499
BOLALAR MAVZUSINING OMMAVIY AXBOROT VOSITALARIDA
YORITILISHINING O'ZIGA XOS XUSUSIYATI. (GAZETA VA JURNALLAR
MISOLIDA)
Dilyafruz Jumamuratova
Berdaq nomidagi Qaraqalpoq Davlat Universiteti Qoraqalpoq filologiyası va Jurnalistika
fakulteti 2-kurs studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11304865
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy maqolamizda biz bolalar mavzusining ommaviy axborot
vositalarida yoritilishining o'ziga xos xususiyatini gazeta va jurnallar nashrlari misolida
oʼrganamiz.
Kalit soʻzlar:
Bolalar publitsistikasi,"Bolalar yo'ldoshi" , "Bolalar dunyosi",
"G'uncha.uz", "Gulxan.uz","Dono word" , "Jajji akademik", "Jetkinshek".
THE PECULIARITY OF COVERAGE OF THE CHILDREN'S TOPIC IN THE MASS
MEDIA. (IN THE CASE OF NEWSPAPERS AND MAGAZINES)
Abstract.
In this scientific article, we will study the peculiarity of coverage of the children's
topic in the mass media on the example of newspaper and magazine publications.
Key words:
Children's journalism, "Children's placenta", "Children's world",
"Guncha.uz", "Gulkhan.uz", "Wise word", "Jajji academician", "Jetkinshek".
ОСОБЕННОСТЬ ОСВЕЩЕНИЯ ДЕТСКОЙ ТЕМЫ В СРЕДСТВАХ МАССОВОЙ
ИНФОРМАЦИИ. (В СЛУЧАЕ ГАЗЕТ И ЖУРНАЛОВ)
Аннотация.
В данной научной статье мы изучим особенность освещения детской
темы в средствах массовой информации на примере газетных и журнальных публикаций.
Ключевые слова:
Детская журналистика, «Детская плацента», «Детский мир»,
«Гунча.уз», «Гульхан.уз», «Мудрое слово», «Джаджи академик», «Жеткиншек».
Bolalar mavzusin ommaviy axborot vositalarida aks ettirish va keng ommaga yetkazish,
ijtimoiy-siyosiy va axborot tayyorlash va uni uzatish jarayonlariga qaraganda biroz
mukammalroq.Sababi bolalar dunyosin tushinish va to'g'ri anglash,ularni yetuk shaxs darajasida
tarbiyalash,ijodini
keng
tadbiq
etish
uchun,
avvalo
ularning
auditoriyasini,yosh
darajasini,qiziqishlarin va ulgʼayish muhitini hisobga olgan holda harakat qilishlari kerak.
Bolalar mavzusini yoritish,o'zbek jurnalistikasi,tarixi va rivojlanish bosqichlari,ya'ni
bolalar publitsistikasi bilan bogʻliq.U dastlab jamiyatning bolalarga bo'lgan munosabatini
tushundiruvchi xodisa sifatida xalq og'zaki ijodida uchraydi.Eng avvalgi bolalar turmushini o'zida
500
aks ettirgan maqolalar,asarlar XIX asr oxiri va XX asr boshlarida ijod qilgan jadidlar asarlarida
keltirilgan. Masalan: Abdurauf Fitratning 1917-yili nashr qilingan "Oʻquv.Ibtidoiiy maktablarning
so'nggi sinfi uchun" to'plamiga kiritilgan"Yurtimiz.Arislon bilan botir " nomli maqolasi bolalar
uchun yozilgan boʻlib, bu maqolada o'sha yillari o'lkada yuz berayotgan ijtimoiy-siyosiy
o'zgarishlarni oddiy va tushunarli tilda bolalarga yetkazgan. O'zbekistonda XX asr boshlarida
paydo bo'lgan dastlabki bolalar nashrlari :
"Yosh turkistonchilar"
"Bolalar tovushi"
"Bolalar yo'ldoshi "
"Bolalar dunyosi"
"O'zgarish bolalari"
O'sib kelayotgan yosh avlodning yetuk bilim, yuqori ma'aviyat egalari bo'lib yetishishida
bolalar matbuoti,bolalar nashrlarining o'rni beqiyosdir. Bugungi kunda bolalar mavzusin
yoritishga asoslangan bolalar nashrlarining soni yildan-yilga ortib bormoqda.O'zbekiston
Respublikası prezidenti tomonidan qabul qilingan "2022-2026-yillarda Maktab taʼlimini
rivojlantirish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash haqida" gi farmonga asoslanib, maktab yoshidagi
bolalarning savodxonlik darajasini oshirish, ijodiy faoliyatini rivojlantirish va ularning
qiziqishlariga qarab, turli yo'nalishdagi to'garaklarni tashkil etish, qonun-hujjatida keltirilgan.
Mana shu farmonga muvofiq,bolalar matbuotini yanada takomillashtirish boʻyicha keng koʻlamli
ishlar amalga oshirilmoqda.
O'zbekistonda bolalar matbuoti 1919-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda.Masalan:
"Bolalar yo'ldoshi"(1919),"Tong"(1920),"Bolalar dunyosi"(1921),"Bilim o'chog'i"(1922-1923),
"Uchqun"(1923), "Yosh kuch"(1929-1937) jurnallari dunyo yuzini koʻrdi.
"Bolalar yo'ldoshi" jurnalı- 1919-yili Samarqandda totarlar maktabining o'qituvchisi va
boshlig'i Xabir Abdullayevning boshchiligida nashr etilgan.Bu jurnalga javobgar Abdurashid
Abdujabbor o'g'li edi. Bolalarga asoslanib nashr etilgen birinchi jurnal edi.Lekin bul jurnal 100-
soni chiqqandan soʻng o'z faoliyatini yakunlaydi.Sababi shu davrda ijtimoiy-siyosiy voqealarini
yoritish bilan birga,bolalar mavzusini yoritishga ham maʼlum darajada cheklovlar o'rnatilgan edi.
Mamlakatimizda 1929-yildan boshlab,"Lenin uchquni"(hozirgi Tong yulduzi")
gazetasi,"Pioner Vostoka"("Yosh kuch") jurnallarining muntazam ravishdagi nashrlar faoliyati
yo'lga qo'yildi. Mustaqillikga erishganimizdan soʻng, bolalar nashrlari roʻyxati bir qancha ortti.
Masalan: 1958-yildan buyon va hozirgi kunda ham faoliyat koʻrsatib kelayotgan "Gʼuncha"
jurnali", 1929-yilda birinchi marta "Yosh kuch" nomi bilan chiqa boshlagan,lekin ikkinchi jahon
501
urushi yillari, ya'ni 1941-yili faoliyatini toʻxtatgan,1957-yilda "Pioner" nomi bilan nashr etilgan
va shu yilning oʻzida "Gulxan" nomiga oʼzgartilgan, 1929-yili "Lenin uchquni", 1992-yili "Tong
yulduzi" nomi bilan chiqa boshlagan jurnallar bugungi kunda ham oʻz faoliyatini yuritib
kelmoqda.Yuqorida nomi keltirilgan gazeta va jurnallarning barchasi-bolalar dunyo qarashini
kengaytirish,ijodini qoʻllab-quvvatlash, bolalar turmushida yuz berayotgan oʼzgarish va
yangiliklarini yoritishni maqsad qilgan.
"Gʼuncha" jurnali 1958-yilda oʼz faoliyatini boshlagan va bugungi kunda ham muntazam
ravishda nashr etilib kelayotgan maktab yoshigacha boʻlgan bolalar turmushini oʼzida aks ettirgan,
badiiy - adabiy bezakli Respublika jurnali.
Muassis: Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Oʻzbekiston matbuoti va axborot
agentligi.
Jurnal: "Gʼunchaoy isteʼdodlari", "Oltin koʻprik" , "Sheʼr kulcha", "Qogʼozdagi kamalak",
"Topgan topaloq", "Jolly English", "Изучаем русский язык " rukni ostida oʼz maqolalarini
bolalar auditoriyasiga ulashadi .
Jurnalga 1958-1962-yillari Abdusodiq Irisov, 1962-1967-yili Sobir Yunusov,1967-1971-
yili Anvar Bo'riboyev,1971-1996-yili Yayra Sadullaeva, 1996-2000-yili Erkin Malikov,2000-
2007-yili Yoqutxon Rahimova,2007-2008-yili Umida Abduazimova, 2009-yildan buyon Dilfuza
Shomalikova muharrirlik qilib kelmoqda. "G'uncha" jurnalining 2024-yil 2-aprel kungi 4-sonida
"2-aprel Xalqaro bolalar kitoblari kuni" munosabati bilan "Bolalar bu kitoblarni o'qing: G'afur
G'ulom "Shum bola", Aleksey Tolstoy "Buratino va oltin kalit", "Eng kitobxon mamlakat",
"Fazodagi kutubxona" sarlavhasi ostida maqolalar keltirilgan.
Hozirgi kunda bolalar nashrlarining internet saytlari ham oʻz faoliyatini yuritib kelmoqda.
Masalan: "Gulxan", "Gʼuncha", "Dono Word" , "Jajji akademik" jurnallarining internettagi veb-
sahifasi www.gulxan.uz, www.gʼuncha.uz, www.dono.uz veb-saytlarining ishga tushishi bolalar
internet jurnalistikasining oʼziga xos tarafi bor ekanligi aniqlangan.
"Gulxan" jurnalining internettagi veb-saytı w.w.w.gulxan.uz 9 boʻlimdan iborat:
"Daholarning yoshligi", "Mashhurlar bolaligi", "Iste'dod millat mulki" , "Nishona", "Mulohaza
uchun mavzu", "English time" , "Qizlarjon", "Sog'lomjon".
Bosh muharrir : Zahro Hasanova.
Maktab yoshidagi bolalar uchun moʻljallangan oylik jurnal.
Gulxan.uz veb-saytining 2024-yil 4-sonida "Qodiriyni o'qib", "Tabiatning chin farzandi" ,
"Nayrangboz", "Barhayot shoir" sarlavhasi ostida maqolalar keltirilgan.
502
Qoraqalpogʻiston Respublikasi da ham bolalar nashrlari yoʼlga qoʼyilgan.Bolalar va yosh
oʻsmirlar uchun moʻljallangan nashr "Jetkinshek" gazetasi 1932-yildan buyon faoliyat yuritib
kelmoqda.Jetkinshek gazetasida faqat gina bolalar ijodi berilib qoʼymastan, ularning erishayotgan
yutuqlari,yosh oʻsmirlarga yaratilib berilayotgan eʼtibor va imkoniyatlar,oʻzgarishlar keng
ommaga ulashilib kelmoqda.
Shiori: Jigerli bol jastan balam
Bosh muharrir: Zuhra Isakova.
Xulosa qilib aytganda,bolalar mavzusining ommaviy axborot vositalarda keng koʻlamda
yoritilishi,kelajagimiz boʼlgan yosh avlodning yetuk shaxs, yuqori mana'viyat egalari boʻlib
yetilishi uchun asos boʻlib xizmat etadi.Xalqimiz tomonidan bolalarga qaratilgan eʼtibor va
gʻamxoʻrlik, prezidentimiz tomonidan yaratilgan imkoniyatlarning barchasi, mamlakatimizda
bolalar huquqlarining kafolatlanganidan darak beradi.
REFERENCES
1.
N.Qosimova
Q.Xidirov
A.Safarov
X.Saidov
Yu.Ortiqova
M.Isomiddinova
N.Do'simbetova M.Abduraxmanova M.Saidova. Ixtisoslashgan jurnalistika.IX jild.
Toshkent."O'zbekiston".2019
2.
"Gulxan " jurnali.2024-yil 4-soni
3.
"G'uncha" jurnali 2024-yil 4-soni
4.
www.gulxan.uz
5.
www.g'uncha.uz
