MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
54
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI JISMONIY
RIVOJLANTIRISH
Choriyeva Durdona Anvarovna Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti “Maktabgacha ta’lim” fakulteti Maktabgacha ta’lim
psixologiyasi va pedagogikasi kafedrasi dotsenti,
Rejabova Xurshida Otabek qizi “Maktabgacha ta’lim
psixologiyasi va pedagogikasi” yo’nalishining 4 kurs talabasi
Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy rivojlantirish — bu ularning tana
shaklini, mushak kuchini, harakatlanish ko'nikmalarini, jismoniy sog'lig'ini va
umumiy rivojlanishini oshirishga qaratilgan faoliyatdir. Bu davrda bolaning jismoniy
rivojlanishi nafaqat sog'lig'ining yaxshilanishi, balki aqliy va emotsional
rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Jismoniy rivojlanish, shuningdek, bola
o'zini ijtimoiy muhitda erkin tutish, mustaqil harakat qilish, mashaqqatlarni yengib
o'tish va o'z tana qobiliyatlarini anglash uchun zarur.
Maktabgacha yosh davri (3-7 yosh) bolaning jismoniy rivojlanishining asosiy
bosqichi hisoblanadi. Ushbu davrda bolaning o'sishi va rivojlanishi intensiv bo'lib,
uning harakatlarida sezilarli o'zgarishlar yuz beradi. Jismoniy rivojlanishning
ahamiyati quyidagilardan iborat:
- Sog'likni mustahkamlash: Jismoniy faoliyat bolalar organizmining umumiy
sog'ligini mustahkamlashga yordam beradi, immun tizimini yaxshilaydi, tanani turli
kasalliklarga qarshi kuchaytiradi.
- Jismoniy ko'nikmalarni rivojlantirish: Harakat ko'nikmalarining rivojlanishi
— bolalar uchun o'z tana qobiliyatlarini tushunish, nazorat qilish va o'ziga ishonch
hosil qilishda muhim omil.
- Aqliy va emotsional rivojlanish: Jismoniy rivojlanish bolalarning aqliy
faoliyatiga ta'sir ko'rsatadi. Jismoniy mashqlar, o'yinlar va faoliyatlar mantiqiy
fikrlash, e'tibor, xotira va ijtimoiy ko'nikmalarni ham rivojlantiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
55
- Ijtimoiy moslashuv: Jismoniy rivojlanish bolaga o'zini jamiyatda erkin tutish
imkonini beradi, guruhlarda ishlash va jamoada qatnashish ko'nikmalarini
shakllantiradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun jismoniy rivojlantirish ko'plab
yo'nalishlarda amalga oshiriladi:
a) Harakat va motorik ko'nikmalarini rivojlantirish:
- Katta motorik ko'nikmalar: Bolalar uchun katta motorik ko'nikmalarni
rivojlantirish (yugurish, sakrash, yugurishda turli to'siqlardan o'tish, to'plar bilan
o'ynash, balandlikdan tushish) ularning jismoniy faolligini oshiradi.
- Misol: Yengil yugurish, sakrash, to'pni tepadan tashlash va h.k.
- Kichik motorik ko'nikmalar: Bu bolalarning qo'l-oyoqlari va barmoq
kuchini rivojlantirishga yordam beradigan faoliyatlardir. Kichik motorik
ko'nikmalarni rivojlantirish uchun turli o'yinlar, qalam bilan rasm chizish, yirik
tugmalarni yig'ish va boshqa nozik ishlar amalga oshiriladi.
- Misol: Rasm chizish, bo'yoq bilan ishlash, konstruktiv o'yinlar (lego yoki
boshqa qismlar bilan tuzish).
b) Jismoniy faollik va tana tarbiyasi:
-
Jismoniy
mashqlar:
Jismoniy
mashqlar
bolaning
mushaklarini
mustahkamlash va ularning tanasini formaga keltirish uchun juda muhimdir. Bu
mashqlar qaddini to'g'ri tutishga yordam beradi, koordinatsiyani rivojlantiradi,
jismoniy chidamlilikni oshiradi. Misol: Ergashib yurish, qo'llarni keng ochish, tana
harakatlarini birlashtirish (masalan, qo'l va oyoqlarni birgalikda ishlatish).
- O'yinlar va sport faoliyatlari: Bolalar uchun kichik sport o'yinlari, qiziqarli
jismoniy faoliyatlar (to'plar bilan o'ynash, ipni sakrash, estafetalar) ko'nikmalarni
rivojlantiradi va jismoniy faollikni oshiradi. Misol: To'p o'ynash, balandlikdan
sakrash, yo'lni to'siqlar bilan belgilash va unga o'tish.
c) Muvofiqlik va koordinatsiya:
- Balansni saqlash va muvofiqlikni rivojlantirish: Bolalar uchun muvofiqlik
va balansni saqlashga o'rgatish juda muhim. Bu ko'nikmalarni rivojlantirish, bolaning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
56
tana harakatlarini boshqarishiga yordam beradi. Misol: Yengil zanjirlar, yumaloq
tepaliklar ustida yurish, vertikal sirtlarda muvofiqlik saqlash.
-
Koordinatsiya:
Bolaning
harakatlari
o'rtasida
koordinatsiyani
rivojlantirishga yo'naltirilgan mashqlar va o'yinlar, masalan, bir vaqtning o'zida qo'l
va oyoqlarni muvofiq ishlatish. Misol: "Quvnoq o'yinlar" — qadam tashlash, sakrash
va burilishlar.
d) Tanani shakllantirish va jismoniy chidamlilikni oshirish:
- Jismoniy chidamlilik: Bolalarga turli xil mashqlar orqali tananing
chidamliligini oshirishga yordam berish. Masalan, uzoqroq yugurish, qadamlar sonini
oshirish va uzoq masofani bosib o'tish. Misol: Qisqa masofalarga yugurish, ko'proq
mashqlar qilish, ko'p vaqt davomida jismoniy faollikni saqlash.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga jismoniy rivojlanish faoliyatlarini amalga
oshirishda tarbiyachilar va ota-onalarning o'zaro hamkorligi juda muhim.
Quyidagi metodlar bolalarni jismoniy rivojlantirishda samarali bo'ladi:
- O'yinlar va jismoniy mashqlar: Bolalar uchun jismoniy mashqlarni qiziqarli
va o'yin tarzida tashkil qilish zarur. Bu bolalar uchun qiziqarli bo'ladi va ular faol
ishtirok etadilar. Masalan, o'yin mashqlarini turli musobaqalar, estafetalarga
aylantirish.
- Turli sport turlari: Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun futbol, basketbol,
voleybol kabi o'yinlarni oddiyroq shaklda o'rgatish va bolalarning sportga bo'lgan
qiziqishlarini oshirish.
- Birinchi ko'nikmalarni o'rgatish: Koordinatsiya, balansni saqlash, o'qish va
yozishga tayyorlik kabi boshqaruv ko'nikmalarini o'rgatish.
Jismoniy rivojlanishning natijalari bolalarda quyidagi o'zgarishlarni keltirib
chiqaradi:
- Jismoniy faollik va kuchayish: Bolalar kuchliroq, tetikroq va energiyaga boy
bo'lib, kundalik hayotda faolroq ishtirok etadilar.
- Fizikaviy sog'liq va immunitetni yaxshilanishi: Ularning organizmi turli
kasalliklarga qarshi mustahkam bo'ladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
57
- Ijtimoiy va emotsional rivojlanish: O'yinlar va sport turlari orqali bolalar
o'zaro munosabatlarni mustahkamlashadi, o'zaro yordam va jamoaviy ishlarni
tushunishadi.
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy
rivojlantirish — bu ularning sog'lig'ini yaxshilash, jismoniy va aqliy ko'nikmalarni
rivojlantirish, mustaqil harakat qilishga tayyorlash jarayonidir. Bu jarayonda o'yinlar,
mashqlar, sport faoliyatlari va turli interaktiv faoliyatlar muhim rol o'ynaydi.
Jismoniy rivojlanish nafaqat bolaning sog'lig'ini yaxshilaydi, balki uning o'ziga
ishonchini oshiradi, aqliy va ijtimoiy rivojlanishiga ham yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1.
Sh.Xasanova “Bolalarni maktabga tayyorlash” ma`ruza matni.2018 y.
2.
M.Hakimova, M.Ma`rufova “Bolalarni ijtimoiy moslashuvi” 2021 y.
3.
Chorieva,
D.
(2020).
DIAGNOSTICS
AS
A
BRANCH
OF
PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL KNOWLEDGE AND TYPE OF
RESEARCH ACTIVITY OF A TEACHER. European Journal of Research and
Reflection in Educational Sciences Vol, 8(3).
4.
Choriyeva, D. (2022). TARBIYACHINING PEDAGOGIK MAHORATINI
OSHIRISHDA PEDAGOGIK TEXNIKANING ROLI. Zamonaviy dunyoda
pedagogika va psixologiya: Nazariy va amaliy izlanishlar, 1(24), 101-103.
5.
Чориева, Д. А. (2021). МЕТОДЫ И ПРИЕМЫ РАБОТЫ С
АГРЕССИВНЫМИ ДЕТЬМИ. In Человек в современном мире: пространство и
возможности для личностного роста (pp. 152-161).
6.
Чориева, Д. А. (2019). Педагогическая диагностика в условиях
дошкольного образования. Актуальные проблемы современного образования:
опыт и инновации, 86.
7.
Чориева, Д. А., & Ражабова, Г. Ф. (2022). ЗНАЧЕНИЕ
ПЕДАГОГИЧЕСКО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО
ДИАГНОСТИЧЕСКОГО
СРЕДСТВА В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ.
Results of National Scientific Research International Journal, 1(6), 327-343.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
58
8.
Чориева, Д. А. (2022). ПЕДАГОГИК-ПСИХОЛОГИК ДИАГНОСТИКА
ФАОЛИЯТИ БИЛАН ШУҒУЛЛАНУВЧИ ШАХСГА ҚЎЙИЛАДИГАН
ТАЛАБЛАР: https://doi. org/10.53885/edinres. 2022.9. 09.014 Чориева Дурдона
Анваровна Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети
Мактабгача таълим факультети Мактабгача таълим психологияси ва
педагогикаси кафедраси педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), в.
б. доценти. Образование и инновационные исследования международный
научно-методический журнал, (9), 99-102.
9.
X.Meliyev, O.Jamoldinova “Tarbiyachining kasbiy kompetenti va mahorati”
O`quv qo`llanma 2021 y.
10.
Chorieva, D. A. BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING KASBIY
MAHORATLARINI OSHIRISH YO‘LLARI. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI NIZOMIY NOMIDAGI
TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI, 385.
11.
Anvarovna, C. D. (2024). MANAGEMENT OF INNOVATIVE PROCESSES
IN
PRESCHOOL
EDUCATION.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 58-62.
12.
Anvarovna, C. D. (2024). MAKTABGACHA TA’LIMDA PEDAGOGIK
DIAGNOSTIKA
VA
KORREKSIYALASHNING
О
‘ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ, 37(6), 48-53.
13.
Anvarovna,
C.
D.
(2024).
TA’LIM-TARBIYA
JARAYONIDA
INNOVATSION
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
DIAGNOSTIK
SAMARALI
METODLARDAN
FOYDALANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 37(6), 54-57.
14.
Choriyeva, D., & Ahmadova, S. (2023). Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
ertaklarning ahamiyati. Maktabgacha va maktab ta’limi jurnali, 1(2-3).
15.
Durdona, C. (2023, December). KREATIVLIK ORQALI BOLALARNING
QOBILYATLARINI OSHIRISH. In " Conference on Universal Science Research
2023" (Vol. 1, No. 12, pp. 302-305).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
59
16.
Durdona, C. (2023). BOLALARDA KREATIVLIK QOBILYATINI
RIVOJLANTIRISH. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN,
1(5), 265-270.
17.
Choriyeva, D. (2023). OILA VA MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA
AMALGA OSHIRILADIGAN IJTIMOIY VAZIFALAR. Talqin va tadqiqotlar,
1(32).
18.
DURDONA, C., & SHAHNOZA, K. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARNING KREATIVLIGINI OSHIRISHDA TASVIRIY FAOLIYATNING
O ‘RNI. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 1(7), 191-196.
