Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
322
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
НЕЙРОИЛМ ВА КОГНИТИВ БУЗИЛИШЛАР: ХОТИРА ВА ДИҚҚАТНИ
ЯХШИЛАШГА ҚАРАТИЛГАН ЗАМОНАВИЙ НЕЙРОТЕХНОЛОГИЯЛАР
Кенжаев Ёдгор Маматқулович
Термиз иқтисодиёт ва сервис университети, Тиббиёт факультети катта
ўқитувчиси,
Мамадалиева Гулзода Низомжон қизи
Термиз иқтисодиёт ва сервис университети, Тиббиёт факультети талабаси
АННОТАЦИЯ:
Ушбу мақолада замонавий нейротехнологияларнинг
хотира ва диққатни яхшилашдаги илмий асослари кўриб чиқилади. Хотира ва
диққат когнитив функцияларнинг муҳим таркибий қисмлари бўлиб, уларнинг
бузилиши инсон ҳаёти сифатига жиддий таъсир кўрсатади. Замонавий
нейротехнологиялар, хусусан нейростимуляция, мия-компьютер интерфейслари
ва нейрофидбек тизимлари, когнитив функцияларни яхшилашда самарали восита
сифатида тадқиқ этилмоқда.
Калит сўзлар:
нейроилм, когнитив бузилишлар, хотира, диққат,
нейротехнологиялар,
нейростимуляция,
мия-компьютер
интерфейси,
нейрофидбек, когнитив функциялар.
НЕЙРОНАУКА И КОГНИТИВНЫЕ НАРУШЕНИЯ: СОВРЕМЕННЫЕ
НЕЙРОТЕХНОЛОГИИ ДЛЯ УЛУЧШЕНИЯ ПАМЯТИ И ВНИМАНИЯ
Кенжаев Ёдгор Маматкулович
Мамадалиева Гулзода Низомжановна
Старший преподаватель факультета медицины
Термезского университета экономики и сервиса
Студентка факультета медицины Термезского
университета экономики и сервиса
АННОТАЦИЯ:
В статье рассматриваются научные основы применения
современных нейротехнологий для улучшения памяти и внимания. Память и
внимание являются важными компонентами когнитивных функций, нарушение
которых может значительно ухудшить качество жизни человека. Современные
нейротехнологии, такие как нейростимуляция, интерфейсы мозг-компьютер и
системы нейрофидбека, изучаются как эффективные средства для улучшения
когнитивных функций.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
323
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ключевые слова:
нейронаука, когнитивные нарушения, память,
внимание, нейротехнологии, нейростимуляция, интерфейс мозг-компьютер,
нейрофидбек, когнитивные функции.
NEUROSCIENCE AND COGNITIVE DISORDERS: MODERN
NEUROTECHNOLOGIES FOR MEMORY AND ATTENTION
ENHANCEMENT
Kenjaev
Yodgor
Mamatkulovich
Mamadaliyeva
Gulzoda
Nizomjanovna
Senior lecturer, Faculty of Medicine, Termez
University
of
Economics
and
Service
Student, Faculty of Medicine, Termez University
of Economics and Service
ABSTRACT:
This article examines the scientific foundations of modern
neurotechnologies for improving memory and attention. Memory and attention are
essential components of cognitive functions, and their impairment can significantly
affect the quality of human life. Modern neurotechnologies, such as neurostimulation,
brain-computer interfaces, and neurofeedback systems, are being studied as effective
tools for enhancing cognitive functions.
Keywords:
neuroscience,
cognitive
disorders,
memory,
attention,
neurotechnologies, neurostimulation, brain-computer interface, neurofeedback,
cognitive functions.
КИРИШ:
Когнитив функциялар, жумладан хотира ва диққат, инсоннинг
кундалик ҳаёти ва касбий фаолияти учун муҳим аҳамиятга эга. Замонавий ҳаёт
тарзи стресс, маълумотлар оқими ва турли касалликлар туфайли бу
функцияларни бузилишига олиб келиши мумкин. Нейроилм соҳасидаги илғор
технологиялар ушбу муаммоларни ҳал қилишда янги имкониятларни яратмоқда.
МАТЕРИАЛЛАР ВА МЕТОДЛАР:
Тадқиқотда 936 нафар ихтиёрий
иштирокчи, ёши 18 дан 44 ёшгача бўлган шахслар қатнашди. Барча
иштирокчилар
нейростимуляция,
мия-компьютер
интерфейси
(BCI),
нейрофидбек тизимлари ва когнитив машғулотлардан фойдаланиб тадқиқ
этилди. Тадқиқот давомида когнитив функцияларнинг яхшиланиш даражаси
турли тестлар ёрдамида баҳоланди. Қуйида тадқиқот босқичлари келтирилган:
1.
Нейростимуляция:
Транскраниал магнит стимуляция (TMS) ва
транскраниал ток стимуляция (tDCS).
2.
Мия-компьютер интерфейслари:
Реал вақтда мия сигналларини кузатиш
ва бошқариш.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
324
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3.
Нейрофидбек:
EEG орқали мия фаолиятини назорат қилиш.
4.
Когнитив машғулотлар:
Lumosity ва CogniFit платформаларидаги
интерактив машқлар.
НАТИЖАЛАР:
1. Иштирокчилар ёш гуруҳлари бўйича тақсимоти
Ёш гуруҳи
Иштирокчилар сони
Процент (%)
18-25
421
45%
26-35
327
35%
36-44
188
20%
2. Терапия турлари бўйича когнитив яхшиланиш натижалари
Терапия тури
Хотира яхшиланиши
(%)
Диққат яхшиланиши
(%)
Нейростимуляция
28%
32%
Мия-компьютер
интерфейси
24%
30%
Нейрофидбек
31%
34%
Когнитив машғулотлар
22%
27%
Нейростимуляция технологиялари:
Транскраниал магнит стимуляция
(TMS) ва транскраниал ток стимуляция (tDCS) когнитив функцияларни
яхшилашда самарали бўлиб, хотира ва диққатни оширишда ижобий таъсир
кўрсатди. Илмий тадқиқотлар натижаларига кўра, TMS орқали префронтал қовоқ
соҳасини стимуляция қилиш хотира тестларида юқори натижаларга олиб келди.
2. Мия-компьютер интерфейслари (BCI):
Мия-сигналларини реал
вақтда аниқлаб, уларни компьютер ёки бошқа қурилмаларга узатиш орқали
хотира ва диққатни яхшилашда янги имкониятлар очилди. Махсус когнитив
тренинглар BCI технологиялари орқали диққат даражасини оширишга хизмат
қилди.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
325
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3. Нейрофидбек технологиялари:
Нейрофидбек воситалари EEG
ёрдамида мия фаолиятини кузатиб, фойдаланувчига мия фаолиятини назорат
қилиш имконини беради. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатдики, нейрофидбек
терапияси хотирани тиклаш ва диққатни яхшилашда самаралидир.
4. Когнитив тренинг платформалари:
Lumosity ва CogniFit каби
платформалар интерактив машқлар орқали хотира ва диққатни яхшилашда
муҳим воситага айланди. Бундай платформаларнинг самарадорлигига оид мета-
тадқиқотлар уларнинг узоқ муддатли когнитив фойдаларини тасдиқлади.
МУҲОКАМА:
Замонавий нейротехнологиялар когнитив бузилишларнинг
олдини олиш ва мавжуд муаммоларни ҳал қилишда муҳим восита бўлиб хизмат
қилмоқда. Ҳар бир технологиянинг афзаллик ва чекловлари бор. Масалан,
нейростимуляция узоқ муддатли таъсирини тўлиқ тушуниш учун қўшимча
тадқиқотлар зарур.
ХУЛОСА:
Хотира
ва
диққатни
яхшилаш
учун
замонавий
нейротехнологиялар жуда катта салоҳиятга эга. Илмий тадқиқотлар ушбу
технологияларнинг самарадорлигини тасдиқламоқда ва уларни янада кенгроқ
қўллаш имкониятларини очмоқда. Бунда тиббиёт ва нейроилм соҳасидаги
ҳамкорлик муҳим аҳамият касб этади.
ТАВСИЯЛАР:
Нейростимуляция ва нейрофидбек технологияларини
клиник тадқиқотларда кенгроқ қўллаш.
•
Мия-компьютер интерфейсларини тадқиқ этишда этик меъёрларга риоя
қилиш.
•
Когнитив тренинг платформалари самарадорлигини янада чуқурроқ
ўрганиш.
АДАБИЁТЛАР:
1.
Brunoni, A. R., et al. (2019). Transcranial Direct Current Stimulation for
Cognitive Enhancement: Current Evidence and Future Directions.
Frontiers in
Psychiatry
.
2.
Chaudhary, U., et al. (2016). Brain–Computer Interface for Communication and
Rehabilitation.
Nature Reviews Neurology
.
3.
Enriquez-Geppert, S., et al. (2017). Neurofeedback as a Tool to Improve
Cognitive Functioning in Healthy Older Adults.
Psychophysiology
.
4.
Rabipour, S., & Raz, A. (2012). Training the Brain: Cognitive Enhancement and
the Neuroscientific Challenges.
Frontiers in Human Neuroscience
.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
326
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
5.
Sultonova D., Kenjayev Y. Bachadon miomasi: klinik belgilari va samarali
davolash usullari //Journal of science-innovative research in Uzbekistan. – 2024.
– Т. 2. – №. 12. – С. 180-183.
6.
Кенжаев, Ё., & Амонов, Б. (2024). Кардиомиопатия ва унинг турлари:
даволаш усуллари таҳлили. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and
Practice, 2(11), 347–353. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/60123
7.
Kenjayev Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган
оғиз касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
117–124.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
8.
Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик
касалликларнинг
эрта
аниқланиши
ва
самарали
даволаш
усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4),
102–106. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
9.
Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari
gipertrofiyasining elektrokardiografik belgilarini tahlil qilish. Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved
from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
10.
Kenjayev, Y., “Гистология слоев кожи и их функции”, MJST, vol. 4, no. 11,
pp.
53–57,
Nov.
2024, Accessed:
Jan.
25,
2025.
[Online].
Available: https://www.mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/2007
11.
Кенжаев Ёдгор Маматқулович, Саидов Жасур Бахтиярович, Рахимова
Мохинур Шамсуддиновна. (2024). Буйрак касалликларининг сабаблари,
патогенези ва даволаш йўллари: турли патологик ҳолатларнинг таҳлили ва
профилактика чоралари [Data set].
Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14096723
12.
Abduqodirovna M. F., Ismatulloyevich X. I., Mamatqulovich K. Y.
Chaqaloqlarda sepsis kasalliklarining kechishi diagnostikasi labaratoriya
taxlillari //American journal of applied medical science. – 2024. – Т. 2. – №. 4.
– С. 114-119.
13.
Komiljonovich S. R., Mamatqulovich K. Y., Ibrohim o’g’li X. M. Bir yoshgacha
bo’lgan chaqaloqlarda nafas yo’llari kasalliklarini o’rganish va bartaraf etish
//American journal of applied medical science. – 2024. – Т. 2. – №. 3. – С. 108-
111.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
327
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
14.
Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili.
American journal of applied medical
science
,
2
(3), 49–53. Retrieved from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
15.
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, & Xidirov sardor farxod o`g`li. (2021).
Influence of risk factors on the health of schoolchildren in hot climates of
surkhandarya region. Web of Scientist: International Scientific Research
Journal, 2(05), 389–392.
https://doi.org/10.17605/OSF.IO/8TB3X
16.
Кенжаев Ё., Ҳусанова Ф. Кўкрак бези саратони: этиологияси,
эпидемиологияси, диагностика ва даволаш усуллари //acumen: International
journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 5. – С. 395-399.
17.
Кенжаев Ё., Султонов Р., Муродова Ф. Туғма юрак нуқсонлари //ACUMEN:
International journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 5. – С.
400-403.
18.
Саидов Ж.Б. и др. Хирургик интенсив терапия бўлимида
парваришлашнинг замонавий ёндашувлари //ACUMEN: International
journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 5. – С. 72-76.
19.
Kenjaev Y., Alimova Z., Choriev S. Ensefalopatiyalar va ularning turlari, kelib
chiqish sabablari, davolash usullari //ACUMEN: International journal of
multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 159-164.
20.
Mamatqulovich, K. Y., qizi, X. Z. I., & qizi, X. M. O. (2024). Glomerulonefrit
kasalligida klinik labarator tahlillarning o’rni va samaradorligi. American
journal of applied medical science, 2(3), 112–120. Retrieved from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/247
21.
Mamatqulovich, K. Y., & Fayzullayevna, R. S. (2024). Husnbuzarlar
etiologiyasi, klinikasi va davolash chora-tadbirlari. American journal of applied
medical
science, 2(3),
126–130.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/267
22.
Kenjaev Yodgor Mamatqulovich Xolmurodov Inoyatillo Ismatulloevich
Choriev Shohjahon Xabibullo o'g'li. (2024). Ko'kyo'tal kasalligi va uni oldini
olish chora-tadbirlari [Data set].
Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14049268
23.
Kenjayev, Y., & Do‘snayev, N. (2024). Нафас олиш аъзоларининг аллергик
касалликлари:
илмий
таҳлил. Acumen:
International
Journal
of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
269–274.
Retrieved
from
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
328
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
24.
Sattorova, J., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Юрак ҳуружидан кейинги
реабилитация самарадорлигини ошириш. ACUMEN: International Journal
of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
275–280.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63598
25.
Sultonova, D., & Kenjayev, Y. (2024). Bachadon miomasi: klinik belgilari va
samarali davolash usullari. Journal of Science-Innovative Research in
Uzbekistan, 2(12), 180–183. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/62651
26.
Berdiyeva, S., Kenjayev, Y., & Xolmurodov, I. (2024). Jigar sirrozi: sabablari,
belgilari
vadavolash
usullari. Acumen:
International
Journal
of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
195–202.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63500
27.
Kenjayev, Y., & Shopo’latova, M. (2024). Xronik rinitni davolashning
zamonaviy usullari vauning samaradorligi. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
203–209.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63501
28.
Kenjayev, Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган
оғиз касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
117–124.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
29.
Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик
касалликларнинг
эрта
аниқланиши
ва
самарали
даволаш
усуллари. Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4),
102–106.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
30.
Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari
gipertrofiyasining elektrokardiografik belgilarini tahlil qilish. Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
31.
Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili. American journal of applied medical
science, 2(3),
49–53.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
32.
Joʻrayeva, M., & Kenjayev, Y. (2024). Кўриш аъзоси инфекциялари: уларни
профилактика қилиш ва самарали даволаш. Synapses: Insights across the
Disciplines, 1(4),
271–274.
Retrieved
from
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 1
329
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
33.
Qaxxorov, B., Kenjayev, Y., & Xolboyev, N. (2024). Gipertenziya kasalligi
oldini olish choratadbirlari: xavf omillari, erta diagnostika va davolash
yondoshuvlari. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 280–285.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63956
34.
Kenjayev, Y., & O’roqova, S. (2024). Saramas касаллиги: кекса ёшли аёлларда
кечиши ва касалликни оптималлаштириш. Synapses: Insights across the
Disciplines, 1(4),
230–234.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63950
