33
Taʼlimda STEAM yondashuvning oʻziga xos xususiyatlari
To’raqulov Akbar Rustam o’g’li
DTPI Boshlang’ich ta’lim kafedrasi o’qituvchisi
Doʻstqulova Oynisa Bahrom qizi
Denov tadbirkorlik va pedagogika institute Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 2-
bosqich talabasi
Tel: +998979522127
Annotatsiya:
Jahonda texnika va texnologiyalarning shiddat bilan keskin
rivojlanib borishi, fan va taʼlim tizimini yangi hamda zamonaviy yondashuvlar
asosida tashkil etishni taqozo etadi.
Kalit soʻzlar:
steam, fan, texnika, ta'lim, metod, texnalogiya, muhandislik,
matematika, sanʼat
STEAM - agar ushbu qisqartmani yoysak, quyidagilarni olamiz: S— science,
T — technology, E — engineering, A — art va M — math. Ingliz tilidan bu
quyidagicha tarjima qilinadi: tabiiy fanlar, texnologiya, muhandislik, san’at va
matematika. Ushbu yo‘nalishlar zamonaviy dunyoda eng mashhurlari hisoblanadi.
Shuning uchun bugungi kunda STEAM tizimi asosiy tendentsiyalardan biri sifatida
rivojlanmoqda. STEAM ta’limi yo‘nalishi va amaliy yondashuvni qo‘llash,
shuningdek, barcha beshta sohani yagona ta’lim tizimiga integratsiyalashuviga
asoslangan.
STEAM yondashuvi o‘quv samaradorligiga qanday ta’sir qiladi?
Uning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, amaliyot nazariy bilimlar singari
muhimdir. Ya’ni, o‘rganish paytida biz nafaqat miyamiz bilan, balki qo‘limiz bilan
ham ishlashimiz kerak. Faqat sinf devorlarida o‘rganish tez o‘zgaruvchan dunyo
bilan hamqadam emas. STEAM yondashuvining asosiy farqi shundaki, bolalar turli
xil mavzularni muvaffaqiyatli o‘rganish uchun ham miyani, ham qo‘llarini
ishlatadilar. Ular olgan bilimlarni o‘zlari «uqib oladilar».
Ilk bor bu iborani Amerikalik bakterolog Rita Kolvell 1990-yilda fanga
kiritishni taklif qilgan. Biroq 2000-yildan faol ishlatila boshlangan.
STEAM ta’lim muhitida bolalar bilimga ega bo‘ladilar va darhol undan
foydalanishni o‘rganadilar. Shuning uchun, ular o‘sib ulg‘ayganlarida va hayotiy
muammolarga duch kelganda, atrof muhitning ifloslanishi yoki global iqlim
o‘zgarishi bo‘ladimi, bunday murakkab masalalarni faqat turli sohalardagi
bilimlarga tayanib va birgalikda ishlash orqali hal qilish mumkinligini
tushunadilar. Bu erda faqat bitta mavzu bo‘yicha bilimga tayanish etarli emas.
34
Hozirgi kunda oʻsib kelayotgan yosh avlod raqamli texnalogiya olamining
yutuqlaridan
foydalanishni
xohlaydi.
Konstruktorlash,
modellashtirish,
rabototexnika hamda dasturlash sohasiga qiziquvchi yoshlarimiz safi kun sayin
ortib bormoqda.
STEAM - real hayot talablaridan kelib chiqqan holda akademik, ilmiy -
texnikaviy konsepsiya doirasida integratsiyalashgan holda oʻqitishdir. Bugungi
kunda ilm - fan va texnikaning jadal taraqqiy etishi oʻquvchilarda oʻqishga
sogʻlom, kuchli va taʼsirchan motivatsiyani shakllantirish, zamonaviy kasblarni
egallash qobiliyatini rivojlantirishda nazariy bilimlarini amaliyotda qoʻllash
koʻnikmalarini hosil qilish asosiy vazifalaridan biridir.
Statistikaga ko‘ra, 2011 yildan buyon STEAM-kasblarga bo‘lgan talab
darajasi 17% ga oshdi, oddiy kasblarga bo‘lgan talab esa faqat 9,8% ga oshdi, bu
esa butun dunyo bo‘ylab ushbu ta’lim tizimiga katta talabni ko‘rsatadi.
Shuning uchun yaqin kelajakda dunyoda va O‘zbekistonda muhandislar,
yuqori texnologiyali ishlab chiqarish mutaxassislariga talab juda yuqori bo‘ladi.
Uzoq kelajakda biz tabiiy fanlar bilan birgalikda texnologiya va yuqori
texnologiyali ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan kasblarga ega bo‘lamiz,
ayniqsa bio va nanotexnologiya mutaxassislariga katta talab bo‘ladi.
Mutaxassislar texnologiya, tabiiy fanlar va muhandislikning turli sohalaridan
keng qamrovli ta’lim va tajribaga muhtoj bo‘ladi.
Xo‘sh, bu ta’lim tizimi va fanlarni o‘qitishning an’anaviy usuli o‘rtasidagi
farq nima? STEAM-ta’lim o‘quvchilar ilmiy usullarni amalda qanday qo‘llashni
tushunishga kirishadigan aralash muhitni nazarda tutadi. Ushbu dastur bo‘yicha
talabalar, matematika va fizika bilan bir qatorda, o‘z robotlarini ishlab chiqadigan
va ishlab chiqaradigan robotlarni o‘rganadilar. Darslarda maxsus texnologik
uskunalar ishlatiladi.
STEAM - ta'limida amaliy mashg‘ulotlar yordamida bolalarga ilmiy-texnik
bilimlaridan real hayotda foydalanish namoyon qilinadi. Har bir darsda o‘quvchilar
zamonaviy industriya modellarini ishlab chiqadi, quradi va modelni rivojlantiradi.
Tanqidiy tafakkur ko‘nikmalarini rivojlantirish va muammolarni yechish
STEAM - dasturi bolalar kundalik hayotlarida duch keladigan qiyinchiliklarni
yengishda zarur bo‘ladigan tanqidiy tafakkur va muammolarni yechish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Masalan: bolalar tez yuradigan mashina modelini yig‘adilar, so‘ngra uni
sinovdan o‘tkazadilar. Birinchi sinovdan so‘ng kutilgan natijaga erishilmasa uning
35
sabablari haqida o‘ylaydilar va topadilar. Balkim, g‘ildiraklarining kattaligi yoki
aerodinamikasi to‘g‘ri kelmagandir. Har bir sinovdan so‘ng ular kamchiliklarini
bartaraf etib boradilar.
Bolalar ko‘prik qurish, mashina va samolyot modelini ishga tushirishda har
safar maqsadga yaqinlasha boradilar. Har bir sinovdan so‘ng modelni
takomillashtiradilar. Oxirida barcha muammolarni o‘z kuchlari bilan yengib
maqsadiga erishadilar. Bu bolalar uchun ruhlanish, g‘alaba va quvonch demakdir.
Har bir g‘alabadan so‘ng ular o‘z kuchlariga yanada ishonadilar.
STEAM - dasturi faol kommunikatsiya va komandada ishlash bilan
farqlanadi. Muloqot davrida o‘z fikrini bayon qilish va bahs-munozara olib borish
uchun erkin muhit vujudga keltiriladi. Ular gapirishga va taqdimot qilishga
o‘rganadilar. Bolalar doimo o‘qituvchi va sinfdoshlari bilan qatnashsalar,
mashg‘ulotni yaxshi eslab qoladilar.
Xulosa qilib aytganda, an’anaviy o‘qitish uslublari bilan taqqoslaganda, o‘rta
maktabdagi STEAM yondashuvi bolalarni tajribalar o‘tkazishga, modellar
tuzishga, mustaqil ravishda musiqa va filmlar yaratishga, o‘z g‘oyalarini haqiqatga
aylantirishga va yakuniy mahsulotni yaratishga undaydi. Ushbu ta’lim yondashuvi
bolalarga nazariya va amaliy ko‘nikmalarni samarali tarzda birlashtirishga imkon
beradi va keyingi o‘qishni osonlashtiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. AbduIIaeva Sh.. D.Axatova. Pedagogik texnologiyalar. Nayoiy, 2003 yil
2.X.Ibragimov, Sh.Abdullayeva. Pedagogika nazariyasi. Toshkent. 2008
3.
Akbar, T. (2022). Opportunities to Form Spiritual Competence in Students
of the 10-11th Class.
Web of Scholars: Multidimensional Research Journal
,
1
(8),
160-167.
4.Rustamovich, T. R. A. (2021). Islom Ta’limotlarda Shaxs Ma’naviyati
Masalalari.
TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(5),
186-190.
5. WWW.REANDPUB.COM
6. www:ziyonet.uz.
