MOVAROUNNAHR ZAMINIDAN CHIQQAN ILMLAR YULDUZI - MAHMUD AZ-ZAMAXSHARIY SIYMOSI

Iyun, 2025-Yil

349

MOVAROUNNAHR ZAMINIDAN CHIQQAN ILMLAR YULDUZI - MAHMUD AZ-

ZAMAXSHARIY SIYMOSI

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li

Osiyo Xalqaro Universiteti, “Ijtimoiy fanlar va texnika” fakulteti Tarix va filologiya kafedrasi

o’qituvchisi

Hikmatova Shaxlo Aslonovna

Osiyo Xalqaro Universiteti “Ijtimoiy fanlar va texnika” fakulteti Tarix ta’lim yo’nalishi ikkinchi

bosqich talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.15678518

Annotatsiya.

Ko’hna Xorazm zaminida azaldan jahon fani va madaniyati rivojiga munosib

hissa qo’shgan ko’plab buyuk allomalar yetishib chiqqan. Abul Qosim Zamaxshariy ana shunday
ulug’ siymolardan biridir.

Kalit so’zlar:

Xorazm, “Muqaddimat ul- adab”, Al- Mufassal, Tabariston, Abivard,

Jorulloh, Baytulloh(al- Haram),Qohira, Bayrut, Bag’dod, Hijoz, Gurganj, Ibn Vahhos, Al-
Kashshof” Al-Azhar, Az-Zamaxshariy, Jorulloh.

Xorazm shahri azaldan jahon ilm - fani va ma’daniyati ravnaqiga ulkan hissa qo’shgan

buyuk alloma Mahmud az - Zamaxshariydir. Uning to’liq ismi Abul Qosim Mahmud ibn Umar ibn
Muhammad bo’lib, hijriy 467 sana, rajab oyining yigirma yettinchisida chorshanba kuni 1075-
yilning 19-martda Xorazmning yirik qishloqlaridan biri- Zamaxsharda tavallud topgan va shu
boisdan ham az - Zamaxshariy nisbasini olgan. Mahmud az- Zamaxshariyning otasi unchalik
badavlat bo’lmasada, o’z davrining savodli, taqvodor, diyonatli kishisi bo’lgan. Onasi ham taqvodor
va fozila, ma’rifatli ayollardan hisoblangan. Mahmud az-Zamaxshariyning yoshligida bir oyog’i
sinib, nogiron bo’lib qoladi va yog’och oyoqda yuradi. Otasi endi og’ir mehnatga yaramaydi, deb
uni tikuvchiga shogirdlikka bermoqchi bo’ladi. Biroq yoshligidan ilmga havasmand Mahmud
otasidan madrasaga o’qishga yuborishini so’raydi. O’g’lidagi ilmga bo’lgan zo’r ixlos va havasni
sezgan otasi uni Gurganjdagi madrasaga beradi. U madrasada o’qitiladigan barcha ilmlarni, ayniqsa,
arab tili va adabiyoti, diniy yo’nalishdagi ilmlarni qunt bilan egallashga kirishadi. O’sha davrda ilm
ahli orasida qadrlangan xattotlik san’atini ham mukammal egallab, o’z tirikchiligini bir qadar
o’nglab oladi. Keyinchalik Mahmud az-Zamaxshariy bilimini yanada oshirish maqsadida
Buxoroga yo’l oladi. Mashhur olim Abu Mansur as-Saolibiyning (961–1138) iborasi bilan aytganda
“Buxoro somoniylar davridan boshlab shon-shuhrat makoni, saltanat ka’basi va zamonasining ilg’or
kishilari jamlangan, yer yuzi adiblarining yulduzlari porlagan va o’z davrining fozil kishilari
yig’ilgan (joy) edi”. U Buxoroda tahsilni tugallagach, bir necha yillar Xorazmshohlar xizmatida
munshiylik bilan shug’ullanadi, hukmdorlar bilan yaqinlashishga urinadi. Biroq qobiliyati, ilmi,
fazilatiga yarasha munosib e’tibor ko’rmagach, o’zga yurtlarga safar qiladi. Allomaning o’z davri
ilmlarini to’liq egallashga, olimlik darajasiga yetishishida, shubhasiz, ustozlarining xizmati
benihoya katta bo’lgan. Mana shunday ustozlardan biri – til, lug’at va adabiyot sohasida mashhur
olim Abu Mudar Mahmud ibn Jariyr al-Dabbiy al-Isfahoniydir (1113-yili Marvda vafot etgan). Al-
Isfahoniy Xorazmda ham bir qancha muddat yashagan. Bu o’lkada mutaziliylar ta’limotining joriy
bo’lishi ham shu al-Isfahoniy nomi bilan bog’liqdir. Mahmud az-Zamaxshariy Bag’dodda shayx
ul-islom Abu Mansur Nasr al-Xorisiy, Abu Saad ash-Shaqqoniy, Abul Xattab ibn Abul Batar kabi

Iyun, 2025-Yil

350

mashhur olimlardan hadis ilmidan saboq oldi. Makkada esa nahv va fiqh bo’yicha ilmni Abu Bakr
Abdulloh ibn Talxat ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Yabiriy al-Andalusiy, ash-shayx as-Sadiyd
al-Xayyatiy, lug’at ilmini esa Abu Mansur Mavhub ibn al-Xadar al-Javoliqiy kabi mashhur
olimlardan o’rgandi. Buyuk alloma hayoti davomida Marv, Nishopur, Isfahon, Shom, Bag’dod va
Hijozda yashadi, ikki marta Makkada bo’ldi. Olim bu yerda ilmiy ishlarini davom ettirdi, arab tili
sarf va nahvi (grammatikasi) va lug’atini hamda mahalliy qabilalarning lahjalari, maqollari, urf-
odatlarini chuqur o’rgandi, mintaqa jug’rofiyasiga oid qimmatli ma’lumotlarni to’pladi. Biron-bir
allomaga nasib etmagan yuksak maqomga — Jorulloh (“Allohning qo’shnisi”) degan laqabga faqat
buyuk vatandoshimiz Mahmud az-Zamaxshariy musharraf bo’la olgan. Alloma talay asarlarini
Makkadaligida yaratadi. O’sha davrda Mahmud az-Zamaxshariy ko’p vaqtini Baytulloh (al-Haram)
da o’tkazib, hamisha uning atrofini adab ilmining toliblari, she’riyat ixlosmandlari o’rab olib, undan
saboq olganliklarini arab olimi ash-Shayx Muhammad Abu Zahro alohida ta’kidlab o’tgan. Uning
ustozlari-yu shogirdlari turli elat va millatlarga mansub insonlar bo’lgan. Chunonchi, unga bevosita
shogird bo’lib olimdan to’g’ridan-to’g’ri saboq olgan shogirdlari Zamaxshardan, Xorazmdan,
Tabaristondan, Abivarddan, Samarqanddan, Bag’doddan yoki Damashqdan bo’lib qolmay, balki
yetuk asarlari orqali undan saboq olib, o’zini g’oyibona Mahmud az-Zamaxshariyning shogirdiman,
deganlar ham musulmon dunyosining turli burchaklarida ko’plab topilardi. Mahmud az-
Zamaxshariy oxirgi marta Makkadan qaytib, Xorazmda bir necha yil umrguzaronlik qilib, xastalik
tufayli 1144-yil 14-aprelda vafot etadi. Alloma ijodida arab tilshunosligi va grammatikasining turli
jihatlariga oid asarlar salmoqli o’rin egallaydi. Jumladan, arab tili grammatikasiga oid “Al-
Mufassal” (1121-yil) nomli asarini u Makkada yashagan paytida, bir yarim yil davomida yozgan.
“Al-Mufassal” arab tili nahvu sarfini o’rganishda muhim qo’llanma sifatida azaldan Sharqda ham,
G’arbda ham shuhrat topgan asarlardan hisoblanadi. Ko’pchilik olimlar ilmiy qimmati jihatidan bu
asarni atoqli arab tilshunosi Sibavayhning (796-yili vafot etgan) arab grammatikasiga oid kitobidan
keyin ikkinchi o’rinda turadi, deb ta’kidlaganlar. O’sha davrning o’zidayoq arablar orasida ham bu
asar katta e’tibor qozongan va arab tilini o’rganishda asosiy qo’llanmalardan biri sifatida keng
tarqalgan. Ushbu asarning bitta qo’lyozma nusxasi Toshkentda, O’zbekiston Respublikasi Fanlar
akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Mahmud az-Zamaxshariyning xorazmshoh
Alouddavla Abulmuzaffar Otsizga bag’ishlab yozilgan “Muqaddimat ul-adab” asari alohida
ahamiyatga egadir. Ta’kidlash kerakki, xorazmshohlar davrida ilm-fan, madaniyat ancha taraqqiy
etgan edi. Hukmdorlar, ayniqsa, xorazmshoh Otsiz olimlar, shoir-u adiblarga hurmat bilan qarar,
o’zi ham ma’rifatparvar, adabiyotga ixlosmand odam edi. Uning davrida ilm-fan taraqqiyoti yo’lida
bir qancha xayrli ishlar amalga oshirilgan. Shu sababdan bo’lsa kerak, Mahmud az-Zamaxshariy
“Muqaddimat ul-adab” ni unga bag’ishlab yozgan. Asar besh katta qismdan iborat bo’lib otlar,
fe’llar, bog’lovchilar, ot o’zgarishlari va fe’l o’zgarishlari haqida bahs yuritadi. Alloma mazkur
asarida arab tilining o’sha davrda iste’molda bo’lgan barcha so’zlari, iboralarini qamrashga intilgan,
ularning etimologiyasiga e’tibor qaratgan. Shu boisdan ham Mahmud az-Zamaxshariyning bu yirik
asarini mazkur yo’nalishdagi dastlabki asarlardan deyishga haqlimiz. “Muqaddimat ul-adab”
arabchadan fors, chig’atoy, mo’g’ul va turk tillariga tarjima qilingan. Asarning chig’atoy tilidagi
tarjimasi muallifning o’zi tomonidan amalga oshirilgan. Buni xorazmshoh Otsizning bemalol
tushunishi uchun asarning arabcha matni bilan birgalikda chig’atoy tilidagi tarjimasi ham yaratilgan,
deb anglamoq joizdir. Asar bir necha asrlar davomida olimlar, tadqiqotchilar diqqat-e’tiborini o’ziga

Iyun, 2025-Yil

351

tortib kelayotir. U birinchi marta 1706-yili Xo’ja Is’hoq Afandi tomonidan usmonli turk tiliga
tarjima etilgan. So’ngra Yevropaning bir qancha tillariga (fransuz, nemis) o’girilgan. Parij, Leypsig,
Vena, Qozon shaharlarida, Norvegiya, Misr va Hindistonda bir necha marta chop etilgan. Asarning
chig’atoy tilidagi tarjimasi o’zbek tili tarixini o’rganuvchilar uchun muhim ahamiyatga egadir. Bu
haqda Sadriddin Ayniy 1921-yili “Mehnatkashlar tovushi” gazetasida chop etilgan maqolasida “Az-
Zamaxshariyning “Muqaddimat ul-adab” asari o’zbek tili uchun butun dunyoning xazinasi bilan
barobardir”, deb yozgan edi. Mahmud az-Zamaxshariy Makka amiri, olim va adib Abul Hasan Ali
ibn Hamza ibn Vahhos as-Sulaymon bilan yaqin do’st edi. Ibn Vahhos o’z mamlakati jug’rofiyasi
bilimdoni edi. Alloma ibn Vahhos ma’lumotlariga tayanib, Hijoz safaridan olgan kuzatishlari
asosida yozgan “Kitob al-jibol va-l-amkina va-l-miyoh” (“Tog’lar, joylar va suvlar haqida kitob”)
nomli asarida jug’rofiy nomlar, tog’lar va dengizlarga doir qimmatbaho ma’lumotlar keltiriladi.
Mashhur arab olimi va sayyohi Yoqut al-Hamaviy (1179-1229) ham o’zining jahonga mashhur
“Mu’jam al-buldon” (“Mamlakatlar qomusi”) kitobini Mahmud az-Zamaxshariyning ushbu asariga
tayanib yozgan. Yoqut al-Hamaviyning bu asari 1856-yili gollandiyalik arabshunos olim Salverda
de Grave tomonidan mukammal tadqiq qilingan holda lotinchada nashr etilgan. Ulug’
bobokalonimiz adabiyot, tafsir, hadis, fiqh ilmlariga oid ko’plab asarlar yaratgan bo’lib, uning
“Asos al-balog’at” (“Notiqlik asoslari”) asari asosan lug’atshunoslikka bag’ishlangan. Olim ushbu
kitobida arab tilining fasohati, mukammalligi haqida so’z yuritar ekan, fikrni chiroyli ibora va
so’zlar bilan ifodalash, so’z boyligidan ustalik bilan foydalanish uchun kishi fasohat, balog’at
ilmlaridan yaxshi xabardor bo’lishi kerak, deydi. Buning uchun so’zni to’g’ri, o’z o’rnida ishlatish,
qoidaga muvofiq so’zlash va yozish kerak bo’lgan. Olim “Atvoq uz-zahab fi-l-mavoi’z va-l-xutab”
(“Xutbalar va va’zlar bayonida oltin shodalar”) asarida ma’rifiy va axloqiy-didaktik masalalarga
to’xtaladi. Asarda “Insonning asl otasi — bu uning adabidir. Balki adab bebosh farzand uchun
otadan ham yaxshi tarbiyachidir. Parhezkorlik esa insonning asl onasidir. Balki onadan ham
dilkashroqdir. O’zingni shu ikki mehribon murabbiy bag’riga topshir va ulardan zinhor ayrilma”.
Demak, insoniylik, mardlik, kamtarlik, xushxulqlik, ota-onalar va kattalarning ibratli nasihatlari
hamda tanbehlari bola shaxsiyati kamolotida muhim ahamiyatga egadir. Olimning “Rabi’ ul-abror
va nusus ul-axyar” (“Ezgular bahori va yaxshilar bayoni”) asarida adabiyot, tarix va boshqa fanlarga
oid hikoyalar, latifalar, sara suhbatlar jamlangan, 97 bobdan iborat bu asarning bitta qo’lyozma
nusxasi Toshkentda, O’zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Sharqshunoslik institutida
saqlanadi. Bundan tashqari, Leyden, Berlin kutubxonalarida ham uning qo’lyozmalari mavjud. “Al-
Kustos fi-l-aruz” (“Aruzda o’lchov (mezon)”) asarida olim aruz vazni haqida bahs yuritadi. Alifbo
tartibida jamlangan arab maqollari, masallariga bag’ishlangan boshqa bir asari “Al-Mustaqso fi-l-
amsol” (“Nihoyasiga yetgan masallar”) deb nomlanadi. “Maqomat” (“Maqomlar”) — ellikta
maqomdan iborat bo’lib, qofiyali nasr-saj’ uslubining inja namunalarini o’zida mujassam etgan.
“Devon ush-she’r” kitobi ham diqqatga sazovor asarlardan sanaladi. Yuksak did va fasohat bilan
yozilgan “Navobig’ ul-kalim” (“Nozik iboralar”) asari esa arab lug’atlarini o’rganishga
bag’ishlangan. Asar dastlab fransuz tiliga tarjima qilinib, asl nusxasi bilan birgaliqda 1876-yili
Parijda, 1870-yili Qohirada, 1884-yili Bayrutda, 1896-yili esa Qozonda nashr etilgan. Mahmud az-
Zamaxshariyning g’oyatda mashhur “Al-Kashshof an haqoiq it-tanziyl va uyun ilgaqoviyl fi vujuh
it-ta’viyl” (“Kur’on haqiqatlari va uni sharhlash orqali so’zlar ko’zlarini ochish”) asari Qur’oni
karim tafsiriga bag’ishlangan. Ma’lumki, o’rta asrlardan e’tiboran Qur’onni tafsir yoki sharh bilan

Iyun, 2025-Yil

352

o’qish odat tusini olgan, unga bag’ishlangan tafsirlar, sharhlar yozishga katta ehtiyoj sezilgan. Hayot
taqozosi bilan Qur’onga bag’ishlangan ko’pdan-ko’p tafsirlar, sharhlar vujudga kelgan. Mahmud
az-Zamaxshariy ham tafsir yozishdan avval o’zidan oldin Muqaddas kitob tafsiriga bag’ishlab
yaratilgan ko’plab asarlarni qunt bilan o’rgangan. “Al-Kashshof” ni Mahmud az-Zamaxshariy
Makkada turgan paytida, uch yil davomida (1332–1334) yozgan. Qohiradagi dunyoga mashhur Al-
Azhar diniy dorulfununining talabalari hali ham Mahmud az-Zamaxshariyning “Al-Kashshof” asari
asosida Qur’oni karimni o’rganadilar. Asarning bir qancha qo’lyozma nusxalari Toshkentda,
O’zbekiston musulmonlari idorasi kutubxonasida saqlanadi. Mahmud az-Zamaxshariyning chuqur
bilimi, zakosi va fanning turli sohalariga oid o’lmas asarlari hali hayot paytidayoq unga katta shon-
shuhrat keltirgan. Allomani chuqur ehtirom bilan “Ustoz ul-arab va-l-ajam” (“Arablar va ajamlar
ustozi”), “Faxru Xvarazm” (“Xorazm faxri”) kabi sharafli nomlar bilan ulug’laganlar.
Zamonasining ulamoyu fuzalolari davrasida u doimo peshvolardan biri bo’lib, qizg’in ilmiy bahs-
munozaralarda fikri inobatga olinardi. Mana shunday ulkan obro’-e’tibor, ehtimol, daho o’z
asarlaridan birida “va inniy fi Xvarazm kaabat ul-adab” (“Chindan ham men Xorazmda adiblar
uchun bir ka’baman” deb yozishiga asos bo’lgan bo’lsa kerak!”)

Xulosa qilib aytsak, buyuk vatandoshimiz Mahmud az-Zamaxshariy o’z ilmiy salohiyati

bilan nafaqat Markaziy Osiyo xalqlari, balki butun insoniyatga katta xizmatlar qilib, millatimizning
shon-shuhratini olamga taratgan buyuk zotlardan biri hisoblanadi. Hozirgacha saqlanib qolgan
asarlarining umumiy soni va ularning ahamiyatiga tayangan holda Az-Zamaxshariyni nafaqat
islomshunos olim, balki Sharq gеografiyasining rivojiga o’zining ulkan hissasini qo’shgan gеograf
va sayyoh-olim dеb aytish mumkin.

REFERENCES

1.

Muyiddinov, B. (2023). XII-XIII ASRLAR DAVRIDA BUXORODA ILM – FANNING
RIVOJLANISHI. SCHOLAR, 1(28), 341–345.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10027071

2.

Muyiddinov Bekali. (2023). MO’G’ULLAR BOSQINI DAVRIDA BUXORONING
AYANCHLI

TAQDIRI. TADQIQOTLAR.UZ, 25(2),

212–215.

Retrieved

from

http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/308

3.

Muyiddinov Bekali. (2023). THE ROLE OF BUKHARA AND OTHER CITIES IN THE
MILITARY ART AND ARMY STRUCTURE OF KHOREZMSHAHS . ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 35(3), 55–58. Retrieved from

https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/10035

4.

Muyiddinov, B. (2024). BARTHOLD'S "СОЧИНЕНИЯ. ТОМ I. ТУРКЕСТАН В
ЭПОХУ МОНГОЛЬСКОГО НАШЕСТВИЯ" THE HISTORY OF THE CREATION OF
THE

WORK.

MODERN

SCIENCE

AND

RESEARCH,

3(1),

699–

702.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10552555

5.

Muyiddinov, B. (2024). THE ROLE OF MILITARY REFORMS IN THE BUKHARA
KHANATE IN THE LIFE OF THE STATE UNDER THE SHAYBANIDS. MODERN
SCIENCE AND RESEARCH, 3(2), 646–648.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10668887

6.

MB Bahodir o’g’li. (2024). Military Art of Turkish Khaganate in the Early Middle Ages.
European Journal of Innovation in Nonformal Education, 4(16), 223–227.

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/2705/2586

Iyun, 2025-Yil

353

7.

XORAZMSHOHIDLAR DAVLATI HAYOTIDA TURKON XOTUNNING O’RNI.
(2024). MEDICINE,

PEDAGOGY

AND

TECHNOLOGY:

THEORY

AND

PRACTICE, 2(4),

463-

469.

https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5192

8.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2024). The coronation and campaigns of Alexander The
Great. МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА,
2(5), 400–412.

https://doi.org/10.5281/zenodo.11222912

9.

Muyiddinov Bekali. (2024). COVERAGE OF LEGAL ISSUES IN "AVESTO".
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА, 2(6), 222–
230.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12191420

10.

MUYIDDINOV BEKALI, & QORYOG’DIEV Z. (2022). ABOUT THE CONQUEST OF
BUKHARA BY THE KHOREZMSHAHS. International Journal of Philosophical Studies
and

Social

Sciences, 2(3),

158–161.

Retrieved

from

https://www.ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss/article/view/383

11.

Muyiddinov Bekali Bahodir o’g’li. (2024). History of State Institutions in the Kushan State,
Which Founded Statehood on the Territory of Central Asia. EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 184–188. Retrieved from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4070

12.

Bahodir o’g’li, M. B. (2024). Avesto is an Ancient Written Monument Containing
Information About the Life of the Peoples of Central Asia.

Miasto Przyszłości

,

53

, 970–975.

Retrieved from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4982

13.

Muyiddinov

Bekali.

(2024).

SOMONIYLAR

DAVLATIDA

HARBIYLARGA

BERILGAN E'TIBOR VA HARBIY SAN'AT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14209121

14.

Muyiddinov

Bekali.

(2024).

O'ZLIKNI

NAMOYON

QILISHDA

XALQ

DOSTONLARINING AMALIY AHAMIYATI VA KITOBIY DOSTONLARNING
O'ZIGA XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14528916

15.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun Obid
o'g'li.

(2025).

IBN

SINONING

FALSAFIY

QARASHLARI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14605977

16.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun Obid
o'g'li. (2025). YOSHLAR DUNYOQARASHI SHAKLLANISHIDA MILLIY TARBIYA
VA TAʼLIMNING AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606021

17.

Sadullayev Umidjon Shokir o'g'li, Muyiddinov Begali Bahodir o'g'li, & Boltayev Oxun Obid
o'g'li. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA 1900-1910-YILLARDAGI IJTIMOIY-SIYOSIY
HAYOT.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14606101

18.

Muyiddinov Bekali. (2025). ILK O'RTA ASRLARGA OID MUG' ARXIVINING
TOPILISHI VA O'RGANILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14680881

19.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Tursuntoshova Sabrina Toshpo'lat qizi. (2025). ABU
RAYHON

BERUNIY

ILMIY

MEROSIDA

TARIX

FANINING

O'RNI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14735052

Iyun, 2025-Yil

354

20.

Gadayeva Mohigul Muxamedovna, Toshpo`latova Shaxnoza Shuhratovna, & Muyiddinov
Bekali. (2025). TARIX DARSLARINI O`QITISHDA INTERFAOL METODLARNING
AHAMIYATI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863055

21.

Muyiddinov Bekali, Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, & Gadayeva Mohigul
Muxamedovna.

(2025).

TEMURIYLAR

DAVRIDA

KUTUBXONACHILIK,

HUJJATCHILIK

VA

ISH

YURITISHNING

O'ZIGA

XOSLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863114

22.

Toshpo'latova Shaxnoza Shuhratovna, Gadayeva Mohigul Muxamedovna, & Muyiddinov
Bekali. (2025). BO'LAJAK O'QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI

TARKIB

TOPTIRISH

MODELI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14863169

23.

Muyiddinov Bekali. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA DASTLABKI ARXIVLARNI
SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14902908

24.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, февраль 19).
QADIMGI MISRDAN DARAK BERUVCHI TUTANXAMON - SIRLI FIR'AVN
QABRINING TOPILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14894992

25.

Muyiddinov Bekali. (2025). RESPUBLIKAMIZDA ARXIVLARNING SHAKLLANISHI
VA

TARMOQLI

RAVISHDA

KENGAYIB

BORISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15023257

26.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahim qizi. (2025). MIRZO
ULUG'BEKNING "TARIXI ARBA-ULUS" ASARI O'RTA OSIYO TARIXINI
O'RGANISHDAGI MUHIM MANBA.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15098265

27.

Yuldosheva Feruza Yashin qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Xayrullayev Umid
Fayzullo o'g'li. (2025, апрель 5). AMIR TEMUR VORISLARI: SIYOSIY, HARBIY VA
MADANIY MEROSNING DAVOMIYLIGI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160941

28.

Yuldosheva Feruza Yashin qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Xayrullayev Umid
Fayzullo o'g'li. (2025, апрель 5). JAHONDA KINO SAN'ATINING RIVOJI VA ARXIV
HUJJATLARINING SHAKLLANISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160951

29.

Xayrullayev Umidjon Fayzulo o'g'li, Muydinov Bekali Bahodir o'g'li, & Yuldosheva Feruza
Yashin qizi. (2025, апрель 5). POLSHANING I JAHON URUSHIDAN KEYINGI
AHVOLI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15160956

30.

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi, Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Yuldosheva
Feruza Yashin qizi. (2025, май 6). RAQAMLASHTIRISH OMILLARI:KELAJAK
ASOSIY SOHASI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15346907

31.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2025). XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARI
TURKISTON TARIXIGA OID OLIB BORILGAN XORIJIY VA MAHALLIY
TADQIQOTLAR.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15448178

32.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahimovna. (2025, май 20). XIX
ASR OXIRI XX ASR BOSHLARIDA TURKISTONDA MAHALLIY MATBUOTNING
VUJUDGA KELISHI VA RIVOJI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15477314

Iyun, 2025-Yil

355

33.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li, & Teshayeva Shahzoda Rahim qizi. (2025).
ALEKSANDRIYA

KUTUBXONASI:

DONOLIKNING

QADIMIY

MASKANI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15617649

34.

Muyiddinov Bekali Bahodir o'g'li. (2025). O'ZBEKISTONDA MIGRATSIYANING
HUQUQIY ASOSLARINI YARATILISHI.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15634609

35.

Юсупович, К. С. . (2024). КРАТКИЙ ОБЗОР НА ВЗАИМООТНОШЕНИЯ
УЗБЕКИСТАНА И ДВИЖЕНИЯ “ТАЛИБАН”, НА ФОНЕ ЗАХВАТА ТАЛИБАМИ
ВЛАСТИ В АФГАНИСТАНЕ В 2021 ГОДУ.

TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI

ONLAYN

ILMIY

JURNALI

,

4

(11),

227–229.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/12432

36.

Yusupovich, K. S. (2024). Abu Hafs Kabir and the Spread of the Hanafi Madhhab in
Transoxiana.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(9),

204–207.

Retrieved

from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4079

37.

Каримов Сухроб Юсупович. (2024). ОРДЕН НАКШБАНДИЯ: ИСТОРИЯ, УЧЕНИЕ
И ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14509878

38.

С. Ю. Каримов. (2025). РОЛЬ ФАЙЗУЛЛЫ ХОДЖАЕВА В ИСТОРИИ
УЗБЕКИСТАНА.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14741491

39.

Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025). КУСАМ ИБН
АББАС

И

ИСЛАМИЗАЦИЯ

СРЕДНЕЙ

АЗИИ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14736948

40.

Каримов Сухроббек Юсупович. (2025). ТАРИКАТ ЯССАВИЯ: ИСТОРИЯ, УЧЕНИЕ
И ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14872554

41.

Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025).
ВОЗНИКНОВЕНИЕ

СУННИЗМА

И

ШИИЗМА.

ОТЛИЧИЕ

ДВУХ

ТЕЧЕНИЙ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14908934

42.

Karimov Suxrobbek Yusupovich. (2025). THE ROLE OF KHAN UZBEK IN SPREADING
ISLAM IN THE GOLDEN HORDE.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15027058

43.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. . (2025). O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY
YEVROPADA

SHAHAR-QAL’A,

SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O‘BYEKTI

AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

122–131.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/71868

44.

Gulyamov, A., Yarashova, M., & Karimov, S. (2025). РОЛЬ ХАНА УЗБЕКА В
РАСПРОСТРАНЕНИИ ИСЛАМА В ЗОЛОТОЙ ОРДЕ.

Modern Science and

Research

,

4

(3),

146–154.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/72380

45.

Нийозова, Г., & Каримов , С. (2025). THE HANAFI MADHHAB AND ABU HAFS
KABIR.

Modern

Science

and

Research

,

4

(3),

507–515.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/74129

Iyun, 2025-Yil

356

46.

Karimov

Suxrobbek

Yusupovich.

(2025).

НОВЫЕ

МЕТОДОЛОГИИ

В

ИСТОРИЧЕСКОЙ НАУКЕ: ЦИФРОВАЯ ИСТОРИЯ, КОЛИЧЕСТВЕННЫЙ
АНАЛИЗ И ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИИ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15242436

47.

Каримов С.Ю. (2025). ВЛИЯНИЕ ПЕДАГОГИКИ В ИСЛАМЕ: ИСТОРИЯ,
ПРИНЦИПЫ

И

СОВРЕМЕННОЕ

ЗНАЧЕНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15399585

48.

Каримов Сухроб Юсупович, & Мустафоев Толибжон. (2025). ПОЛИТИКА
РЕПРЕССИЙ В ОТНОШЕНИИ РЕЛИГИОЗНЫХ ДЕЯТЕЛЕЙ, А ТАКЖЕ
СЕКУЛЯРИЗАЦИЯ

ПОЛИТИЧЕСКОГО

СТРОЯ

В

УЗССР

В

1930-Х

ГОДАХ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15639186

49.

Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT BOSHQARUVI,
TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 790-798.

50.

Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK QOMUSIY
OLIM.

Modern Science and Research

,

4

(2), 758-766.

51.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-ETNIK
GURUHLAR.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1020-1028.

52.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules
and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN JOURNAL OF

INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

53.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in
the Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

54.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

55.

Gulyamov, A., & Atoyeva, M. (2025). ABU ALI IBN SINO–ILM-FAN TARIXIDAGI
BUYUK ALLOMA.

Modern Science and Research

,

4

(3), 591-599.

56.

Gulyamov, A. (2025). O ‘RTA ASR SHAHARLARINING DEMOGRAFIK HOLATI,
SHAHARLARNING KENGAYISHI, AHOLINING IJTIMOIY TARKIBI.

Modern

Science and Research

,

4

(3), 974-983.

57.

Gulyamov, A. (2025). TARIX SAHIFALARIDA SOHIBQIRON AMIR TEMUR.

Modern

Science and Research

,

4

(4), 449-459.

58.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO VOHASIDA DINIY MAROSIM VA URF-
ODATLARDAGI

TRANSFARMATSIYA

JARAYONLARINING

ETNOGRAFIK

TAHLILI.

Modern Science and Research

,

4

(4), 1676-1686.

59.

Gulyamov, A. (2025). G ‘ARBIY YEVROPA O’RTA ASR SHAHARLARIGA AHOLI
MIGRATSIYASI,

MILLIY-ETNIK

XUSUSIYATLARI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(5), 1316-1322.