MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
177
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA PSIXOLOG
XIZMATINI TASHKIL ETISH ASOSLARI
Choriyeva Durdona Anvarovna Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti “Maktabgacha ta’lim” fakulteti Maktabgacha ta’lim
psixologiyasi va pedagogikasi kafedrasi dotsenti,
Mahmudova Marjona Muxtor qizi “Maktabgacha ta’lim” fakulteti
magistri
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida psixolog xizmatini tashkil etish asoslari —
bu maktabgacha yoshdagi bolalar uchun psixologik yordam ko‘rsatish va ularning
rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan tizimli yondoshuvni anglatadi.
Psixologik xizmat, bolalar va ularning oilalari uchun ta'lim jarayonida, shuningdek,
bolalarning emotsional, ijtimoiy va aqliy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga xizmat
qiladi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida psixologlarning roli juda muhim, chunki
ular bolalarning psixologik holatini tahlil qilib, kerakli yordamni taqdim etadilar va
ularning to‘g‘ri rivojlanishiga hissa qo‘shadilar.
Psixolog xizmatining tashkil etilishi nafaqat bolalar uchun, balki
tarbiyachilar, o‘qituvchilar va oilalar uchun ham muhimdir. Bu xizmatlar bolaning
rivojlanishida yuzaga keladigan muammolarni erta aniqlash va ularga yordam
berishga imkon yaratadi. Psixologik xizmatning asosiy vazifalaridan biri bolaning
emotsional va psixologik ehtiyojlariga javob berish, uning ijtimoiy va aqliy
rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashdir.
Maktabgacha ta'lim tashkilotida psixolog xizmatining asosiy maqsadi — bola
psixikasini to‘g‘ri baholash, uning rivojlanishidagi muammolarni aniqlash, ularni hal
qilish uchun tegishli choralarni ko‘rish va bolaning psixologik salomatligini qo‘llab-
quvvatlashdir.
- Bola psixikasini baholash: Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologik
rivojlanishining turli aspektlarini tahlil qilish. Bu bolaning hissiy, aqliy va ijtimoiy
rivojlanishini o‘z ichiga oladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
178
- O‘qituvchilar va tarbiyachilarga yordam berish: Tarbiyachilarga bolalar
bilan ishlashda psixologik yondoshuvlarni qo‘llashda yordam berish, bolalarning
xulq-atvoridagi o‘zgarishlar haqida ma'lumot berish.
- Bola va oilalarga maslahatlar berish: Bolaning oila bilan munosabatlarini
yaxshilash, oila a'zolariga bola tarbiyasida yordam berish.
- Psixologik tahlil va yordam: Muammolarni aniqlash, masalan, bola o‘qish
va ijtimoiy moslashuvda qiyinchiliklar bo‘lsa, ularga yordam ko‘rsatish.
- Bola shaxsiyatining rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash: Bola shaxsiyatini
mustahkamlash va uning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida psixologik xizmatlar bir necha shaklda
amalga oshirilishi mumkin. Quyidagi xizmatlar odatda psixologlar tomonidan taqdim
etiladi:
- Individual psixologik maslahat: Bola bilan alohida suhbatlar o‘tkazish va
uning hissiy holatini tahlil qilish. Shuningdek, psixolog bola bilan mustaqil ravishda
ishlaydi va uning ichki dunyosini tushunishga harakat qiladi.
- Guruhi psixologik maslahatlar: Bir guruh bolalar bilan ishlash, ularning
o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlar, xulq-atvor va hamkorlikni rivojlantirishga
qaratilgan mashg‘ulotlar.
- Oilaviy maslahatlar: Bola va uning oilasi bilan ishlash, oilaviy munosabatlar
va tarbiya usullari haqida maslahatlar berish. Bu xizmat bolaga yordam ko‘rsatish
uchun juda muhim, chunki oilaning o‘rni bola rivojlanishida katta ahamiyatga ega.
- Emotsional qo‘llab-quvvatlash: Bola psixologik jihatdan qiyinchiliklarga
duch kelganda, psixolog uning emotsional holatini yaxshilashga yordam beradi,
masalan, qo‘rquv, xavotir, depressiya kabi holatlarni bartaraf etish.
- Bola psixologik rivojlanishining monitoringi: Psixologlar bolalarning
rivojlanishini muntazam ravishda kuzatib boradilar va ular bo‘yicha tahlil olib,
vaqtida yordam ko‘rsatishadi.
Psixolog xizmatini tashkil etishda quyidagi jihatlar muhim hisoblanadi:
- Tashkilotning mavjudligi va resurslar: Maktabgacha ta’lim tashkilotida
psixologning o‘rni aniq belgilanishi kerak. Bunda psixologning ishlash joyi, resurslar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
179
va imkoniyatlar hisobga olinadi. Psixologlar uchun alohida xonalar va zarur asbob-
uskunalar tashkil etish zarur.
- Psixologning professional malakasi: Psixolog maktabgacha ta’lim tizimida
o‘zining psixologik bilimlarini va pedagogik ko‘nikmalarini muntazam ravishda
yangilab borishi kerak. Psixologning tajribasi va bilimlari uning bolalar bilan
ishlashda samaradorligini oshiradi.
- Ijtimoiy va pedagogik hamkorlik: Psixolog bolalar bilan ishlashda
pedagogik jamoa va oila bilan yaqin hamkorlik o‘rnatishi lozim. Bu bola
rivojlanishiga ta'sir qiluvchi barcha omillarni ko‘rib chiqishga imkon beradi.
- Psixologik yordamning doimiyligi: Psixologik yordam bolalarga faqat
muammolar yuzaga kelganda emas, balki ularning umumiy rivojlanishiga ham
yordam berish kerak. Bu bolaning emotsional va aqliy holatini yaxshilashga
qaratilgan uzun muddatli yondoshuvni ta'minlaydi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda psixolog turli metod va
yondoshuvlarni qo‘llaydi. Quyidagi metodlar keng qo‘llaniladi:
- Kuzatish: Bola va uning faoliyatini kuzatib, psixolog bola psixikasining
xususiyatlarini va ehtiyojlarini aniqlaydi.
- Testlar va anketalar: Bolaning psixologik holatini baholash uchun turli
testlar va anketalar ishlatiladi. Masalan, intellektual rivojlanishni o‘lchash,
emotsional holatni aniqlash va boshqalar.
- O‘yin va rol o‘ynash metodlari: O‘yin orqali bolalar o‘z his-tuyg‘ularini,
ijtimoiy aloqalarini va xulq-atvorlarini ifodalaydilar. Bu metod bolaning ichki
dunyosini tushunishga yordam beradi.
- Suhbatlar va maslahatlar: Bolalar va ularning oilalariga suhbatlar o‘tkazish,
bola psixikasini tushunish va kerakli maslahatlar berish.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida psixolog xizmatining bir nechta foydali
jihatlari mavjud:
- Bola psixikasini to‘g‘ri baholash: Psixolog bola psixikasini baholab, uning
rivojlanishidagi kamchiliklarni aniqlaydi va ularga yordam beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
180
- Tarbiyachilarga yordam: Psixologlar tarbiyachilarni bolalar bilan to‘g‘ri
ishlash usullariga o‘rgatishadi va pedagogik jarayonni samarali tashkil etishlariga
ko‘maklashadilar.
- Oila bilan hamkorlik: Psixologlar oilalarga bola tarbiyasida yordam
berishadi, oilaviy muammolarni hal qilishda maslahatlar beradilar.
- Bolalar uchun xavfsiz muhit yaratish: Psixologlar bolalar uchun xavfsiz va
sog‘lom rivojlanish muhitini yaratishga yordam beradi. Bu muhitda bola o‘zini erkin
his qiladi va yaxshi rivojlanadi.
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha ta’lim tashkilotida psixolog xizmatini
tashkil etish bolaning to‘g‘ri rivojlanishini ta'minlash, o‘qituvchilar va oilalarga
yordam berish, hamda bola psixikasini chuqur tushunishga imkon yaratadi. Psixolog
xizmatining samarali ishlashi bolalarning psixologik salomatligi va rivojlanishiga
ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Bu xizmatlar bolalarning hissiy, aqliy va ijtimoiy holatini
mustahkamlash, hamda ularga moslashuvni osonlashtirishga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1.
Nishanova Z.T. “Psixologik xizmat” O`quv qollanma.2007 y.
2.
Xamrayeva M., Avezov O. “Psixologik xizmat ko`rsatish predmeti, maqsadi va
vazifalari” Masters scientific journal 2024.
3.
Chorieva,
D.
(2020).
DIAGNOSTICS
AS
A
BRANCH
OF
PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL KNOWLEDGE AND TYPE OF
RESEARCH ACTIVITY OF A TEACHER. European Journal of Research and
Reflection in Educational Sciences Vol, 8(3).
4.
Choriyeva, D. (2022). TARBIYACHINING PEDAGOGIK MAHORATINI
OSHIRISHDA PEDAGOGIK TEXNIKANING ROLI. Zamonaviy dunyoda
pedagogika va psixologiya: Nazariy va amaliy izlanishlar, 1(24), 101-103.
5.
Чориева, Д. А. (2021). МЕТОДЫ И ПРИЕМЫ РАБОТЫ С
АГРЕССИВНЫМИ ДЕТЬМИ. In Человек в современном мире: пространство и
возможности для личностного роста (pp. 152-161).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
181
6.
Чориева, Д. А. (2019). Педагогическая диагностика в условиях
дошкольного образования. Актуальные проблемы современного образования:
опыт и инновации, 86.
7.
Чориева, Д. А., & Ражабова, Г. Ф. (2022). ЗНАЧЕНИЕ
ПЕДАГОГИЧЕСКО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО
ДИАГНОСТИЧЕСКОГО
СРЕДСТВА В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ.
Results of National Scientific Research International Journal, 1(6), 327-343.
8.
Чориева, Д. А. (2022). ПЕДАГОГИК-ПСИХОЛОГИК ДИАГНОСТИКА
ФАОЛИЯТИ БИЛАН ШУҒУЛЛАНУВЧИ ШАХСГА ҚЎЙИЛАДИГАН
ТАЛАБЛАР: https://doi. org/10.53885/edinres. 2022.9. 09.014 Чориева Дурдона
Анваровна Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети
Мактабгача таълим факультети Мактабгача таълим психологияси ва
педагогикаси кафедраси педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), в.
б. доценти. Образование и инновационные исследования международный
научно-методический журнал, (9), 99-102.
9.
Chorieva, D. A. BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING KASBIY
MAHORATLARINI OSHIRISH YO‘LLARI. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI NIZOMIY NOMIDAGI
TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI, 385.
10.
Anvarovna, C. D. (2024). MANAGEMENT OF INNOVATIVE PROCESSES
IN
PRESCHOOL
EDUCATION.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 58-62.
11.
Anvarovna, C. D. (2024). MAKTABGACHA TA’LIMDA PEDAGOGIK
DIAGNOSTIKA
VA
KORREKSIYALASHNING
О
‘ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ, 37(6), 48-53.
12.
Anvarovna,
C.
D.
(2024).
TA’LIM-TARBIYA
JARAYONIDA
INNOVATSION
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
DIAGNOSTIK
SAMARALI
METODLARDAN
FOYDALANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 54-57.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
182
13.
Choriyeva, D., & Ahmadova, S. (2023). Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
ertaklarning ahamiyati. Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali, 1(2-3).
14.
Durdona, C. (2023, December). KREATIVLIK ORQALI BOLALARNING
QOBILYATLARINI OSHIRISH. In " Conference on Universal Science Research
2023" (Vol. 1, No. 12, pp. 302-305).
15.
Durdona, C. (2023). BOLALARDA KREATIVLIK QOBILYATINI
RIVOJLANTIRISH. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN,
1(5), 265-270.
16.
Choriyeva, D. (2023). OILA VA MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA
AMALGA OSHIRILADIGAN IJTIMOIY VAZIFALAR. Talqin va tadqiqotlar,
1(32).
17.
DURDONA, C., & SHAHNOZA, K. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARNING KREATIVLIGINI OSHIRISHDA TASVIRIY FAOLIYATNING
O ‘RNI. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 1(7), 191-196.
