ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1493
IQTISODIY BARQARORLIK VA UNING JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI RO’LI
Ibroximov Shoxumirza
Universitiy of Business and Sciense “Iqtsodiyot”
kafedrasi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15788619
Annotatsiya.
Mazkur maqolada iqtisodiy barqarorlik tushunchasi, uning asosiy omillari
va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni yoritilgan. Pul
-kredit siyosati, budjet muvozanati va tashqi
savdo kabi muhim yo‘nalishlar asosida barqarorlikni ta’minlash yo‘llari tahlil qilingan.
Iqtisodiy barqarorlikning ijtimoiy hayotga, xususan, bandlik va investitsion muhitga ta’siri
yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar hamda
ularning natijalari haqida misollar asosida tushuncha berilgan. Ushbu maqola barqaror va
farovon jamiyat qurish yo‘lida iqtisodiy muvozanatning nechog‘lik muhimligini ochib beradi.
Kalit so‘zlar:
iqtisodiy barqarorlik, makroiqtisodiy muvozanat, budjet siyosati, pul-kredit
siyosati, investitsiyalar, bandlik, tashqi savdo, iqtisodiy islohotlar, O‘zbekiston iqtisodiyoti,
inflyatsiya, iqtisodiy o‘sish, ijtimoiy farovonlik
.
Kirish:
Iqtisodiy barqarorlik
—
mamlakatning makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari
muvozanatda saqlanishini, inflyatsiyaning nazorat ostida bo‘lishini, bandlik va investitsion
muhitning ijobiy bo‘lishini anglatadi. Bugungi globallashgan dunyoda iqtisodiy barqarorlik har
bir davlat uchun muhim strategik maqsadga.So‘nggi o‘n yilliklarda dunyo miqyosida iqtisodiy
jarayonlar chuqur o‘zgarishlarga uchramoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishni
barqarorlashtirish, inflyatsiyani jilovlash va jamiyat farovonligini ta’minlash asosiy vazifalardan
biri hisoblanadi. Ayniqsa, globallashuv, pandemiyadan keyingi iqtisodiy tiklanish, raqamli
texnologiyalarning jadal rivojlanishi kabi omillar makroiqtisodiy siyosatni qayta ko‘rib chiqishni
talab qilmoqda.
[1]
Shunday sharoitda iqtisodiy barqarorlik tushunchasi iqtisodiyot fanida va
amaliy siyosatda alohida urg‘uga ega bo‘lib bormoqda. Bu barqarorlik faqatgina moliyaviy
ko‘rsatkichlarning ijobiy bo‘lishi emas, balki iqtisodiy tizimning ichki muvozanatini, tashqi
tahdidlarga bardoshliligini va ijtimoiy-iqtisodiy barqaror hayotni anglatadi.
Mazkur maqolada iqtisodiy barqarorlik tushunchasining nazariy va amaliy asoslari, uning
jamiyat rivojlanishidagi o‘rni hamda O‘zbekiston misolida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil
qilinadi.
[2]
Mavzuning dolzarbligi:
Bugungi globallashgan va tez o‘zgarayotgan iqtisodiy sharoitda
iqtisodiy barqarorlik masalasi har bir mamlakat uchun ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Geosiyosiy
beqarorlik, pandemiyalarning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari, inflyatsiya bosimi va energetika
inqirozlari kabi omillar iqtisodiy tizimning mustahkam bo‘lishini talab qilmoqda. Xususan,
rivojlanayotgan davlatlar, jumladan O‘zbekiston uchun iqtisodiy barqarorlik nafaqat qisqa
muddatli makroiqtisodiy natijalar, balki uzoq muddatli ijtimoiy farovonlik, bandlik, investitsion
jozibadorlik va innovatsion taraqqiyotning poydevoridir. Shu sababli, iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash mexanizmlarini chuqur o‘rganish va tahlil qilish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
[3]
1. Pul-kredit siyosatining muvozanatli yuritilishi
–
Markaziy bank tomonidan inflyatsiyani nazorat qilish
–
Foiz stavkalarining iqtisodiy faollikka mos tarzda
belgilanishi
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1494
–
Pul massasining me’yorida aylanishi
2. Budjet siyosati va fiskal intizom
–
Davlat xarajatlari va daromadlarining muvozanati
–
Byudjet taqchilligini kamaytirish, qarzni oqilona boshqarish
–
Soliq siyosatining barqarorligi va shaffofligi
3. Tashqi savdo balansi va valyuta barqarorligi
–
Eksport-import muvozanatini saqlash
–
Valyuta kursining barqaror bo‘lishi orqali investorlarga ishonch uyg‘otish
–
Tashqi qarzning xavfsiz chegaralarda bo‘lishi
4. Bandlik va aholi daromadlari barqarorligi
–
Yangi ish o‘rinlarining yaratilishi
–
Ish haqi va ijtimoiy to‘lovlarning kechikmasdan amalga oshirilishi
–
Ijtimoiy himoya tizimlarining mavjudligi
5. Mahalliy ishlab chiqarish va iqtisodiy diversifikatsiya
–
Neft, gaz, paxta singari xomashyo eksportiga qaramlikni kamaytirish
–
Kichik va o‘rta biznesni qo‘llab
-quvvatlash
–
Innovatsion tarmoqlarning rivojlanishi (IT, sanoat, qishloq xo‘jaligi)
6. Investitsiya muhitining barqarorligi
–
Xususiy mulk daxlsizligi kafolatlari
–
Tadbirkorlikni quvvatlovchi huquqiy va institutsional baza
–
Chet el investitsiyalarini jalb etish uchun ishonchli sharoitlar
Barqarorlikning jamiyatdagi ijobiy ta’siri
–
Ish o‘rinlari barqarorligi va aholi daromadining o‘sishi
–
Investitsiyalar uchun qulay muhit yaratilishi
–
Ijtimoiy sohalarga (ta’lim, tibbiyot) ajratiladigan mablag‘larning ko‘payishi
Barqarorlikka tahdid soluvchi omillar
–
Tashqi qarz ortishi
–
Geosiyosiy xavf-xatarlar
–
Importga qaramlik va narxlarning beqarorligi
O‘zbekistonda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan
chora-tadbirlar
–
Soliq islohotlari va budjet intizomi mustahkamlanishi
–
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarga berilayotgan imtiyozlar
–
“Yashil iqtisodiyot” tamoyillarini joriy etish
1. Makroiqtisodiy siyosatni izchil yuritish
–
Inflyatsiyani nazorat qilish uchun pul-kredit siyosatini oqilona olib borish
–
Budjet taqchilligini kamaytirish va fiskal intizomni mustahkamlash
–
Foiz stavkalarini iqtisodiy faollik bilan muvofiqlashtirish
2. Sifatli bandlik va aholi daromadlarini oshirish
–
Yangi ish o‘rinlari yaratish bo‘yicha yirik loyihalarni rag‘batlantirish
–
Kasb-
hunar o‘qituvini kuchaytirish
–
Mehnat bozori monitoringi orqali muvozanatli ishchi kuchi ta’minoti
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1495
3. Real sektorni modernizatsiya qilish
–
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab
-quvvatlovchi subsidiyalar va kreditlar
–
Sanoatni diversifikatsiya qilish va qo‘shilgan qiymat zanjirini kengaytirish
–
“Yashil iqtisodiyot” tamoyillariga mos texnologiyalar joriy etish
4. Tashqi iqtisodiy muvozanatni saqlash
–
Eksport hajmini oshirish va yangi bozorlarni izlash
–
Importni maqbullashtirish, ichki alternativalar yaratish
–
Valyuta kursi barqarorligini ta’minlash
5. Investitsiya muhitini yaxshilash
–
Xususiy mulkni huquqiy himoya qilish va investorlar uchun kafolatlar
–
Byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish
–
Innovatsion startaplar uchun soliq va moliyaviy yengilliklar
6. Iqtisodiy savodxonlik va raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish
–
Ommaviy moliyaviy savodxonlikni oshirish
bo‘yicha dasturlar
–
Raqamli iqtisodiyotga mos kadrlar tayyorlash
–
Korrupsiyaga qarshi madaniyatni shakllantirish
[4]
Iqtisodiy barqarorlikning foydasi juda ko‘p qirrali va jamiyatning barcha qatlamlariga
ta’sir etuvchi omildir. Quyida uning asosiy foydalari keltirilgan:
1. Ijtimoiy farovonlikni oshiradi
Barqaror iqtisodiyotda inflyatsiya nazoratda bo‘ladi, narxlar nisbatan barqaror bo‘ladi va
aholining real daromadi o‘sadi. Bu esa odamlarga kelajakka ishonch bilan qarash imkonini
beradi.
2. Barqaror ish o‘rinlari yaratiladi
Bandlik darajasi yuqori bo‘lib, ishsizlik kamayadi. Mehnat bozori barqaror bo‘lsa,
jamiyatda ijtimoiy xavfsizlik kuchayadi.
3. Investitsiyaviy jozibadorlik ortadi
Iqtisodiy barqarorlik xorijiy va mahalliy investorlarga ishonch bag‘ishlaydi, chunki ular
o‘z sarmoyalarini xavfsiz muhitda joylashtirishni istaydi.
4. Davlat moliyasining barqarorligi
Byudjet tushumlari barqaror bo‘ladi, davlat ijtimoiy loyihalarni moliyalashtira oladi. Bu
sog‘liqni saqlash, ta’lim, infratuzilma kabi sohalarga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
5. Rivojlanish strategiyalarini amalga oshirish imkonini beradi
Uzok muddatli iqtisodiy siyosat va strategik dasturlar barqaror iqtisodiyot fonida ancha
samarali bo‘ladi.
Innovatsiyalar va texnologik yangilanishlar uchun zamin yaratiladi.
[5]
Xulosa:
Iqtisodiy barqarorlik
—
bu faqat moliyaviy ko‘rsatkichlar barqarorligi emas,
balki butun jamiyat uchun xavfsiz va farovon hayot poydevori hisoblanadi. Davlat tomonidan
olib borilayotgan islohotlar va xalqaro tajriba asosida harakat qilish mazkur barqarorlikka
erishishning eng samarali yo‘lidir.
Iqtisodiy barqarorlik
—
bu har bir jamiyatning taraqqiyoti,
fuqarolarning farovonligi va mamlakatning kelajakka bo‘lgan ishonchining poydevoridir.
Narxlar barqarorligi, mustahkam moliyaviy tizim va oqilona davlat siyosati birgalikda ijtimoiy-
iqtisodiy rivojlanishning yo‘lini ochadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1496
Barqaror muhitda tadbirkorlik rivojlanadi, ish o‘rinlari yaratiladi, aholi uchun ta’lim va
sog‘liqni saqlash kabi xizmatlar barqaror moliyaviy manba bilan ta’minlanadi. Ayniqsa, raqamli
inqirozlarning oldini olishda va global iqtisodiyotdagi tahdidlarga qarshi turishda iqtisodiy
barqarorlikning o‘rni beqiyosdir. Shunday ekan, har bir jamiyat va davlat o‘z taraqqiyot
strategiyasida iqtisodiy barqarorlikni asosiy ustuvorlik sifatida belgilashi dolzarb masala bo‘lib
qolaveradi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024
-yil 21-
fevraldagi “O'zbekiston –
2030”
strategiyasini “Yoshlar va biznesni qo'llab
-
quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid
davlat dasturi to'g'risida”gi PF
-37-son Farmoni.
2.
https://lex.uz/docs/-6600413
3.
Vikipediya.
4.
https://parliament.gov.uz/ru/articles/381
5.
https://old.gov.uz/oz/news/view/928
