojlantirish



Enegetika infrastrukturasini modernizatsiya qilish

Texnologik imkoniyatlar:



Quyosh panellari samaradorligini oshirish



Shamol elektr stansiyalari texnalogiyalarini takomillashtirisha



Gidro va geotermal energiya olish usullarini yangilash



Energiya saqlash texnalogiyalarini rivojlantirish

Ijtimoiy ahamyati:



Aholining ekalogik madanytini oshirish



Aholi bandligini ta’minlash



Atrof-muhit sifatini yaratish



Aholining sog’lom muhitini yaratish

1.

Milliy va global darajada strategikahamyat:



Energetika xavfsizligini ta’minlash



Iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish



Yashil iqtisodiyot modeli sifatida rivojlantirish



Yashil iqtisodiyot modeli sifatida rivojlantirish
Muqobil energiya-tabiiy va qayta tiklanuvchi energiya manbalarian foydalanish. Asosiy

muqobil energiya turlari: quyosh, shamol, gidro, giotermal, biomassa. Quyosh energiyasi
afzalliklari cheksiz va bepul resyrs, atrof-muhitga zarar yetkazishi, texnalogik jihatdan
rivojlanganligi, o’rnatish va xizmat ko’rsatish osonligi, va issiqik ishlab chiqarish imkoniyatiga
ega ekanligi kabilar. Quyosh energiyasining ekologik avfzalliklari nol darajadagi atmosferani
ifloslantirishi, CO2 emessiyalarini kamaytirishi va tabiatga minimal zararli ta’sirlaridan iborat.
Quyosh energiyasining iqtisodiy afzalliklari esa enegiya ishlab chiqarish xarajatlaini
kamaytirilishi, uzoq muddatli investetsiya samaradorligi, energiya xarajatlarini optimal
tizimlashtirishdir. Texnik avfzalliklariga keladigan bo’lsak minimal xizmat ko’rsatish
xarajatlari, uzluksiz va barqaror energiya ishlab chiqarish va modular konstruktsiyasidir.
Quyosh energetikasidan foydalanish ning strategik afzalliklari: energetika xavfsizligini
ta’minlash, milliy energetika tizimini mustaqillashtirish va innovatsion sohalarni
rivojlantirishdan iborat.

65

Shamol energetikasining texnik ish prinsipi: shamol turbenalari shamol oqimining kinetic

energiyasini elekter energiyasiga aylantirib beradi, bir shamol turbenasi Muqobil energiya
manbalaridan foydalanish – bu faqat energetika sohasigina emas, balki global ekologik,
iqtisodiy va ijtimoiy transformatsiyaning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Ushbu yo'nalishning
keng joriy etilishi mamlakatning barqaror rivojlanishini ta'minlaydi. tezligi 12-5 m/soniya
oralida.

Global Shamol Energetikasi ko’rsatkichlai Jahon miqyosida



Umumiy quvvati: 743GVt(2022-yil holatiga)



Yiliga ishlab chiqaradigan elekter energiyasi:1830TWh



Eng faol mamlakatlar: Xitoy(288 GVt), AQSH(135 GVt), Germaniya(62 GVt), Hindiston (40

GVt).

Hozirgi globallashuv va klimat o’zgarishlar sharotida muqobil energiya

XULOSA:

manbalarining ahamyati tobora otib bormoqda. Ushbu maqola muqobil energiya
manbalarining ekalogik, iqtisodiy va texnalogik avfzalliklarini kompleks tahlil ilishga
qaratilgan.

Asosiy natijalar:

1.

Ekalogik aspektlar: muqobil energiya manbaalari atmasferaga minimal zararli gazlar

chiqarishi, global isish jarayonini sekinlashtirish imkoniyati, ekotezmlarning barqarorligini
saqlash.
2.

Iqtisodiy samaradorlik: energiya shlab chiqarish xarajatlarini 30-40%ga kamaytirish,

investetsiyalar rentabelligini 15-25% ga oshirish, 2030-yilga qadar 25-30mln yangi ish
o’rinlarini yaratish.

Muqobil energiya manbalaridan foydalanish – bu faqat energetika sohasigina emas, balki

global ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy transformatsiyaning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Ushbu
yo'nalishning keng joriy etilishi mamlakatning barqaror rivojlanishini ta'minlaydi.

References:

1.

Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA

MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и социум 10 (125) (2024):
234-238.
2.

Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy

metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va rivojlanish istiqbollari." (2024).
3.

ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI QO

‘LLASH."

PEDAGOGS

50.2 (2024): 51-55.

4.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH

TA’LIMDA

AXBOROT

TEXNOLOGIYALARIDAN

FOYDALANISH

USULLARI

VA

AFZALLIKLARI."

Педагогика и психология в современном мире: теоретические и

практические исследования

3.10 (2024): 39-41.

5.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida Nurmaxmatova. "YASHIL

IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI."

Models and methods in modern science

3.5 (2024): 44-49.

6.

Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ QURISHDA TARMOQ

66

QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ TOPOLOGIYALARINING O’RNI."

Science and

innovation in the education system

3.5 (2024): 50-60.

7.

Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan

foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995.
2023/5/15
8.

F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik

modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.

F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb

academic papers collection. 2023/1/1.
10.

Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси

ҳолатини башоратлаш."

Сервис” илмий-амалий журнал

(2022): 56-59.

11.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF

MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."

Berlin Studies Transnational

Journal of Science and Humanities

2.1.1 Economical sciences (2022).

12.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE

HELP

OF

SOFTWARE

PACKAGES

FOR

MEDICAL

SERVICES

IN

THE

REGIONS."

Conferencea

(2022): 128-130.

13.

Қодиров, Фаррух. "ПРОЦЕСС РАЗРАБОТКИ ИГРОВОГО ДВИЖКА UNITY." АХБОРОТ-

КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ

РИВОЖЛАНТИРИШ

ШАРОИТИДА

ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР
ТУПЛАМИ (2019).
14.

Qodirov, Farrux. "" AQLLI UY" TIZIMINING IMKONIYATLARI." Scienceweb academic

papers collection (2019).
15.

Qodirov, Farrux. "DESCRIPTION AND PERFORMANCE OF THE PROGRAM 3D MAX

STUDIO." АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ

РИВОЖЛАНТИРИШ

ШАРОИТИДА ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман
МАЪРУЗАЛАР ТУПЛАМИ (2019).
16.

Qodirov, Farrux. "GPON TEXNOLOGIYASI-OPTIK KIRISH TARMOG'I." АХБОРОТ-

КОММУНИКАЦИЯ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ

РИВОЖЛАНИШ

ИСТИҚБОЛЛАРИ

мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ (2018).