Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
279
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
BOSH MIYA O‘SMALARI: SABABLARI, BELGILARI VA DAVOLASH
USULLARI
Tog‘aymurotova Shaxnoza Samid qizi
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Tibbiyot
fakulteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bosh miya o‘smalarining xavfli va xavfsiz
turlari, ularning rivojlanish sabablari, klinik belgilari va zamonaviy davolash usullari
haqida ilmiy yondashuv asosida so‘z yuritiladi. Tadqiqotlar va amaliy klinik kuzatuvlar
natijalariga tayangan holda, diagnostika usullari va davolash samaradorligi tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
bosh miya saratoni, diagnostika, terapiya, operatsiya,
nevrologiya, nur terapiyasi, kimyoterapiya, metastazlar.
ОПУХОЛИ ГОЛОВНОГО МОЗГА: ПРИЧИНЫ, СИМПТОМЫ И
МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ
Тогаимуротова
Шахноза
Самидовна
Кенжаев
Ёдгор
Маматкулович
Термезский университет экономики и
сервиса, Медицинский факультет
Аннотация:
В данной статье рассматриваются злокачественные и
доброкачественные виды опухолей головного мозга, причины их развития,
клинические симптомы и современные методы лечения на основе научного
подхода. Анализируются методы диагностики и эффективность лечения на
основе исследований и клинических наблюдений.
Ключевые слова:
рак головного мозга, диагностика, терапия, операция,
неврология, лучевая терапия, химиотерапия, метастазы.
BRAIN TUMORS: CAUSES, SYMPTOMS, AND TREATMENT METHODS
Togaymurotova Shakhnoza Samid qizi
Kenjayev
Yodgor
Mamatqulovich
Termez University of Economics and Service,
Faculty of Medicine
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
280
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Abstract:
This article discusses malignant and benign types of brain tumors,
their causes, clinical symptoms, and modern treatment methods based on a scientific
approach. Diagnostic methods and treatment effectiveness are analyzed based on
research and clinical observations.
Keywords:
brain cancer, diagnosis, therapy, surgery, neurology, radiation
therapy, chemotherapy, metastases.
Kirish:
Bosh miya o‘smalari organizmning muhim funksiyalarini boshqaruvchi
markaziy a’zoda rivojlanadigan patologik jarayondir. Ushbu o‘smalar xavfli (malign)
va xavfsiz (benign) shakllarga bo‘linib, ularning rivojlanish mexanizmlari va klinik
kechishi turlicha bo‘ladi.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili
250 mingdan ortiq odamda bosh miya o‘smalari aniqlanadi. Glioma, meningioma,
nevrinoma va adenomalar ushbu patologiyaning eng keng tarqalgan turlaridandir.
So‘nggi yillarda bosh miya o‘smalarining etiologiyasi va davolash usullari bo‘yicha
ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda.
McLendon va Braun ("Neuro-Oncology") o‘z tadqiqotlarida neyro-
onkologiyaning dolzarb masalalarini ko‘rib chiqib, bosh miya o‘smalarining
zamonaviy tasnifini taklif etganlar. Trapeznikov ("Онкология") esa onkologik
kasalliklarning molekulyar mexanizmlarini o‘rganib, genetik mutatsiyalar va o‘smalar
rivojlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilgan. Ushbu ilmiy manbalar miya
o‘smalarining tashxis va davolash usullari bo‘yicha yangi yondashuvlarni ilgari
surishga xizmat qiladi.
Etiologiya va Patogenez:
Bosh miya o‘smalarining paydo bo‘lishi turli
omillarga bog‘liq bo‘lib, quyidagi asosiy sabablar ajratib ko‘rsatiladi:
1.
Genetik omillar:
o
TP53, EGFR, IDH1/IDH2 kabi genlarning mutatsiyaga uchrashi neyro-
onkologik kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
o
Oilaviy moyillik ba’zi xavfli o‘smalar bilan bog‘liq bo‘lishi kuzatilgan.
2.
Radiatsiya va ekologik ta’sirlar:
o
Ionizatsiyalovchi nurlanish (rentgen va gamma nurlari) o‘smalarning
rivojlanish ehtimolini oshiradi.
o
Kimyoviy moddalarning (formaldehid, pestitsidlar, og‘ir metallar) uzoq
muddatli ta’siri xavfli omillardan biridir.
3.
Viruslar va infeksiyalar:
o
Epstein-Barr virusi (EBV)
va
inson papilloma virusi (HPV)
ba’zi
markaziy asab tizimi saratonlari bilan bog‘liq ekani aniqlangan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
281
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o
Sitomegalovirus (CMV) ba’zi o‘smalar rivojlanishida rol o‘ynashi
mumkin.
4.
Gormonal o‘zgarishlar:
o
Endokrin tizimdagi buzilishlar, jumladan, estrogen va progesteron
gormonlarining oshishi yoki kamayishi miya o‘smalarining rivojlanishiga
ta’sir qilishi mumkin.
Klinik belgilar:
Bosh miya o‘smalarining simptomlari ularning joylashuviga
bog‘liq holda turlicha namoyon bo‘ladi. Eng ko‘p uchraydigan simptomlar
quyidagilar:
•
Bosh og‘rig‘i:
Ertalab kuchayishi, intrakranial bosim ortishi bilan bog‘liq.
•
Qusish:
Ko‘pincha ovqat qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lmaydi.
•
Ko‘rish buzilishi:
Ko‘ruv nervi diskining shishishi yoki atrofiya natijasida
yuzaga kelishi mumkin.
•
Epileptik xurujlar:
O‘smalar miya po‘stlog‘iga bosim o‘tkazganida yuzaga
keladi.
•
Ruhiy va nevrologik buzilishlar:
Xotira yo‘qolishi, depressiya, agressivlik
yoki motivatsiya pasayishi kabi belgilar kuzatilishi mumkin.
Diagnostika:
Bosh miya o‘smalarini aniqlash uchun quyidagi zamonaviy
diagnostik usullar qo‘llaniladi:
1.
Magnit-rezonans tomografiya (MRT):
O‘smalarning aniq joylashuvi va
kattaligi aniqlanadi.
2.
Kompyuter tomografiya (KT):
Suvli kistalar va metastazlarni aniqlashda
qo‘llaniladi.
3.
Biopsiya:
O‘smadan namuna olinib, morfologik tekshiruv o‘tkaziladi.
4.
Nevrologik tekshiruvlar:
Reflekslar va sensor-motor faoliyat baholanadi.
Davolash usullari:
Bosh miya o‘smalarini davolash quyidagi usullar orqali
amalga oshiriladi:
1.
Xirurgik davolash:
o
Xavfsiz o‘smalar to‘liq olib tashlanadi.
o
Qisman rezeksiya usullari ham qo‘llaniladi.
2.
Nur terapiyasi:
o
Proton terapiya va stereotaktik radiojarrohlik (Gamma Knife) qo‘llaniladi.
3.
Kimyoterapiya:
o
Temozolomid (TMZ) kabi sitotoksik dorilar xavfli o‘smalarni yo‘q
qilishda ishlatiladi.
4.
Immunoterapiya:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
282
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o
Monoklonal antitanachalar (nivolumab, pembrolizumab) o‘smalarga
qarshi ishlatiladi.
o
CAR-T terapiya usullari sinov bosqichida.
5.
Simptomatik davolash:
o
Kortikosteroidlar, antikonvulsantlar va analgetiklar orqali alomatlar
yengillashtiriladi.
Xulosa:
Bosh miya o‘smalari turli omillar ta’sirida rivojlanib, jiddiy nevrologik
muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Kasallikni erta aniqlash va zamonaviy
davolash usullarini qo‘llash orqali bemor hayot sifatini yaxshilash mumkin.
Profilaktika choralariga sog‘lom turmush tarziga rioya qilish, radiatsiyadan
himoyalanish va genetik xavf omillarini inobatga olish kiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ibodullayev, Z. (2005).
Asab kasalliklari
. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
2.
Abdullaxo‘jayeva, M. S. (2010).
Odam patologiyasi asoslari
. Toshkent:
O‘zbekiston nashriyoti.
3.
Abdullayev, N. H., & Karimov, X. Yo. (2012).
Patofiziologiya
. Toshkent:
O‘zbekiston nashriyoti.
4.
McLendon, R. E., & Brown, P. D. (2015).
Neuro-Oncology
. New York: Cambridge
University Press.
5.
Trapeznikov, N. N. (Ed.). (2003).
Онкология
. Москва: Медицина.
6.
Kenjayev, Y. (2023). "Bio eko texno" ma’suliyati cheklangan jamiyatga qarashli
maishiy chiqindilarni saralash va qayta ishlash korxonasi xodimlarining
salomatligi. TISU Ilmiy Tadqiqotlari Xabarnomasi, 1(2), 172–176. извлечено от
https://scientific.tues.uz/index.php/BSRTUES/article/view/68
7.
Кенжаев Ёдгор Маматқулович Саидов Жасур Бахтиярович Рахимова
Мохинур Шамсуддиновна. (2024). Буйрак касалликларининг сабаблари,
патогенези ва даволаш йўллари: турли патологик ҳолатларнинг таҳлили ва
профилактика
чоралари
[Data
set].
Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14096723
8.
Халилова Гулнисо Илхом кизи, & Кенжаев Ёдгор Маматкулович. (2025).
Глаукома: белгилари ва даволаш усуллари. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 2(2),
105–111.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/65764
9. “Preventive measures for hypertension: risk factors, early diagnosis, and treatment
approaches”, ICIS, vol. 2, no. 1, p. 196, Jan. 2025, Accessed: Feb. 17, 2025.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
283
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
https://universalconference.us/universalconference/index.php/
10.
Amirova Sabrina Baxromovna, & Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, . (2025).
Insult kassaligining profilaktikasi va uning reabilitatsiyadagi ahamiyati. Synapses:
Insights
across
the
Disciplines, 2(1),
81–85.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/64586
11.
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, ., & Xudoyorova Ummulaylo Shuxrat qizi,
(2025). Jigar sinusoid kapilyarlaridagi o’zgarishlar gemangiomani tekshirishning
samarali usullari. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and Practice, 3(1),
384–390. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/64925
12.
Kenjayev Y., & Farxodova A. (2025). Yurak etishmovchiligi bo’lgan bemorlarni
reabilitatsiya qilishning innovatsion usullari. Journal of Science-Innovative
Research
in
Uzbekistan, 3(1),
705–718.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/65794
13.
Кенжаев Ёдгор Маматқулович, & Мамадалиева Гулзода Низомжон қизи,
(2025). Нейроилм ва когнитив бузилишлар: хотира ва диққатни яхшилашга
қаратилган замонавий нейротехнологиялар. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 2(1),
322–329.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/65750
14.
Daminova Shahnoza Panji qizi, & Kenjayev Yodgor Mamatqulovich. (2025).
Sistemali kasalliklarning ko’z sog’lig’iga taʼsiri: kardilogik va endokrin
kasalliklar. Journal of new century innovations, 70(2), 17-20. https://scientific-
jl.com/new/article/view/1650
15.
Sultonova D., Kenjayev Y. Bachadon miomasi: klinik belgilari va samarali
davolash usullari //Journal of science-innovative research in Uzbekistan. – 2024. –
Т. 2. – №. 12. – С. 180-183.
16. Кенжаев, Ё., & Амонов, Б. (2024). Кардиомиопатия ва унинг турлари:
даволаш усуллари таҳлили. Medicine, Pedagogy and Technology: Theory and
Practice, 2(11),
347–353.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/60123
17.
Kenjayev Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган оғиз
касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
117–124.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
18. Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик
касалликларнинг эрта аниқланиши ва самарали даволаш усуллари. Acumen:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
284
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 102–106. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
19.
Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari
gipertrofiyasining elektrokardiografik
belgilarini
tahlil
qilish. Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
20.
Kenjayev, Y., “Гистология слоев кожи и их функции”, MJST, vol. 4, no. 11, pp.
53–57,
Nov.
2024,
Accessed:
Jan.
25,
2025.
[Online].
Available: https://www.mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/2007
21. Кенжаев Ёдгор Маматқулович, Саидов Жасур Бахтиярович, Рахимова
Мохинур Шамсуддиновна. (2024). Буйрак касалликларининг сабаблари,
патогенези ва даволаш йўллари: турли патологик ҳолатларнинг таҳлили ва
профилактика
чоралари
[Data
set].
https://doi.org/10.5281/zenodo.14096723
22.
Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili.
American journal of applied medical
science
,
2
(3),
49–53.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
23.
Kenjayev Yodgor Mamatqulovich, & Xidirov sardor farxod o`g`li. (2021).
Influence of risk factors on the health of schoolchildren in hot climates of
surkhandarya region. Web of Scientist: International Scientific Research
Journal, 2(05), 389–392.
https://doi.org/10.17605/OSF.IO/8TB3X
24.
Кенжаев Ё., Ҳусанова Ф. Кўкрак бези саратони: этиологияси,
эпидемиологияси, диагностика ва даволаш усуллари //acumen: International
journal of multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 5. – С. 395-399.
25.
Kenjaev Y., Alimova Z., Choriev S. Ensefalopatiyalar va ularning turlari, kelib
chiqish sabablari, davolash usullari //ACUMEN: International journal of
multidisciplinary research. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 159-164.
26.
Mamatqulovich, K. Y., qizi, X. Z. I., & qizi, X. M. O. (2024). Glomerulonefrit
kasalligida klinik labarator tahlillarning o’rni va samaradorligi. American journal
of
applied
medical
science, 2(3),
112–120.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/247
27.
Mamatqulovich, K. Y., & Fayzullayevna, R. S. (2024). Husnbuzarlar etiologiyasi,
klinikasi va davolash chora-tadbirlari. American journal of applied medical
science, 2(3),
126–130.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/267
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
285
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
28.
Kenjaev Yodgor Mamatqulovich Xolmurodov Inoyatillo Ismatulloevich Choriev
Shohjahon Xabibullo o'g'li. (2024). Ko'kyo'tal kasalligi va uni oldini olish chora-
tadbirlari [Data set]. Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14049268
29.
Kenjayev, Y., & Do‘snayev, N. (2024). Нафас олиш аъзоларининг аллергик
касалликлари: илмий таҳлил. Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research, 1(4),
269–274.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63597
30.
Sultonova, D., & Kenjayev, Y. (2024). Bachadon miomasi: klinik belgilari va
samarali davolash usullari. Journal of Science-Innovative Research in
Uzbekistan, 2(12), 180–183. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/journal-
science-innovative/article/view/62651
31.
Berdiyeva, S., Kenjayev, Y., & Xolmurodov, I. (2024). Jigar sirrozi: sabablari,
belgilari vadavolash usullari. Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research, 1(4),
195–202.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63500
32.
32.
Kenjayev, Y., & Shopo’latova, M. (2024). Xronik rinitni davolashning
zamonaviy usullari vauning samaradorligi. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
203–209.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63501
33.
Kenjayev, Y., Saidov, J., & Abdumurotova, J. (2024). Болаларда учрайдиган оғиз
касалликлари: муаммо ва ечимлар. Acumen: International Journal of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
117–124.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63481
34.
Normurodova, A., Saidov, J., & Kenjayev, Y. (2024). Гинекологик
касалликларнинг эрта аниқланиши ва самарали даволаш усуллари. Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 102–106. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63478
35.
Kenjayev, Y., & Berdiyeva, S. (2024). Yurak bo‘lmacha va qorinchalari
gipertrofiyasining elektrokardiografik
belgilarini
tahlil
qilish. Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 107–113. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63479
36.
Mamatqulovich, K. Y. (2024). Meʼda osti bezi o‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili. American journal of applied medical
science, 2(3),
49–53.
Retrieved
from
https://advancedscientia.com/index.php/AJAMS/article/view/190
37.
Joʻrayeva, M., & Kenjayev, Y. (2024). Кўриш аъзоси инфекциялари: уларни
профилактика қилиш ва самарали даволаш. Synapses: Insights across the
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
286
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Disciplines, 1(4),
271–274.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63958
38.
Qaxxorov, B., Kenjayev, Y., & Xolboyev, N. (2024). Gipertenziya kasalligi oldini
olish choratadbirlari: xavf omillari, erta diagnostika va davolash
yondoshuvlari. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 280–285. Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63956
39.
Kenjayev, Y., & O’roqova, S. (2024). Saramas касаллиги: кекса ёшли аёлларда
кечиши ва касалликни оптималлаштириш. Synapses: Insights across the
Disciplines, 1(4),
230–234.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63950
