1164
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
2024-
YIL O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA KO‘ZDA TUTILAYOTGAN REJALAR
Ibroximov Shoxumirza
https://doi.org/10.5281/zenodo.15714917
Annotatsiya.
Maqolada 2024-
yil O‘zbekoston yalpi ichki maxsulotlar o‘sishi va 2025
-
2026 yillarda qanch o‘sishi aytib o‘tilgan.
Va inflyatsiyani oldini olish. Asosiy soliq stavkalari
o‘rta muddatli istiqbolda o‘zgarishsiz qoldirish ko‘zda tutilgan.
Kalit so‘zlar:
Yalpi ichki maxsulot, inflyatsiya, asosiy soliq stavkalari,
konsolidatsiyalashgan bujetni taqchilligi, bujet.
O‘zbekiston Iqtisodiyot va
moliya vazirligi 2024-
yilgi davlat budjeti to‘g‘risidagi
qonun
loyihasini
muhokamaga qo‘ydi.
Kelgusi yilda
yalpi ichki mahsulotning o‘sishi
5,6−5,8 foiz,
2025−2026
-yillarda esa mos ravishda 6,2 va
6,4 foiz bo‘lishi, o‘sish sur’atlari sanoatda 6 foiz,
xizmat ko‘rsatish sohasida 6,1 foiz, qishloq xo‘jaligida 4 foiz bo‘lishi prognoz qilingan. Bu
ko‘rsatkichlarga “har bir sohada boshlangan tarkibiy islohotlarni sifatli davom ettirish” orqali
erishilishi kutilmoqda.
2024-
yilgi davlat budjeti to‘g‘risidagi qonun loyiha
si
Inflyatsiya
2024-
yilda 8−10 foiz, 2025
-
yilda 7,5−8,5 foiz, 2026
-
yilda 5,7 foiz bo‘lishi
kutilmoqda.
Loyihada o‘rta muddatli istiqbolga mo‘ljallangan soliq
-budjet siyosatining asosiy
yo‘nalishlari keltirib o‘tilgan.
Konsolidatsiyalashgan budjet taqchilligi 2024-yilda YAIMning 4
foizi, 2025−2026
-
yillarda esa YAIMning 3 foizi chegarasida bo‘lishi kutilmoqda. Hozircha
hukumat taqchillikni 3 foiz chegarasigacha qisqartira olmadi, garchi bunday maqsad 2022-yildan
beri davlat budjetida tasdiqlanib kelinayotgan
bo‘lsada.
Hujjatda qayd etilishicha, budjet
taqchilligini qisqartirish iqtisodiyotdagi yalpi talabning o‘sishini tartibga solishga, shuningdek,
tashqi savdo balansining salbiy taqchilligi va inflyatsiya bosimini kamaytirishga yordam beradi.
Asosiy soliq stavkalari o‘rta muddatli istiqbolda o‘zgarishsiz qoladi.
Shu sababli,
daromadlarni oshirish uchun budjet daromadlari bazasini kengaytirish, berilgan soliq va bojxona
imtiyozlarini ularning samaradorligi va
natijadorligidan kelib chiqqan holda qayta ko‘rib chiqish
va bosqichma-
bosqich bekor qilish ko‘zda tutilgan.
Soliq va budjet siyosatini Jahon savdo tashkiloti talablariga bosqichma-bosqich
muvofiqlashtirish ko‘zda tutilgan.
1165
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Bundan tashqari, davlat qarzi yalpi ichki mahsulotga nisbatan 60 foizlik makroiqtisodiy
xavfsiz darajadan, o‘rta muddatli istiqbolda esa yalpi ichki mahsulotga nisbatan 50 foizdan
oshmasligini ta’minlash bo‘yicha barcha choralar ko‘riladi.
Hujjat bilan yillik budjetni shakllantirishda “natijaga asoslangan budjet” tizimini
bosqichma-
bosqich to‘liq joriy etish, inson kapitalini rivojlantirishga yo‘naltirilgan
xarajatlarning ustuvorligini ta’minlash va aholini ijtimoiy muhofaza qilishning manzilliligini
kuchaytirish, ish haqi va
pensiyalarni inflyatsiya darajasidan kam bo‘lmagan miqdorda oshirish,
budjetning ochiqligini ta’minlash va
budjetni shakllantirishda fuqarolar ishtirokini yanada
oshirish, davlat sektorida ichki nazorat va ichki auditni takomillashtirish va kuchaytirish taklif
etilmoqda.
Davlat budjeti loyihasini tayyorlash hamda ko‘rib chiqishda Milliy barqaror rivojlanish
maqsadlarini aks ettirish, “yashil budjetlashtirish” tamoyillarini bosqichma
-bosqich joriy etish,
davlat investitsiyalarini boshqarishni baholash mezonlariga (PIMA) muvofiqligini ta’minlash,
atrof-muhit va
tabiat muhofazasi, iqlim o‘zgarishiga moslashish tadbirlarining, suv sarfini
kamaytirish va iqtisod qilib ishlatilishini rag‘batlantiruvchi tadbirlarni ustuvorligini ta’minlash,
barcha sohlarda budjet xarajatlarini optimallashtirish, iqtisod qilinadigan mablag‘larini yuqori
samara beradigan ijtimoiy-
iqtisodiy tadbirlarga yo‘naltirish rejalashtirilmoqda.
Ushbu maqsad va yo‘nalishlardan kelib chiqib, budjetlararo transfertlarni hisobga
olmaganda, 2024-
yil uchun konsolidatsiyalashgan budjet daromadlari 375,04 trln so‘m,
xarajatlari 427,55 trln so‘m bo‘lishi kutilmoqda. budjetning o‘zining daromadlari esa 270,3 trln
so‘mni, xarajatlari 279,6 trln so‘mni tashkil etadi.Ushbu maqsad va yo‘nalishlardan kelib chiqib,
budjetlararo transfertlarni hisobga olmaganda, 2024-yil uchun konsolidatsiyalashgan budjet
daromadlari 375,04 trln so‘m, xarajatlari 427,55 trln so‘m bo‘lishi kutilmoqda. budjetning
o‘zining daromadlari esa 270,3 trln so‘mni, xarajatlari 279,6 trln so‘mni tashkil etadi.Davlat
maqsadli jamg‘armalarining daromadlari 55,4 trln so‘m, xarajatlari 86,8 trln so‘m miqdorida
bo‘lishi rejalashtirilgan. Shu
bilan birga, mazkur jamg‘armalarga respublika budjetidan 33,1 trln
so‘m transfertlar yo‘naltirilishi ko‘zda tutilgan.Pensiya jamg‘armasining budjetdan tashqari
tushumlari 46,8 trln so‘m, xarajatlari 63,1 trln so‘m bo‘lishi kutilmoqda.Davlat dasturlari
bo‘yicha tashqi qarzlar hisobidan rejalashtirilgan xarajatlar 11,8 trln so‘mni tashkil etadi.
Konsolidatsiyalashgan budjetning taqchilligi
(davlat budjeti, davlat maqsadli
jamg‘armalari budjetlari, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari jamg‘armalari hamda
Tiklanish va
taraqqiyot jamg‘armasi mablag‘larini o‘z ichiga oladi)
52,5 trln so‘m yoki yalpi
ichki mahsulotga nisbatan 4 foizdan oshib ketmasligi lozim
.Davlat budjeti va davlat maqsadli
jamg‘armalari budjetlari 40,8 trln so‘m yoki yalpi ichki mahsulotga nisbatan 3,1 foizlik taqchillik
bilan rejalashtirilgan.Taqchillik davlatning ichki va tashqi qarzlari, davlat aktivlarini
xususiylashtirishdan tushadigan mablag‘lar va
boshqa manbalar hisobidan qoplanishi
rejalashtirilgan.“2024
-yilda konsolidatsiyalashgan budjet taqchilligining bu miqdorda
belgilanishi jahon iqtisodiyotidagi noaniqlik va geosiyosiy vaziyatning mamlakat iqtisodiyotiga
ta’sirini yumshatish, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamini davlat tomonidan qo‘llab
-
quvvatlashni yanada kuchaytirish, aholining to‘lov qobiliyati pasayishiga yo‘l qo‘ymaslik
bo‘yicha chora
-
tadbirlarga qo‘shimcha mablag‘ yo‘naltirish, shuningdek, tadbirkorlikni davlat
tomonidan qo‘llab
-
quvvatlashni davom ettirish imkonini beradi”,
—
deyiladi loyihada.
Kelgusi yilda O‘zbekiston qarz evaziga ko‘proq kredit jalb qilishi mumkin.
Joriy
yilda davlat kafolati ostida tashqi qarzlarni jalb qilish chegaralari 4,5 mlrd dollar bo‘lgan bo‘lsa,
1166
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
kelgusi yilda 5 mlrd dollarni tashkil etadi. Shundan 2,5 mlrd
dollari davlat budjetini qo‘llab
-
quvvatlashga, 2,5 mlrd dollari esa investisiya loyihalarini moliyalashtirishga yo‘naltiriladi.
Davlat qarz portfelini diversifikatsiya qilish va valyuta risklarini kamaytirish maqsadida
O‘zbekiston nomidan muomalaga chiqarilgan davlat qimmatli qog‘ozlarining maksimal sof
hajmini 2024-
yil uchun 25 trln so‘m (2023
-
yil uchun 17 trln so‘m edi) miqdorida belgilash
rejalashtirilmoqda.2024-
yilda og‘irligi 10 tonnadan ortiq yuk
avtomobillari uchun bazaviy
hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida (1,65 mln so‘m) miqdorida yo‘l yig‘imini joriy etish
rejalashtirilmoqda.Budjetlararo munosabatlarni tartibga solish, mahalliy budjetlarning
daromadlari va
xarajatlari o‘rtasidagi balansni saqlash maqsadida mahalliy soliq organlari,
Kadastr agentligi hududiy organlarini va xalq qabulxonalarini saqlash xarajatlarini hamda sud
boshqaruvchilari mehnatiga haq to‘lash xarajatlarini mahalliy budjetlarga o‘tkazish taklif etilgan.
Bolalar nafaqalari va
kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam to‘lash, Aholini
ijtimoiy himoya qilish milliy agentligining (mehribonlik va
“Muruvvat” uylari, voyaga
etmaganlar bilan ishlash sektorlari va oilaviy mehribonlik uylari) tashkilotlarini, shuningdek, suv
xo‘jaligi tashkilotlari va
mahallalarni saqlash xarajatlari NNT sifatida respublika budjeti
mablag‘lari hisobidan qoplanadi. Prezident Shavkat Mirziyoyev 20
-
oktabr kuni bo‘lib o‘tgan
yig‘ilishda endilikda davlat budjetining har bir moddasi bo‘yicha aniq shaxslar javobgar
bo‘lishini
aytgandi. U, shuningdek, budjet intizomini kuchaytirish bo‘yicha
o‘zgartirishlar qabul
qilish topshirig‘ini bergan va
agar budjet mablag‘laridan foydalaniladigan bo‘lsa to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri shartnomalar tuzishni taqiqlagandi.
Xulosa.
Ushbu maeolada 2024-
yilda bo‘lhan va 2025
-2026-
yillarda bo‘ladigon iqtsodiy
rejalar ko‘zda tutilgan.
Bunda O‘zbekiston yalpi ichki maxsuloti qanchaga o‘sgani davlat qarzlar
turli hil iqtsodiy g‘oyalarni amalga oshirish.
Tadbirkorlarga keng imkon berish
kambag‘alchilikni kamaytirish Kam taminlangan oilalarga yordam puli berish va turli hil
g‘oyalar amalga oshirilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024
-yil 21-
fevraldagi “O'zbekiston –
2030”
strategiyasini “Yoshlar va biznesni qo'llab
-
quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid davlat
dasturi to'g'risida”gi PF
-37-son Farmoni.
2.
https://lex.uz/docs/-6600413
3.
Vikipediya.
4.
https://www.stat.uz/uz/
5.
https://www.imv.uz/
