`
99
SCRATCH DASTURIDA PEN USKUNASIDAN FOYDALANISH
Yo‘ldasheva Sadoqat Otabekovna
Andijon viloyati Izboskan tumani 15-umumiy o‘rta ta‘lim maktabi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15099310
Annotatsiya.
Ushbu maqolada, Scratch dasturida mavjud bo‘lgan Pen uskunasi haqida
so‘z boradi. Scratch — bu dasturlashni o‘rganish uchun maxsus yaratilgan o‘yin shaklidagi
dastur bo‘lib, unga yordamida o‘quvchilar o‘zlarining dasturlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishlari mumkin. Pen uskunasi yordamida esa o‘quvchilar chizmalar yaratish,
geometrik shakllar hosil qilish va tasvirlarni yaratish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ushbu
maqolada Scratch dasturidagi Pen uskunasining o‘quvchilarga qanday foyda keltirishi va
ularning ijodiy qobiliyatlarini qanday rivojlantirishi haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
Scratch, Pen uskunasi, dasturlash, geometrik shakllar, chizma, ijod,
o‘quvchilar, ta’lim, kreativlik.
Kirish
Scratch dasturi — bu o‘quvchilarga dasturlashni o‘rganishda yordam beradigan birinchi
dasturdir. Scratch yordamida o‘quvchilar dasturlashning asosiy g‘oyalarini o‘rganadilar, lekin
eng qiziqarli tomoni shundaki, ular kod yozish orqali o‘zlarining fikrlarini va ijodiy g‘oyalarini
hayotga tatbiq etishadi.
Scratch dasturida ko‘plab vositalar mavjud, shularning biri Pen uskunasi bo‘lib, u
yordamida ekranda chizmalar yaratish mumkin. Bu o‘quvchilarga nafaqat dasturlashni
o‘rganishda yordam beradi, balki ular o‘zlarining ijodiy ishlarini yaratishda o‘ziga xos
imkoniyatlar yaratadi. Pen uskunasi yordamida o‘quvchilar geometrik shakllarni yaratish,
rangli chizmalar qilish va hatto animatsiyalarni ishlab chiqishlari mumkin.
Tadqiqot usullari va materiallari
Mazkur tadqiqotda o‘quvchilarga Scratch dasturidagi Pen uskunasidan qanday
foydalanish mumkinligi o‘rganilgan. Tadqiqotda o‘quvchilarga Scratch dasturida amaliy
mashg‘ulotlar olib borildi, ular Pen uskunasidan foydalanib, geometrik shakllarni yaratishga
va chizmalar chizishga harakat qildilar. Ushbu amaliyot orqali o‘quvchilar kodlashni o‘rganish
va chizmalar yaratish jarayonida qanchalik muvaffaqiyatli bo‘lganliklari tahlil qilindi.
Natijalar va muhokamalar
Scratch dasturida Pen uskunasidan foydalanish o‘quvchilarning ijodiy va mantiqiy
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqot natijalari,
o‘quvchilarning bu vosita yordamida dasturlashga bo‘lgan qiziqishlarini oshirish va ularning
matematika, geometrik shakllar va kodlashdagi ko‘nikmalarini mustahkamlashda samarali
ekanligini ko‘rsatdi. Quyida, Pen uskunasidan foydalanishning asosiy afzalliklari va ta'sirlarini
ilmiy tahlil qilish orqali batafsil muhokama qilinadi:
-
ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish;
Pen uskunasi o‘quvchilarga kod yozish jarayonida yaratuvchanlikni amalga oshirish
imkonini beradi. O‘quvchilar, dasturlashda geometrik shakllarni yaratish orqali o‘zlarining
vizual va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Geometrik shakllar yordamida ular murakkab
dizaynlar yaratishadi, ranglarni qo‘llash orqali tasvirlarni bezashadi. Bu jarayon,
o‘quvchilarning dizayn va estetikani tushunishlariga yordam beradi. Yaratilgan chizmalar
o‘quvchilarga matematik ko‘nikmalarni qo‘llash imkonini berib, ularning geometrik shakllar
`
100
haqidagi bilimlarini mustahkamlashda yordam beradi. Shuningdek, bu jarayon ijodiy
xususiyatlarni rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi, chunki o‘quvchilar kod orqali
o‘zlarining tasavvurlarini jonlantiradilar.
Scratch dasturidagi Pen uskunasini qo‘llash orqali o‘quvchilar har bir chizma yoki
shaklni yaratishda maqsadli fikrlash va rejalashtirish ko‘nikmalarini o‘zlashtiradilar.
O‘quvchilar tasavvurlaridagi obrazlarni dasturlashga o‘tkazish, ularning kreativ fikrlash
qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Dasturlash jarayonida ishlatiladigan
algoritmlar va logik xatoliklar o‘quvchilarda ijodiy muammolarni hal etish qobiliyatini
kuchaytiradi. Shu bilan birga, bu ularni yangi yechimlarni topishga va o‘zlarining yaratgan
ishlari ustida ishlashda davom etishga undaydi.
-
geometrik va matematik bilimlarni kuchaytirish;
Pen uskunasi yordamida yaratilgan chizmalar o‘quvchilarda geometrik shakllar haqida
chuqurroq tushuncha hosil qiladi. O‘quvchilar, masalan, kvadrat, uchburchak, doira kabi
asosiy geometrik shakllarni yaratish orqali matematik ko‘nikmalarini mustahkamlaydilar. Har
bir shaklni dasturlashda ular ularning o‘lchamlari, koordinatalari va boshqa matematik
jihatlarini o‘rganadilar. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Pen uskunasini qo‘llash orqali
o‘quvchilarning geometrik shakllarga oid bilimlari ancha chuqurlashgan.
Matematik bilimlarni mustahkamlashda Pen uskunasining rolini o‘rganish, uning
o‘quvchilarni matematik fikrlashga olib keladigan samarali vosita ekanligini tasdiqlaydi.
Masalan, bir nechta geometrik shakllarni yaratishda o‘quvchilar ularning o‘lchamlarini
o‘zgartirish, shakllarni bir-biriga bog‘lash va turli shakllar orasida o‘zgartirishlar kiritish
orqali aniq va to‘g‘ri hisob-kitoblar qilishlari kerak. Bu esa ularning matematik tafakkurini
rivojlantiradi va muayyan matematik qonuniyatlarni tushunishga yordam beradi.
Shu sababli, Scratch dasturida Pen uskunasi yordamida ishlash, o‘quvchilar uchun
matematik va geometrik bilimlarni amaliyotda qo‘llash imkonini yaratadi. Bu metodik
yondashuv o‘quvchilarning muayyan mavzularni yaxshiroq tushunishlari va ularni amaliyotda
ishlatishlariga yordam beradi (Brennan & Resnick, 2012).
-
kodlash va mantiqiy fikrlashning rivojlanishi;
Scratch dasturi o‘quvchilarga kodlashni o‘rganishda juda foydali vosita bo‘lib, ularning
mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantiradi. Pen uskunasi orqali chizmalar yaratishda
o‘quvchilar kodni yozish, algoritmlar va bosqichma-bosqich amallarni amalga oshirishga
o‘rganadilar. Bu esa ularning kodlashning asosiy printsiplari va mantiqiy jarayonlarni
tushunishlariga yordam beradi. Tadqiqotda o‘quvchilar, Pen uskunasidan foydalanishda
ko‘plab kodlash va algoritmik yondashuvlarni o‘zlashtirganliklarini bildirganlar.
Shuningdek, Pen uskunasi yordamida chizmalar yaratish jarayonida o‘quvchilar
mustaqil ravishda qarorlar qabul qilishadi va algoritmik fikrlashni qo‘llaydilar. Bu jarayon,
o‘quvchilarning harakatlarni ketma-ketligi, shuningdek, xatoliklarni tuzatish va yangi
yechimlarni topish kabi mantiqiy jarayonlarda qobiliyatlarini oshiradi. Shu tariqa, kodlash
jarayoni, o‘quvchilarning har bir amalda aniq rejalashtirish va tizimli yondashuvni
o‘zlashtirishlariga yordam beradi.
-
ta’limda o‘quvchilarning motivatsiyasi va qiziqishini oshirish;
Pen uskunasidan foydalanish, o‘quvchilarda Scratch dasturiga nisbatan katta qiziqish
uyg‘otdi. Tadqiqot davomida, o‘quvchilar, dasturlash orqali o‘z ijodiy ishlari va tasavvurlarini
`
101
yaratishda ko‘proq motivatsiya topganliklarini bildirganlar. O‘quvchilar uchun dasturlash
jarayonini o‘yin shaklida qabul qilish osonlashdi. Yaratilgan chizmalar o‘quvchilarni
o‘zlashtirilgan bilimlarni qo‘llashga undadi, bu esa ularning motivatsiyasini yanada oshirdi.
O‘quvchilarning motivatsiyasini oshirishda Scratch dasturida yaratilgan chizmalar va
kodlash jarayonining interaktiv xususiyati katta rol o‘ynaydi. O‘quvchilar tasavvurlarini
dasturlash orqali ifodalash imkoniga ega bo‘lgach, bu jarayonni yanada qiziqarli va foydali deb
hisoblashdi. O‘quvchilar nafaqat matematik va dasturlashni o‘rganish, balki o‘z ijodlarini
yaratishga undaydi, bu esa ularning bilimga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ta’limning
samaradorligini yaxshilaydi.
Xulosa.
Scratch dasturidagi Pen uskunasi — bu o‘quvchilarga dasturlashni o‘rganish va
o‘zlarining ijodiy fikrlarini amalda qo‘llash imkoniyatini taqdim etadi. U o‘quvchilarning
mantiqiy fikrlashini rivojlantiradi, matematik va geometrik bilimlarni kuchaytiradi va ularga
o‘zlarining tasavvurlarini kodlash orqali hayotga tatbiq etishga yordam beradi. Scratch dasturi
va uning vositalari, ayniqsa Pen uskunasi, o‘quvchilarga dasturlashni o‘rganishni qiziqarli va
ijodiy tarzda amalga oshirish imkoniyatini yaratadi. O‘quvchilar, bu dastur orqali, o‘zlarining
yaratgan chizmalarida yangi g‘oyalarni sinab ko‘rishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Bektemirov, N. (2020). O‘zbekistonda ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalarning
roli. Pedagogika va ta'lim metodikasi.
2.
Isroilov, A. (2020). Scratch dasturi yordamida dasturlashni o‘rganish. Ta’lim va
texnologiya.
3.
Qodirov, D. (2021). O‘zbekistonda Scratch dasturini qo‘llashning samaralari. O‘zbekiston
ta'limi.Brennan, K., & Resnick, M. (2012). New frameworks for studying and assessing the
development of computational thinking. Proceedings of the 2012 annual meeting of the
American Educational Research Association (AERA).
4.
Bers, M. U. (2008). Blocks to bricks: The role of robotics in early childhood education.
Journal of Technology and Teacher Education, 16(1), 1-26.
5.
Furuta, M., & Miller, J. (2016). Exploring the use of Scratch in an educational
environment. Journal of Educational Technology Development and Exchange (JETDE), 9(1),
45-59.
