284
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IQTISODIY TARBIYA BERISHNING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Umarova Gulshod Abdujabbarovna
Guliston davlat pedagogika instituti katta o‘qituvchisi.
Xayrullayeva Dinora Azamatjon qizi
Guliston davlat pedagogika instituti 1-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11186667
Annotatsiya.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda iqtisodiy tarbiyaning ahamiyati juda katta
hisoblanadi. Наг bir ota-ona o‘z farzandini eng bilimdon, yuksak ma’rifatli, mahoratli, ijodkor
tarbiyachi tarbiyasiga berishni istaydi. Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarga iqtisodiy
tabiya berishning o‘ziga xosligi, maktabgacha ta'lim tashkilotlarida iqtisodiy tushunchalarni
berishda yangi pedagogik texnalogiyalardan foydalanish yo‘llari xususida so‘z yuritildi.
Kalit so'zlar:
Iqtisodiy tarbiya, oila, iqtisodiy funksiya, o‘rta guruh, katta guruh, yerosti
va yerusti boyliklari.
FEATURES OF ECONOMIC EDUCATION FOR PRESCHOOL CHILDREN
Abstract.
Economic education is very important for preschool children. Every parent wants
to send their child to the most knowledgeable, highly enlightened, skillful, creative educator. The
article talks about the peculiarity of giving economic nature to preschool children, ways of using
new pedagogical technologies to teach economic concepts in preschool educational organizations.
Key words:
Economic education, family, economic function, middle group, large group,
land and land wealth.
ОСОБЕННОСТИ ЭКОНОМИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ ДЕТЕЙ
ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация.
Экономическое образование очень важно для детей дошкольного
возраста. Каждый родитель хочет отдать своего ребенка к самому знающему,
высокообразованному, умелому и творческому педагогу. В статье говорится об
особенности придания экономического характера детям дошкольного возраста, способах
использования новых педагогических технологий при обучении экономическим понятиям в
дошкольных образовательных организациях.
Ключевые слова.
Экономическое образование, семья, экономическая функция,
средняя группа, большая группа, земля и земельное богатство.
285
Bugungi kunda ilm-fan, texnika, ishlab chiqarish va texnologiya sohalarining mavjud
taraqqiyoti zamonaviy jamiyat qiyofasini belgilab bermoqda. Zamonaviy jamiyatning eng muhim
xarakterli jihati uning barcha sohalarida globallashuvning ko‘zga tashlanayotganligidir.
Globallashuv o‘z-o‘zidan tezkor harakatlanish, zarur axborotlarni zudlik bilan qo‘lga
kiritish, ularni qayta ishlash va amaliyotga samarali tatbiq qilishni taqozo etadi. Ta’lim sohasidagi
islohotlarning mazmunida yosh avlodga ilmiy bilimlarni berish, ularda keng dunyoqarashni
shakllantirish va ma’naviy-axloqiy sifatlarni tarbiyalashga nisbatan yangi talablarning
belgilanganligi pedagogik faoliyatni tashkil etishga nisbatan innovatsion yondashuvni qaror
toptirish zarurligini ko‘rsatmoqda. Bunga asos sifatida Respublikamiz Prezidenti
Sh.Mirziyoyevnining yaqin besh yildagi, maktabgacha ta’lim va tarbiya sohasini isloh qilinishiga
oid bir qator hujjatlarni tasdiqlab, uni amaliyotga tadbiq etganliklarini ko‘rsatish mumkin.
Keltirilgan fikrlarga asoslangan holada maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatiga tadbiq
etish masalasi hozirgi kunda ham dolzarb masalalardan sanaladi.
Iqtisodiy tarbiya avvalambor oiladan boshlanadi. Keyinchalik Maktabgacha ta'lim
tashkilotlarida tarbiyachi tomonidan tarbiyalanuvchilarga tarbiyaning mazmun mohiyati
tushuntirib boriladi. Tarbiyachi bolalarga iqtisodiy tarbiyani o‘yin mashg‘ulotlari asosida ham
o‘rgatib boradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga iqtisodiy bilim berish, ularning mantiqiy fikrlash
doiralarini o‘stirish, ishbilarmonlik, tejamkorlik sifatlarini shakllantirishga qaratilgan jarayon
hisoblanadi. O‘rta guruh bolalariga ilk iqtisodiy tushunchalarni berish quyidagi bo‘limlar: Inson
va uning ehtiyojlari; Inson va iqtisod; Pul, mahsulotlarni sotib olish va ayirboshlash asosida tashkil
etiladi. Inson va uning ehtiyojlari haqida tushuncha berishda, inson uchun zarur bo‘lgan hayotiy
ehtiyojlar (kiyim-kechak, oziq-ovqat va hokazo), tejamkorlik haqida (suvni, vaqtni tejash),
maktabgacha ta‟lim tashkilotlaridagi va uydagi jihozlardan (o‘yinchoq, kitob va hokazo)
tejamkorlik bilan munosabatda bo‘lish vaqt haqida ilk tushuncha berish orqali vaqt tejash haqida
tushunchalar beriladi. Bu tushunchalarni berish orqali tevarak-atrofdagi buyum va xomashyolar,
ularning xilma-xil sifatlariga, uy-ro‘zg‘or buyumlari (ko‘rpa-to‘shak, ko‘rpacha, yostiq, choyshab,
idish- tovoqlar) ularni bir-biridan farqlash va umumlashtirish, ustki kiyimlar turlari haqida
tasavvurlarini aniqlash va kengaytirishadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga iqtisodiy tarbiya berishdan asosiy maqsad bu bolaning
tejamkor bo‘lishi, narsalarning qadr-qimmatini bilishi uchundir. Iqtisodiy tarbiya berish asosan
o‘rta guruhlardan boshlanadi. O‘rta guruhdagi bolalarda bozor haqida bozordagi jarayonlar haqida
286
tushunchalarni shakllantirish kerak. Katta guruhdagi bolalarda bozor, sotuvchi, xaridor,
mahsulotlarni ayirboshlash, pul birliklarini to'liq holda o'rgatish zarur.
Ibn Sino materiyanining eng sodda bo‘laklarga bo‘linmaydigan shakli to‘rt unsur: havo,
olov, suv, tuproqdan iborat, ularning o‘simlik, hayvonot olamiga ta’siri bebaho boyliklarni asrab-
avaylash kerakligi to‘g‘risida o‘zining “Aqsom ul-ulum ul-aqliya” (aqliy bilimlar tasnifi) asarida
fikr yuritadi.
Amir Temur mamlakatning iqtisodiy ahvolini ko‘tarishda savdoning ahamiyatini tushunib
bozorlar, rastalar, turli-tuman ustaxonalar barpo ettirib xalq hunarmandchilik san’atini taraqqiy
ettirdi. Shuningdek, xalq farovonligi, mamlakat obodonchiligi yo‘lida suv omborlari, to‘g‘onlar
qurishga, yangi yerlarni o‘zlashtirishga e’tibor berdi. Amir Temurning soliqlar haqidagi qoidasi
muhim ahamiyatga egadir.
A.N.Forobiy “Baxt-saodatga erishuv haqida” asarida shunday yozadi: “Inson o‘z
mablag‘ini to‘g‘ri sarflashni bilishi kerak. Pul sarflashda qizg‘anchiqlik qilish xasislikka olib
keladi. Pullarni rejasiz ishlatish esa insonni beboshlikka yetaklaydi”.
A.Avloniy “Iqtisod deb, pul va mol kabi ne’matlarning qadrini bilmakka aytilur” yana
“Hozirgi 64 zamonda maqsadga yetmoq, xalqqa maqbul bo‘lmoq uchun ilm va mol lozimdur”
kabi qimmatli g‘oyalarni olg‘a surgan. Masalan, uning quyidagi fikrlarini ko‘raylik:
“Amerikaliklar bir dona bug‘doy ekib, yigirma qadoq bug‘doy olurlar, yevropaliklar o‘zimizdan
olgan 5 tiyinlik paxtamizni o‘zimizga 25 tiyinga soturlar. Ammo biz osiyoliklar, xususan,
turkistonliklar, dumba sotib, chandir chaynaymiz: qaymoq berub, non o‘rniga kesak tishlaymiz,
so‘zning qisqasi, hozirgi zamonga muvofiq kishi bo‘lmak uchun ilm va ma’rifat ila barobar
iqtisod, insof tugamas sa’i, bitmas g‘ayrat lozimdir”.
Iqtisodiy tarbiya bu oilaning asosiy funksiyalaridan biri ham hisoblanadi. Oilada bolalar
ota-ona pulni qanchalik tejab ishlatishini ko‘rsa kelajakda ular ham xuddi shunday tejamkor
bo‘ladi. Ota-ona oila uchun kerakli biror bir narsa, keyinchalik olinishi kerak bo‘lgan xomashyo
uchun ham oldindan pul yig‘ib borishlari bolani iqtisodiy tarbiyasiga yanada yaxshi ta’sir
ko‘rsatadi. Umuman olib aytganda oila tejamkor bo‘lishi va kelajakda farzandlari ham shunday
bo‘lib yetishishi yaxshi tarbiyalanganliklaridan dalolat beradi.
Shu o‘rinda oila davlatga bitta farzandni voyaga yetkuzganga qadar bitta ,,Nexia”
avtomobili miqdoriga teng darjada iqtisodiy foyda keltiradi. Bolalarga yerosti va yerusti boyliklari
haqida aytib ularni ham tejash kerak ekanligini tushuntirish muhim. Suvni ham tejab ishlatish
iqtisodiy tarbiyaning bir shaklidir. Bularni maktabgacha yoshdagi bolalarga o‘yin mashg'uloti
287
asosida ham o‘rgatamiz. Iqtisodiy tarbiyani har bir bolaga izchil ravishda o‘rgatib borish
tarbiyachining muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
REFERENCES
1.
Ubaydullayeva. Z. Maktabgacha ta'lim muassasasalarida iqtisodiy tarbiyani tashkil etish.
Toshkent.2022.
2.
O‘zbekiston respublikasining ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga
qo‘yiladigan davlat talablari. – T., 2018.
3.
Umarova, G. (2024). METHODOLOGY FOR THE DEVELOPMENT OF ARTISTIC
AND AESTHETIC EDUCATION OF PRESCHOOL CHILDREN. Modern Science and
Research, 3(2), 913-918.
4.
Umarova, G. (2023). PREPARING STUDENTS OF PRESCHOOL EDUCATION TO
DEVELOP THEIR ARTISTIC AND AESTHETIC ABILITIES ON THE BASIS OF ART
EDUCATION IN CHILDREN. Modern Science and Research, 2(12), 229-232.
5.
Umarova, G. (2023). ENHANCING METHODOLOGY FOR PREPARING
PRESCHOOL STUDENTS FOR ARTISTIC AND AESTHETIC EDUCATION.
Евразийский журнал академических исследований, 3(12 Part 2), 49-52.
6.
Umarova, G. A. (2022). FORMATION OF AESTHETIC CULTURE OF PRESCHOOL
CHILDREN. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 10(6), 552-558.
7.
Ergashev, R. N., Umarova, G. A., Taylokova, G. M., Eshonkulova, M. K., & Urakboevna,
Z. (2021). FORMATION OF PROFESSIONAL COMPETENCE IN FUTURE
LECTURERS.
湖南大学学
报
(
自然科学版
), 48(12).
