159
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
IQTISODIY INTENSIV RIVOJLANISH: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA
ISTIQBOLLAR
Ibroximov Shoxumirza G’anijon o’g’li
https://doi.org/10.5281/zenodo.15826311
Annotatsiya. Mazkur maqolada iqtisodiy intensiv rivojlanish tushunchasining mazmuni,
ekstensiv va intensiv o‘sish modellari o‘rtasidagi farqlar, hamda samarali rivojlanish omillari
keng yoritilgan. Innovatsiyalar, raqamli transformatsiya, kadrlar salohiyati va ilmiy tadqiqotlar
intensiv o‘sishning asosiy tayanchlaridan biri sifatida ko‘rsatilgan. Shuningdek, maqolada
O‘zbekiston tajribasi misolida intensiv rivojlanish yo‘nalishidagi islohotlar tahlil qilinadi va bu
modelning global iqtisodiyotdagi ahamiyati namoyon etiladi.
Kalit so‘zlar: Iqtisodiy intensiv rivojlanish, Innovatsiyalar, Mehnat unumdorligi,
Raqamli transformatsiya, Ilm-fan va texnologiya, Ekstensiv o‘sish, Samaradorlik, O‘zbekiston
iqtisodiyoti, Kadrlar salohiyati, Barqaror rivojlanish, Texnoparklar, Raqamli iqtisodiyot, Ilmiy
tadqiqotlar.
Kirish:
Iqtisodiy intensiv rivojlanish — bu mavjud resurslardan maksimal darajada
samarali foydalanish orqali iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga qaratilgan strategik yondashuvdir. Bu
model ekstensiv (ko‘proq resurs jalb qilish) rivojlanishdan farqli o‘laroq, innovatsiyalar,
texnologiyalar va bilimga asoslanadi. Zamonaviy global iqtisodiyot sharoitida mamlakatlarning
raqobatbardoshligini ta’minlash, barqaror o‘sishni qo‘lga kiritish va resurslardan oqilona
foydalanish dolzarb masalaga aylangan. Shu nuqtai nazardan, iqtisodiy intensiv rivojlanish —
ya’ni mavjud resurslar asosida samaradorlikni oshirish orqali o‘sishga erishish — bugungi
kunning eng muhim strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu yondashuv ekstensiv
rivojlanishdan farqli o‘laroq, miqdoriy emas, balki sifatli o‘zgarishlarga asoslanadi. Intensiv
rivojlanishning asosi — innovatsiyalar, texnologik yangiliklar, ilmiy tadqiqotlar va malakali
kadrlar salohiyatidir. Ayniqsa, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt va avtomatlashtirish
jarayonlari iqtisodiy samaradorlikni keskin oshirish imkonini bermoqda. Bu esa nafaqat ishlab
chiqarish sohasida, balki xizmat ko‘rsatish, ta’lim, sog‘liqni saqlash va boshqa tarmoqlarda ham
sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda
.[1]
Mavzuning dolzarbligi:
Bugungi kunda global iqtisodiy muhitda raqobat kuchayib
borayotgan bir paytda, mamlakatlar o‘z iqtisodiyotini sifatli o‘sishga yo‘naltirish zaruriyatini his
qilmoqda. Aynan shu nuqtai nazardan, iqtisodiy intensiv rivojlanish — ya’ni mavjud
resurslardan samarali foydalanish, innovatsiyalarni joriy etish va raqamli texnologiyalar asosida
o‘sishni ta’minlash dolzarb mavzuga aylanmoqda.
Jahon miqyosida dolzarblik sabablari:
- Resurslar cheklangan: Yer, mehnat va kapital kabi resurslar cheklangan bo‘lgani uchun
ularni samarali ishlatish muhim.
- Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi: Sun’iy intellekt, avtomatlashtirish va raqamli
platformalar intensiv rivojlanishni tezlashtirmoqda.
- Barqarorlik talabi: Ekologik muammolar fonida barqaror va samarali iqtisodiy modelga
ehtiyoj ortmoqda.
- Innovatsion raqobat: Mamlakatlar innovatsiyalar orqali iqtisodiy ustunlikka erishishga
intilmoqda [2]
160
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Iqtisodiy oʻsish
— mamlakatda tovarlar ishlab chiqarish va xizmatlar yaratish hajmining
oldingi yil (davr)larga nisbatan koʻpaygan miqdorda takrorlanishi. Iqtisodiy oʻsishni taʼminlash
har qanday mamlakat iqtisodiy siyosatining asosiy maqsadi hisoblanadi.
Yildan yilga aholi sonining koʻpayishi, kishilar ehtiyojlarining mutassil ortib borishi
iqtisodiy oʻsishni shart qilib qoʻyuvchi asosiy sabablardandir. Iqtisodiy oʻsish aholi turmush
darajasini oshirishga, xalq farovonligini taʼminlashga xizmat qiladi.
[3]
O‘zbekistonda dolzarbligi:
O‘zbekiston iqtisodiy islohotlar bosqichida bo‘lib,
innovatsion infratuzilma, texnoparklar, raqamli xizmatlar va ilm-fan bilan integratsiya orqali
intensiv rivojlanishga katta e’tibor qaratmoqda. Davlat strategiyalarida iqtisodiy samaradorlikni
oshirish va raqobatbardoshlikni ta’minlash ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan. integratsiyani
kuchaytirish bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirilmoqda.
Ushbu maqolada intensiv rivojlanishning nazariy asoslari, amaliy jihatlari, global tajriba
va O‘zbekiston sharoitidagi istiqbollari tahlil qilinadi
.[4]
Asosiy omillar
Innovatsiyalar:
Yangi texnologiyalarni joriy etish ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi
- Ilm-fan bilan integratsiya: Ilmiy tadqiqotlar iqtisodiy qarorlar qabul qilishda muhim ro‘l
o‘ynaydi.
- Infratuzilma rivoji: Transport, aloqa va energetika sohalaridagi modernizatsiya iqtisodiy
faollikni kuchaytiradi
- Kadrlar salohiyati: Malakali ishchi kuchi intensiv rivojlanishning tayanchidir.
Global tendensiyalar: Dunyo miqyosida intensiv rivojlanish innovatsion iqtisodiyotga
o‘tish, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish va barqarorlikni ta’minlash bilan bog‘liq.
O‘zbekistonda ham iqtisodiy intensiv rivojlanish yo‘nalishida qator islohotlar amalga
oshirilmoqda. Xususan, ilm-fan va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash, startaplar uchun qulay
muhit yaratish va xalqaro hamkorlikni kengaytirish bu borada muhim qadamlar hisoblanadi.
[5]
Ishlab chiqarishni intensivlash
— texnika, moddiy va mehnat resurelari potensialining
har bir birligidan yanada toʻliqroq foydalanish yoʻli bilan ishlab chiqarish jadalligini oshirish.
Zamonaviy texnika va texnologiyani joriy etish, ishlab chiqarish jarayonini
mexanizatsiyalashtirish, avtomatlashtirish, kompyuterlashtirish, mehnat resurelaridan ratsional
foydalanish orqali barcha jabhalarda yuqori koʻrsat-kichga erishishga asoslanadi. Intensiv oʻsish
ekstensiv oʻsishdan mavjud ishlab chiqarish kuvvatlari, texnik, moddiy resurelarni samarali
ishlatish bilan farq qiladi. ishlab chiqarishi. darajasi asosiy fondlarning 1000 soʻmlik qiymatiga
qancha mahsulot ishlab chiqarish, bir xodim (ishchi)ga toʻgʻri keladigan muayyan davr (oy,
chorak, yil) mobaynida ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi (unumdorlik), bir kvadrat metr ishlab
chiqarish maydoniga toʻgʻri keladigan mahsulot hajmi va b. koʻrsat-kichlar bilan baholanadi.
[6]
Xulosa:
Iqtisodiy intensiv rivojlanish — zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotning muhim
yo‘nalishi bo‘lib, u mavjud resurslardan samarali foydalanish, innovatsiyalarni joriy etish va
raqamli texnologiyalar asosida o‘sishni ta’minlashga qaratilgan. Ushbu maqolada intensiv
rivojlanishning nazariy asoslari, ekstensiv modeldan farqlari, global tajriba va O‘zbekiston
sharoitidagi amaliy yondashuvlar tahlil qilindi. Natijada, intensiv rivojlanish modeli mamlakat
iqtisodiyotining barqarorligi, raqobatbardoshligi va innovatsion salohiyatini oshirishda muhim
omil ekani isbotlandi. Kelgusida bu yo‘nalishda ilm-fan, ta’lim va texnologik infratuzilmani
yanada rivojlantirish zarur.
161
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 21-fevraldagi “O'zbekiston – 2030”
strategiyasini “Yoshlar va biznesni qo'llab-quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid
davlat dasturi to'g'risida”gi PF-37-son Farmoni.
2.
https://lex.uz/docs/-6600413
3.
Vikipediya.
4.
https://www.gazeta.uz/oz/2021/12/01/bank-system/
5.
https://cyberleninka.ru/article/n/raqamli-bank-xizmatlari-va-uning-afzalliklari
6.
https://depozit.uz/news/ozbekistondagi-raqamli-banklar-va-ularning-istiqbollari
