O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV, SAVDO O‘BYEKTI AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Mart, 2025-Yil

122

O‘RTA ASRLARDA G‘ARBIY YEVROPADA SHAHAR-QAL’A, SHAHAR-CHERKOV,

SAVDO O‘BYEKTI AHAMIYATIGA OID SHAHARLARNING VUJUDGA KELISHI.

Gulyamov Alisher Azizovich

aligulyamov1997@gmail.com

Yarashova Mohlaroyim Shuxrat qizi

mohlaroyimyarashova@gmail.com

Karimov Suxrobbek Yusupovich

suxrobkarimov596097@mail.ru

Osiyo Xalqaro Universiteti

“Tarix va filiologiya” kafedrasi o‘qituvchilari.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15002566

Annotatsiya.

O‘rta asrlarda G‘arbiy Yevropada shaharlar va ularning shakllanishi

jarayoni, shuningdek, shahar-qal’a, shahar-cherkov va savdo obyektlarining ahamiyati tahlil

qilinadi. O‘rta asrlarning dastlabki davrlarida G‘arbiy Yevropada shaharlar asosan himoya

vazifasini o‘taydigan qal’alar sifatida rivojlanib, keyinchalik diniy markazlar (cherkovlar) va

savdo faoliyatining intensivlashishi bilan yanada murakkablashgan. Shahar-qal’alar, harbiy

ahamiyatga ega bo‘lishi bilan birga, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishning asosiy nuqtalariga

aylangan.

Kalit so‘zlar:

qishloq xo‘jaligi, salibchilar, Fransiya janubi va Italiya, villa/ville,

burgus/bourg, fermete, vicus, Aren qalʼasi, Karkason, Marsel, Kyoln, Trir, Strasburg, iqtisodiy

munosabatlar, hunarmandchilik taraqqiyoti.

THE EMERGENCE OF CITIES IN WESTERN EUROPE IN THE MIDDLE AGES, AS

FORTRESS CITIES, CITIES-CHURCHES, AND AS TRADING OBJECTS.

Abstract.

The process of their formation in Western Europe in the Middle Ages, as well as

the importance of fortress cities, cities-churches, and trading objects, is analyzed. In the early

Middle Ages, cities in Western Europe developed mainly as fortresses that performed a defensive

function, and later became more complex with the intensification of religious centers (churches)

and trade activities. Fortress cities, along with their military significance, became the main points

of social and economic development.

Keywords:

agriculture, crusaders, southern France and Italy, villa/ville, burgus/bourg,

fermete, vicus, Aren castle, Carcassonne, Marseille, Cologne, Trier, Strasbourg, economic

relations, development of crafts.

Mart, 2025-Yil

123

ВОЗНИКНОВЕНИЕ ГОРОДОВ В ЗАПАДНОЙ ЕВРОПЕ В СРЕДНИЕ ВЕКА:

ГОРОДОВ-КРЕПОСТЕЙ, ЦЕРКОВНЫХ ГОРОДОВ И ГОРОДОВ, ИМЕВШИХ

ТОРГОВОЕ ЗНАЧЕНИЕ.

Аннотация.

В исследовании анализируется развитие городов Западной Европы в

Средние века, а также значение городов-замков, церковных городов и торговых центров.

В раннем Средневековье города Западной Европы развивались в первую очередь как

крепости с оборонительными функциями, а затем стали более сложными с появлением

религиозных центров (церквей) и активизацией торговли. Города-крепости, помимо своего

военного значения, стали ключевыми пунктами социального и экономического развития.

Ключевые слова:

сельское хозяйство, крестоносцы, юг Франции и Италии, вилла,

бург, фермете, викус, замок Арен, Каркассон, Марсель, Кельн, Трир, Страсбург,

экономические связи, развитие ремесел.

Shaharlarning vujudga kelishining asosiy shartlaridan biri bu xo‘jalik sohasida ishlab

chiqaruvchi kuchlarning rivoji bo‘lib, qishloq xo‘jaligi texnikasining rivoji, yerga ishlov

berishning yaxshilanishi hunarmandchilik va savdo munosabatlarini, o‘z nvbatida mahsulot

ayrboshlash markazlari vujudga kelishini taqazo qilgan. Savdo-iqtisodiy munosabatlar rivoji asta-

sekinlik bilan bo‘lsada shaharlarning vujudga kelishini taʼminlagan. Ijtimoiy-iqtisodiy

munosabatlar bir qadar erta rivojlangan Italiyada shaharlarning vujudga kelishi G‘arbiy

Yevropaning boshqa shaharlaridan oldinroq sodir bo‘lib, Italiya shaharlari rivojlanishi esa salib

yurishlari davrida boshlangan. Italiya shaharlari salibchilarga qurol, oziq-ovqat, dori-darmon

kabilarni yetkazib berish ortidan katta boylik to‘plab Sharq mamlakatlari bilan savdoni qo‘lga

kiritib olgan edilar

1

.

Ilk o‘rta asrlar davrida varvar korolliklarining ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qoloqligi,

viloyatlar, o‘lkalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning muntazam emasligi, buning ustiga Janubiy

Yevropaga arablar, Angliya, Fransiya hududlariga normandlar, Fransiya, Germaniya hududlarida

vengrlar, kumanlar, slavyanlarning bosqinlari sababli aholi o‘zini himoya qilish maqsadida

ko‘plab qasrlar, qalʼalar vujudga keltirgan. Ushbu qalʼalar keyinchalik qirollar, gersog va

graflarning qarorgohi, poytaxti, yepiskopliklarning maʼmuriy markazlari vazifasini o‘tagan.

1

Салимов Т. Жаҳон тарихи (Европа мамлакатлари. V-XV асрларда). – Т.: Университет, 2014. – Б. 205-206.

–

296 б.

Mart, 2025-Yil

124

Bir so‘z bilan aytganda, qalʼalar o‘rta asr aslzodalari, siyosiy va iqtisodiy elita qatlami

joylashgan manzilgoh vazifasini o‘tagan

2

. G‘arbiy Yevropa shaharlari shakllanishi bir tomondan

iqtisodiy munosabatlar, yaʼni hunarmandchilik taraqqiyoti bilan belgilansa, ikkinchi bir tomondan

ijtimoiy munosabatlarda xo‘jayinidan qochgan krepostnoy dehqonlar hisobidan shakllanib,

rivojlanib borgan.

O‘rta asr shaharlari dastlab Fransiya janubi va Italiyada vujudga kela boshlagan. Shaharlar

feodal davrda paydo bo‘lishi bilan feodal yerida yoki uning qasri yonida vujudga kelar edi. G‘arbiy

Yevropadagi shahar va qalʼa atamasi, vujudga kelish tarixini uch tipologik xususiyatini ko‘rib

chiqish mumkin. Birinchi, Shimoliy Yevropa va Angliya tipi harbiy ahamiyatga ega bo‘lgan va

shu sabbli senorlar hukumronlik qilgan qalʼalar va ular atrofida shaharlarning vujudga kelishi,

Qadimgi anʼanalar saqlanib qolingan G‘arbiy va Markaziy Yevropa. Ammo, iqtisodiy faoliyat

ustunlik qilgan joylarda paydo bo‘lgan yangi shaharlar. Va nihoyat O‘rta yer dengizi havzasi

hududlarida qadimgi Rim imperiyasi qalʼalari, amfiteatrlari, forum, sirk, termalari atrofida

vujudga kelgan shaharlar. Misol tariqasida Aren qalʼasi, Karkason, via Aurelia va boshqalarni

keltirib o‘tish mumkin

3

.

Ayrim holatlarda qalʼalar shaharlar markaziga aylanib borganlar. Senorning qalʼasi

tepalikda joylashgan va rocca castri, domus major atamalari bilan nomlangan. balandlikdagi senor

qalʼasi atrofida shaharning umumiy plani joylashgan va odatda bu kabi shahar nomlarida mons,

poggio, castro atamalari qo‘shimcha sifatida uchraydi. Bunday shaharlar qalʼalar yonida vujudga

kelgan shaharlar deb nomlanadi ularning nomlarida castrum/chastel,castellum, oppidum,

villa/ville, burgus/bourg, fermete, vicus atamalari qo‘shib ishlatiladi

4

. Vujudga kelgan qalʼalarda

yashovchi feodallar, ularning qarindoshlari va sodiq xizmatkorlari feodal jamiyatning iqtisodiy

jihatdan mustahkam qatlami bo‘lib, qalʼalar atrofiga ko‘p sonli bo‘lmagan hunarmandlar, temirchi,

duradgor, kulollar buyurtmalar asosida mahsulot tayyorlash orqali kun kechirganlar. Senorning

qalʼa va qasriga savdogarlarning tez-tez kelib turishi uning kengayib shaharlarga aylanishining

garovi bo‘lib hisoblangan.

Ilk o‘rta asrlar so‘nggida G‘arbiy Yevropada hunarmandchilikning bir qator turlarining

rivojlanishi jumladan, movut to‘qish, tog‘-kon ishlari, metalga ishlov berish kabilarning

2

Город в средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 1. Феномен средневекового урбанизма. - М.:

Наука, 1999. – С. 253.

3

Город в средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 1.Феномен средневекового урбанизма. - М.: Наука,

1999. – С. 253.

- 390 с.,ил

.

4

Гутнова Е.В. (ред.) История Европы с древнейших времен до наших дней. В 8-ми томах. Т. 2. Средневековая

Европа - М.: Наука, 1992. – С. 238.

Mart, 2025-Yil

125

rivojlanishi hunarmandchilikning dehqonchilikdan ajralib chiqishiga asosiy turtki bo‘lgan. bu esa,

ushbu hunarmandchilik mahsulotlari uchun bozorni shakllantirishni talab qilardi. Bozor esa aholi

gavjum bo‘lgan joylarda bo‘lib, shaharlarni vujudga kelishini kun tartibiga qo‘ygan. Bu esa uy

hunarmandchiligiga zarba berib, hunarmandchilikni natural sohadan ajralib bozor munosabatlari

asosida shakllanishiga zamin hozirlagan. Bu hunarmandchilik ishlab chiqarishida mahsulotni

natiraga emas, pulga aylantirishni jadallashtirgan. Ammo, bu hol hunarmandlarni mustaqil xo‘jalik

yurituvchi shaxs sifatida ishlab chiqarish xalaqit qiluvchi qaramlikning har qanday shaklidan ozod

bo‘lish uchun kurashning boshlanishiga v shaharlarning ijtimoiy-siyosiy hayotda faol rol o‘ynay

boshlashiga sabab bo‘lgan

5

.

Shaharlarning vujudga kelishidagi muhim shartlardan biri bu qishloq xo‘jaligidagi

o‘zgarishlar ham sabab bo‘lgan. avvalo, ikki dalali almashlab ekishdan uch dalali almashlab ekish

dehqonchilik mahsulotlarining ko‘payishi, yerlarning meliorativ holatini yaxshilanishi,

agronomiya sohasidagi bilim va ko‘nikmalarning rivojlanishiga sabab bo‘lgan. dehqonchilik

mahsulotlarining ko‘payishi esa ichki va tashqi savdo rivojida, hududlarning ayrim mahsulotlarga

ixtisoslashuviga va shahar aholisi uchun doimiy oziq-ovqat mahsulotlarini yetkazib berishni

taʼminlashga xizmat qilgan.

G‘arbiy Yevropa shaharlarining vujudga kelish jarayoni X-XI asrlarda sodjir bo‘la

boshlagan bo‘lib, ayniqsa, Italiyaning shimolida, Fransiyaning janubida, Reyn daryosi bo‘ylarida,

Fransiya va Germaniyaning boshqa hududlariga nisbatan ertaroq shaharlar vujudga kela boshlagan.

Shaharlarning dastlabki aholisi qasr va qalʼalarning egalari, ularga qarindosh va yaqin

bo‘lganlar, shuningdek, xizmatkorlar, hunarmandlar va savdogarlar bo‘lgan. Keyinchalik, shahar

aholisi xo‘jayindan qochgan dehqonlar, sayyor masxaraboz, sanʼatkorlar hisobidan ko‘payib

borgan

6

.

Shaharlarni qurishda daryo yoki dengiz ko‘rfazlari, kechuv joylari, ko‘priklar, karvon

yo‘llarining kesishgan joylari, qirollar, graf-gersoglar, yepiskoplarning qarorgohi bo‘lgan monastr

va ibodatxonalar atrofi tanlangan. Savdo yo‘llari ustida joylashgan shaharlar ayniqsa tez rivojlanib

borgan. Masalan, Turne, parij, Lion, Arl, Marsel, Kyoln, Trir, Strasburg, Augusburg, Regensburg

va boshqalarni keltirib o‘tish mumkin. Ko‘p hollarda hunarmandlar va feodallarga xizmat

ko‘rsatuvchi oddiy aholi qatlami qalʼalarda emas, uning atrofida joylashganlar va Sharqdagi

5

Сванидзе А.А. Средневековые города Западной Европы: некоторые общие проблемы // Город в

средневековой цивилизации Западной Европы. Т. 1. Феномен средневекового урбанизма. - М.: Наука, 1999. –
С. 57.

6

Солодкова Л.И. Город в правовой системе средневековой Запандной Европы (к историографии вопроса).

https://studfile.net/preview/5259981/ - С. 151.

Mart, 2025-Yil

126

shaharlarning shahriston qismini tashkil qila boshlagan. Masalan, Kyoln shahri Rim imperiyasi

davrida vujudga kelgan bo‘lib, o‘rta asrlarda istehkom qayta tiklangan bo‘lsada, hunarmandlar va

savdogarlar devor tashqarisida joylashgan. Shuningdek, Lion, Verden, Parij, Bryuge va boshqa bir

qator shaharlarda qalʼa va shaharliklar daryoning qarama-qrshi tomonida joylashgan. Qalʼalar

murakkab tabiiy sharoitda dushman hujum qilishi qiyin bo‘lgan joylarda qurilishiga eʼtibor

qaratilgan bo‘lsa, shaharlar eng avvalo hunarmandchilik buyumlarini sotish qulay bo‘lgan joylarda

bunyod etilgan. Shu sababli hunarmandlar aynan savdo aloqalari rivojlangan, hunarmandchilik

buyumlarini sotish qulay bo‘lgan qalʼalar atrofida joylasha boshlaganlar

7

. Bundan tashqari

geografik omil va xom-ashyo manbalariga yaqinlik nuqtai-nazaridan yuzasidan ham shaharlar

vujudga kelganligini ko‘rish mumkin. Dastlab shaharlar kichik va o‘rta ko‘rinishda bo‘lgan. 3-5

ming aholiga ega bo‘lgan aholi manzilgohi shahar deb nomlangan. Ular uchun asosan ichki

ehtiyojlarlarga yetarli darajada hunarmandchilik mahsulotlari ishlab chiqarish va sotish xarakterli

xususiyat bo‘lib hisoblanadi. Ammo, maʼlum bir mahsulot ishlab chiqarishga ixtisoslashgan

shaharlar ham vujudga kelgan bo‘lib, ular o‘lka yoki mamlakatda emas, balki o‘zga mamlakatlarda

ham o‘zlarining hunarmandchilik mahsulotlari bilan mashhur bo‘lganlar

8

.

REFERENCES

1.

Gulyamov, A. A. (2024). JАMIYАTIMIZNING IJTIMОIY-IQTISОDIY, MА’NАVIY-

MАDАNIY

SОHАLАRIDА

ОILАNING

RОLI.

ОБРАЗОВАНИЕ

НАУКА

И

ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

,

36

(2), 149-153.

2.

Azizovich, G. A. (2024). Trade Relations of Population in Bukhara Emirate, Shariah Rules

and Regulations in Commercial Affairs, Partnership Relations.

EUROPEAN JOURNAL OF

INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION

,

4

(9), 189-194.

3.

Azizovich, G. A. (2024). Family-Marriage and Inheritance Relations of the Population in the

Bukhara Emirate.

Miasto Przyszłości

,

53

, 964-969.

4.

Gulyamov, A. (2024). BUXORO MUZEYNING TASHKIL TOPISHI TARIXI.

Modern

Science and Research

,

3

(12), 659-667.

5.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov,

M. (2025). BUXORO OCHILGAN MUZEYLARNING

TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 248-256.

7

Стоклицкая-Терешкович В.В. Основные проблемы истории средневекового города X–XV вв. - М.:

Издательство Социально-экономической литературы, 1960. – С. 76.

8

Сванидзе А.А. Средневековый город и рынок в Швеции. XIII - XV вв. - М.: Наука, 1980. – С. 159.

Mart, 2025-Yil

127

6.

Shodiyeva, S. S., & Qamariddinova, G. A. Q. (2022). Buxoroda islomgacha bo’lgan diniy

e’tiqodlar.

Science and Education

,

3

(12), 219-225.

7.

Akmalovna, Q. G., & Asror, A. A. (2023). Formation of Religious Ceremonies.

Central Asian

Journal of Social Sciences and History

,

4

(3), 167-172.

8.

Saloxov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). BUXORO JADIDLARINING TA’LIM-

TARBIYAGA

OID

G‘OYALARINING

NAZARIY-AMALIY

ASOSLARI.

SCHOLAR

,

1

(28), 55-69.

9.

Salokhov, A. K. (2024). THE YOUNG PEOPLE ARE FORMED, THE ENLIGHTENED-

INFORMATORS OF BUKHO USE YOUR IMAGINATION STYLE BASICS.

JOURNAL

OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING

,

3

(4), 16-19.

10.

Salokhov, A., & Qamariddinova, G. A. (2023). SOCIO-PHILOSOPHICAL AND

PEDAGOGICAL BASIS OF THE CONCEPT OF TOLERANCE.

Educational Research in

Universal Sciences

,

2

(8), 200-213.

11.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 221-227.

12.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON

MADRASASINING

QURILISHI

VA

UNING

TARIXIY

AHAMIYATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 471-478.

13.

Gulyamov, A., & Ashurov, D. (2025). CHANGES IN THE LIFE OF THE WORLD'S

COUNTRIES AFTER WORLD WAR II.

Journal of universal science research

,

3

(1 (Special

issue)), 333-341.

14.

Gulyamov, A. (2025). MANG ‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA DAVLAT BOSHQARUVI,

TUZUMI VA ICHKI SIYOSATI.

Modern Science and Research

,

4

(1), 790-798.

15.

Gulyamov, A., & Xamidova, R. (2025). ABU RAYHON BERUNIY BUYUK QOMUSIY

OLIM.

Modern Science and Research

,

4

(2), 758-766.

16.

Gulyamov, A. (2025). BUXORO AMIRLIGIDA ISTIQOMAT QILGAN MILLIY-ETNIK

GURUHLAR.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1020-1028.

17.

Юсупович, К. С. (2024). КРАТКИЙ ОБЗОР НА ВЗАИМООТНОШЕНИЯ

УЗБЕКИСТАНА И ДВИЖЕНИЯ “ТАЛИБАН”, НА ФОНЕ ЗАХВАТА ТАЛИБАМИ

ВЛАСТИ В АФГАНИСТАНЕ В 2021 ГОДУ.

TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI

ONLAYN

ILMIY

JURNALI

,

4

(11),

227–229.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/12432

Mart, 2025-Yil

128

18.

Yusupovich, K. S. (2024). Abu Hafs Kabir and the Spread of the Hanafi Madhhab in

Transoxiana.

EUROPEAN

JOURNAL

OF

INNOVATION

IN

NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(9),

204–207.

Retrieved

from

https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/4079

19.

Каримов Сухроб Юсупович. (2024). ОРДЕН НАКШБАНДИЯ: ИСТОРИЯ, УЧЕНИЕ И

ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14509878

20.

С. Ю. Каримов. (2025). РОЛЬ ФАЙЗУЛЛЫ ХОДЖАЕВА В ИСТОРИИ

УЗБЕКИСТАНА.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14741491

21.

Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025). КУСАМ ИБН

АББАС И ИСЛАМИЗАЦИЯ СРЕДНЕЙ АЗИИ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14736948

22.

Каримов Сухроббек Юсупович. (2025). ТАРИКАТ ЯССАВИЯ: ИСТОРИЯ, УЧЕНИЕ И

ВЛИЯНИЕ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14872554

23.

Нийозова Гулчехра Шерматовна, & Каримов Сухроб Юсупович. (2025).

ВОЗНИКНОВЕНИЕ

СУННИЗМА

И

ШИИЗМА.

ОТЛИЧИЕ

ДВУХ

ТЕЧЕНИЙ.

https://doi.org/10.5281/zenodo.14908934

24.

Ярашова, М. . (2024). ЖАҲОН ЭТНОЛОГИЯСИ ФАНИ ВА УНИ ЎҚИТИШНИНГ

ЗАМОНАВИЙ МЕТОДОЛОГИЯСИ.

Modern Science and Research

,

3

(10), 362–368.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/44901

25.

Ярашова, М. (2024). БУХОРО ВОҲАСИДА МАТО ВА МАТО ТАЙЁРЛАШ

УСУЛЛАРИ.

Modern

Science

and

Research

,

3

(11),

782–787.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/48057

26.

Yarashova Mohlaroyim Shuhratovna. (2024). Muyiddin Ibn Arabiyning Tasavvuf

Ta’limotida Tahsil Olgan Ayol Ustozlari Va Ta’lim Bergan Ayol Shogirdlari.

Miasto

Przyszłości

,

52

,

622–625.

Retrieved

from

https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4679

27.

Yarashova, M. (2024). ILK O’RTA ASR MANBALARIDA KIYIM-KECHAKLAR VA

ULAR BILAN BOG’LIQ ATAMALAR TAVSIFI.

Modern Science and Research

,

3

(12),

621–632. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58456

28.

Ярашова, М. (2025). ПАРАНЖИ ВА УНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ.

Modern Science

and Research

,

4

(1), 160–168. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/60323

29.

Yarashova, M., Sa’dullayev, U., & Yo’ldosheva, F. (2025). BUXORO VOHASI

AYOLLARINING AN’ANAVIY BOSH KIYIMLARI- DO‘PPI VA RO‘MOL.

Modern

Mart, 2025-Yil

129

Science and Research

,

4

(1), 600–607. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/64116

30.

Yarashova M. & Sultonova, M. (2025). BUXORO VOHASI DAFN MAROSIMI

KIYIMLARI VA ULAR BILAN BOG’LIQ IRIM-SIRIMLAR.

Modern Science and

Research

,

4

(1),

352–358.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/63674

31.

Yarashova, M. (2025). EDVARD TAYLOR –ETNOLOGIYADA EVOLYUTSIONISTIK

MAKTAB ASOSCHISI.

Modern Science and Research

,

4

(2), 1005–1012. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/68483

32.

Haqqulov, M. Y. O. G. L. (2022). Markaziy Osiyoda ilk diplomatik munosabatlar tarixi.

Science and Education, 3(10), 385-389.

33.

Yunusovich, H. M. (2024). Experiences Related to the Fine Fiber Cotton of Uzbekistan during

the Years of Soviet Authority. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION, 4(9), 129-132.

34.

Yunusovich, H. M. (2024). The Formation, Development and Role of the High Seljuk Empire

Founded by the Turkic Peoples in the Islamic World. Miasto Przyszłości, 53, 956-959.

35.

Haqqulov, M. (2024). O ‘RTA OSIYO XALQLARINING OZODLIK ORZUSI BO ‘LGAN

“TURKISTON MUXTORIYATI”. Modern Science and Research, 3(12), 609-613.

36.

Haqqulov, M. (2025). USMONIYLAR IMPERIYASINING TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research, 4(1), 663-672.

37.

Haqqulov, M. (2024). TURKISTON OZODLIGINING JARCHILARI. Medicine, pedagogy

and technology: theory and practice, 2(11), 154-159.

38.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov, M. (2025). O ‘RTA OSIYO OLIMLARINING

KARTOGRAFIK MEROSI. Modern Science and Research, 4(1), 221-227.

39.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025).

HISTORY OF MILITARY WORK IN THE EMIRATE OF

BUKHARA.

Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)), 319-325.

40.

Gulyamov, A., Srojeva, G., & Haqqulov,

M. (2025). BUXORO OCHILGAN MUZEYLARNING

TASHKIL TOPISH TARIXI.

Modern Science and Research, 4(1), 248-256.

41.

Srojeva, G., Gulyamov, A., & Haqqulov, M. (2025). XVII ASRDA BUXORODA

ABDULAZIZXON MADRASASINING QURILISHI VA UNING TARIXIY AHAMIYATI.

Modern Science and Research, 4(1), 471-478.

42.

Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). IMOM BUXORIYNING “AL-JOME’AS SAHIH”

ILMIY AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 472-476.

Mart, 2025-Yil

130

43.

Haqqulov,

M.

(2025).

YANGI

DAVRDA

AVSTRIYA

(GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

44.

Xakkulov, M., & Kosimov, U. (2025).

HISTORY OF MILITARY WORK IN THE EMIRATE OF

BUKHARA.

Journal of universal science research, 3(1 (Special issue)), 319-325.

45.

Haqqulov, M., & Sadulloyeva, M. (2025). IMOM BUXORIYNING “AL-JOME’AS SAHIH”

ILMIY AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 472-476.

46.

Haqqulov,

M.

(2025).

YANGI

DAVRDA

AVSTRIYA

(GABSBURGLAR)

IMPERIYASINING IJTIMOIY-SIYOSIY HAYOTI (XVI-XVIII ASRLAR). Modern

Science and Research, 4(2), 834-842.

47.

Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY IN

TEACHING HISTORY.

Modern Science and Research

,

2

(10), 719–723. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/24678

48.

Ilniyoz o’g’li, S. F.

(2023).

XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO MUNOSABATLARI.

JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING, 2 (8), 111–114

.

49.

Ilniyoz o'g'li, S. F. (2023). ETNOGRAFIK TADQIQOTLARDA QORAQALPOQ

XALQINING YORITILISHI.

50.

Rahmonova

S.,

Xayrullayev

U.,

&

Sayfutdinov,

F.

(2025).

“ОММАВИЙ

МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА

РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.

Modern Science and Research

,

4

(1), 479–488.

Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/61669

51.

Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025). SHAYBONIYLAR DAVLATI

VA USMONLI TURKLAR DAVLATI O’RTASIDAGI DASTLABKI ALOQALAR

TAVSIFI.

Modern

Science

and

Research

,

4

(1),

147–154.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/60142

52.

Vahobovna, S. G. (2024). MAKTABGACHA TA'LIM MUASSASIDA MA'NAVIY-

AXLOQIY TARBIYA VA MA'RIFIY ISHLARNING SAMARALI SHAKLLARI.

53.

Vahobovna, S. G. (2023). TA'LIMDA UZVIYLIK-BOSH ME'ZON.

54.

Srojeva, G. (2024). SHAYBONIYLAR SULOLASI DAVRIDA BUXORO XONLIGIDA

IQTISODIY O’ZGARISHLAR VA IQTISODIYOTDA XALQARO MUNOSABATLAR.

Modern Science and Research, 3(12), 895-903.

55.

Vahobovna, S. G. (2024). Formation of the Uzbek Nation and Shaibani State in

Abulkhairkhan's Dashti Kipchak. Miasto Przyszłości, 53, 1218-1219.

Mart, 2025-Yil

131

56.

Srojeva, G. (2024). XX-ASRNING 30-YILLARIDA OSIYO MAMLAKATLARI. Modern

Science and Research, 3(6).

57.

Vahobovna, S. G. (2024). XX-ASRNING 30-YILLARIDA OSIYO MAMLAKATLARI.

58.

Vahobovna, S. G. (2024). TALIM SOHASIDAGI ISLOHATLAR ECHIMI, NATIJALARI

VA MUAMMOLARI.

59.

Vahobovna, S. G. (2024). O’zbekiston Olimlaring Inson Falsafasi Haqidagi Qarashlari.

Journal of Innovation in Volume, 2(8).

60.

Srojeva, G. (2024). TA’LIM SOHASIDA XALQARO HAMKORLIK.