2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
68
UY HAYVONLARI ORASIDA EPIZOTIK KASALLIKLAR
Siddiqova Madinabonu
SamDAQU magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12680660
Uy parrandalari orasida parranda grippi aniqlanganda quyidagilar mumkin emas:
❖
noaniq joylardagi xususiy tadbirkorlardan parrandalar, parranda go‘shti va tuxumlarni
sotib olish;
❖
dudlangan parranda go‘shti, parranda kabobi, ko‘pirtirilgan tuxum oqidan tayyorlangan
qandolat mahsulotlarini iste’mol qilish;
❖
yuvilmagan xo‘l meva, mabzavot va ko‘katlarni iste’mol qilish;
❖
parranda grippi aniqlangan hududlarga borish.
Agar uyingizda parrandalar bo‘lsa, sizdan quyidagilar talab qilinadi:
❖
parrandalarni yopiq holda saqlash va mumkin qadar yovvoyi qushlarning (qarg‘a, mayna,
to‘rg‘ay va boshq.), kalamushlarning tovuqxonalar va emxonalarga kirishini cheklash;
❖
parrandalarni xavfsiz emlar bilan ta’minlash (parrandalar axlati bilan ifloslanmagan), ovqat
berishdan oldin em ustidan qaynoq suv quyish;
❖
parrandalarni toza suv bilan ta’minlash (vodoprovod yoki qaynatilgan);
❖
parrandalar boqiladigan joylar tozalanganda chang ko‘tarilishini kamaytirish uchun avval
suv sepish;
❖
tozalash ishlarini dokali niqob yoki respirator, qo‘lqop, bosh kiyim, ish kiyimi va oyoq
kiyimidan foydalangan holda o‘tkazish va axlatni 0,5 metrdan kam bo‘lmagan chuqurlikda
ko‘mish;
❖
tozalash ishlari tugagandan keyin, ish kiyimlari va oyoq kiyimni tozalab sovun bilan
yuvish, quyoshda quritish, qo‘l va yuzni tozalab yuvish yoki cho‘milish;
❖
agar bularning barchasini bajarish imkoniyati bo‘lmasa, unda parrandani yo‘qotish zarur.
Esda tuting!
Uy parrandalari orasida parranda grippi holatlari paydo bo‘lganda, kasallik
tarqalishi va odamlar zararlanishining oldini olishning yagona yo‘li – bu o‘sha hududdagi
emlanmagan barcha uy parrandalarini qirib tashlashdir.
Oqsil kasalligi:-
Oqsil (o‘zbekcha), YAщur (ruscha). Oqsil - juft tuyoqli yovvoyi va uy
hayvonlarining xavfli va o‘tkir kechuvchi hamda yuqori kontagiozli virusli kasalligi hisoblanadi.
(Moyil hayvonlar – qoramol va cho‘chqalar. Qo‘y va echki hamda yovvoyi juft tuyoqli hayvonlar
esa kamroq moyil). Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra oqsil kasalligi to‘g‘risida 1546 yilda italyan
olimi D.Fraskastro axborot bergan, bu filtrlanuvchi virus ekanligini 1898 yilda nemis olimlari
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
69
Leffler va Frosh aniqlagan. Virusning bir qancha serotiplari borligi haqida dastlab Vale va Karre
1922 yilda ma’lumot bergan. Hayvonlarning chegara bilmas kasalliklari orasida eng ko‘p
uchraydigan va katta iqtisodiy hamda ijtimoiy zararlar keltiradigan yuqumli kasallik hisoblanadi.
Kasallik geografik mintaqa va iqlimning har xil bo‘lishiga qaramay qisqa muddatda
chegara bilmay uzoq masofalarga tez tarqalish hususiyatlariga ega. Hayvonlarda kasallikni klinik
belgilari juda xarakterli, burun og‘iz bo‘shlig‘i shilliq pardalarida, tilda, tuyoq milki oralig‘ida va
elinda aftalar (pufakchalar) paydo bo‘lishi so‘ngra ular yorilib eroziyalarga aylanishi bilan kasallik
namoyon bo‘ladi. Oqsil kasalligi tarqalgan hududlarda mavjud yosh hayvonlar 60-80 %gacha
nobud bo‘ladi. Tashqi muhit ta’sirlariga chidamli, yoz oylarida 200S haroratda pichanda 7-9
kun davomida, tuproqda 5-7 kun davomida saqlanadi, 370S haroratda 20 soatda, 430S da 5-7
soatda, 70-800S da esa bir necha daqiqa o‘z hayotchanligini yo‘qotadi. Virus qish oylarida er
qatlamining 5 sm chuqurligida 50-60 kun, kuzda 35 kun saqlanadi, go‘ngda 40-60 kun, tuzlangan
hayvon terisida 10-150S haroratda 50 kun, 25-300S haroratda esa 10-15 kun, muzlatilgan go‘shtda
esa 320 kun saqlanadi.
Oqsil virusni tashqi muhitga ajralishi va muddatlari Qonda- 5, Spermada- 10, Siydikda- 7,
Sutda- 5, So‘lakda -11, Nafas orqali-5, Burun suyuqliklari orqali- 7,Axlatda – 5
Oqsil quyidagi holatlarda juda tez va keng tarqalishi mumkin:
- Kasal yoki kasallikdan tuzalgan lekin virus tashuvchi bo‘lib qolgan hayvonlar sog‘lom
mollar bilan birga boqilsa, sog‘lom manzillarga, go‘sht kombinatlariga, hayvon bozorlari va
ko‘rgazmalariga kiritilsa;
- Virus bilan zararlangan sut yoki yog‘sizlantirilgan sut yosh mollarga berilsa;
- Nosog‘lom hududdagi yaylovlarda sog‘lom mollar boqilsa yoki undagi suv manbalari va
binolaridan foydalanilsa;
- Nosog‘lom hududdan em-xashak va boshqa qishloq xo‘jalik maxsulotlari yoki kasallikka
moyil bo‘lmagan ot, eshak, daydi it, mushuklar va h.k. sog‘lom xududlarga kirib kelganda;
- Biologik xavfsizlik choralariga amal qilinmaganda, veterinariya mutaxassislari o‘z
kiyimlari va qurollari dezinfeksiya qilmaganda.
1996-2000 y. davomida oqsil kasalligi 88ta mamlakatda barcha 7-xil serotiplari tarqaldi,
ayrim mamlakatlarda (Keniya, CHad, Hindiston, Pokiston, Eron va Turkiya) virusning 2-5tagacha
serotiplari bir vaqtda qayd etildi.,
2001-2003 y. davomida 76 mamlakatda, jumladan 34ta Osiyo, 27ta Afrika, 8ta janubiy
Amerika va 7ta Evropa davlatlarida kasallikning barcha 7-xil serotiplari ham tarqaldi.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
70
2006 yilda Eron, Pokiston, Saudiya Arabiston, Turkiya va Iordaniya mamlakatlarida “A”-
serotipi keng tarqaldi.
Oqsil kasallikni oldini olish:
- uchun hayvonlarni ommaviy va majburiy emlash,
veterinariya-sanitariya tadbirlarini o‘z vaqtida o‘tkazish, biologik xavfsizlik choralariga amal
qilish, chorva mollari va mahsulotlarining harakati ustidan doimiy nazorat yuritish kabi kompleks
tadbirlarni amalga oshirish talab etiladi.
Manqa kasalligi – sap.
Ushbu zoonoz kasallikni manqa tayoqchasi qo‘g‘atadi. Manqaning
o‘tkir va surunkali xillari bor. U eshak, tuya, zebra va yirtqich hayvonlarda uchraydi.
Manqa qo‘zg‘atuvchisini 1881 yilda rumin olimi Babesh manqa bilan og‘rigan odamda
topgan. 1882 yilda Lefler va SHyuts manqa tayoqchasini olishga muvaffaq bo‘lishgan. Kasallik
bir vaqtlar Rossiyaning janubiy rayonlarida otlar orasida keng tarqalgan bo‘lib, odamlarda ham bir
qadar uchrab turgan.
Manqani qo‘zg‘atuvchi mikrob, uzunligi 2-5 mkm keladigan aerob tayoqcha bo‘lib, spora
hosil qilmaydi. U glitserin, bulon va kartoshka qo‘shilgan oziq muhitda tez ko‘payadi. Manqa
tayoqchasi tashqi muhitga chidamsiz, 55 darajagacha qizdirilganda 10 daqiqa ichida halok bo‘ladi.
Yiringda 10-15 kun saqlanadi. Dezinfeksiyalovchi moddalar uni tez o‘ldiradi.
Infeksiya manbai – kasal otlardir. Kasallik asosan, kasal otni parvarish qilish vaqtida, kasal
ot yiringi bilan ifloslangan buyumlar orqali kontakt yo‘l bilan odamga yuqadi. Ko‘pincha
veterinariya xodimlari, otboqarlar kasallanadi. Kasal hayvonning go‘shti ham xavfli hisoblanadi.
Manqaga qarshi chora-tadbirlar veterinariya xizmati xodimlari bilan hamkorlikda amalga
oshiriladi. Manqa bilan og‘rigan otlar o‘ldiriladi va o‘sha xo‘jalikda karantin e’lon qilinadi.
Otxona va molxonalar yaxshilab dezinfeksiya qilinadi.
Bemorga yaqin yurgan kishilar 15 kun davomida shifokor nazoratida bo‘ladi.
Quturish
– hayvonlarning ko‘plab turlari, ayniqsa it, tulki va boshqalarning o‘tkir virusli
kasalligi. Markaziy nerv tizimining og‘ir zararlanishi bilan tavsiflanadi va inson uchun o‘ta xavfli
hisoblanadi. Hayvon tishlab olganda, shuningdek hayvon so‘lagining boshqa hayvonlar va odam
organizmiga tushishidan yuqadi. Odamlarda quturish kasalligi itlarning tishlashi natijasida kelib
chiqishini birinchi marta Aristotel aniqlagan.
Quturishni qo‘zg‘atuvchi virus quturgan hayvonning so‘lagida mavjud bo‘lib, u tashqi
muhitda uzoq saqlana olmaydi. 1887 yilda Babesh va 1903 yilda quturib o‘lgan hayvonlar bosh
miyasining ammon shoxi deb ataluvchi qismida dog‘ga o‘xshash yumaloq tuzilmalar borligini
aniqlaganlar. Keyinchalik o‘sha dog‘lar quturish virusi ta’sirida paydo bo‘lishini isbotladilar.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
71
Virus dezinfeksiyalovchi moddalar ta’sirida 5-10 daqiqa, qaynatilganida 2 daqiqa
davomida halok bo‘ladi. Quritilganda va past haroratda uzoq vaqt tirik saqlanadi.
Infeksiya manbai quturgan itlar, mushuklar, bo‘rilar, tulkilar, bo‘rsiqlar va boshqa
hayvonlardir. Kamdan-kam ћollarda kasallik quyonlardan, kalamush va boshqa hayvonlardan
yuqishi mumkin. Itning so‘lagida virus quturish belgilari ma’lum bo‘lishidan 7-10 kun ilgari paydo
bo‘la boshlaydi. Itdan quturish kasalligi yuqishi uchun odamni tishlashi shart emas, uning so‘lagi
odam terisidagi kichkina shilingan yoki tirnalgan joyga tushsa ham yuqadi. Quturish kasalligining
rivojlanishida tishlangan joy ham katta ahamiyatga ega bo‘lib, odam boshi va yuzining tishlanishi
oyoq-qo‘llar tishlanishiga qaraganda ancha xavfli hisoblanadi, chunki virus tananing yuz qismidan
bosh miyaga tezroq etib boradi.
Quturishga qarshi kurash infeksiyani avvalo hayvonlar, birinchi navbatda – itlar orasida
yo‘ќotishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Quturgan yoki noma’lum it tishlaganda quturishga qarshi
vaksina qo‘llaniladi.
Bizda Fermi vaksinasi qo‘llaniladi. Vaksinaning miqdori, emlash muddati jarohatning
katta-kichikligi, chuqurligi va qaerga joylashganligiga bog‘liq. Vaksina bilan bir qatorda antirabik
gammaglobulin ham yuboriladi.
Bunday holatlarning oldini olish uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
1996 yil 18 yanvardagi 32-sonli qarori Bilan tasdiqlangan «Aholi yashash joylarida it, mushuk va
boshqa hayvonlarni saqlash qoidalari»ga rioya qilish shart.
Tulyaremiya
harorat ko‘tarilishi, limfa tugunlarining shishishi, intoksikatsiya va turli
a’zolar zararlanishi bilan ta’riflanadigan zoonoz kasallikdir.
Sinonimlari: tounsimon kasallik, quyon isitmasi, sichqonlar kasalligi, Parino
kon’yunktiviti, kiyik, pashsha isitmasi, kemiruvchilar kasalligi va h.k.
Yumronqoziqsimonlarda uchraydigan ushbu kasallikni qo‘zg‘atadigan bakteriya birinchi
bo‘lib 1911 yilda Mak-koy va CHepin tomonidan aniqlanib, kasallik aniqlangan joy Kaliforniya
shtatining Tulyare okrugi nomi bilan «tulyaremiya» deb nomlangan.
Markaziy Osiyo davlatlarida tulyaremiya daryo sohillarida va tog‘ bag‘ri mintaqalarida,
O‘zbekiston Respublikasida, Qoraqalpog‘iston va Xorazm viloyatlarida, Amudaryo sohillarida
topilgan.
Kasallik qo‘zg‘atuvchisi dumaloq yoki tayoqcha shaklidagi mayda, harakatsiz, maxsus
qobiq (spora) hosil qilmaydigan, yupqa kapsulaga ega bo‘lgan mikrob bo‘lib, o‘zidan zaharli
modda – toksin chiqaradi. 36-37
0
haroratda ko‘payadi. Tulyaremiya bilan suv kalamushlari, dalada
yashaydigan kalamushlar, quyonlar, sichqonlar va boshqa kemiruvchi hayvonlar tez kasallanadi
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
72
va tulyaremiya kasalligi manbaiga aylanadi. Bu bakteriya past haroratda uzoq vaqtlargacha tirik
saqlanadi. Masalan, 4 daraja sovuq suvda nam joyda 4 oygacha halok bo‘lmaydi, 1 darajada esa
9 oygacha tirik saqlanadi. Don, somonda, 0 darajada va tulyaremiyada o‘lgan va muzlab qolgan
hayvon o‘liklarida 6 oygacha tirik saqlanadi. Quyosh nurlari ta’sirida 20-30 darajada, ultrabinafsha
nurlari ta’sirida o‘sha zahoti o‘ladi. Oddiy dezinfeksiyalovchi moddalar – krezol, formalin, spirt
va 2-3% li lizol eritmalari bir necha daqiqa ichida halok qiladi. Antibiotiklar va sulfanamid
preparatlariga sezuvchan.
Odamlar tulyare mikrobiga 100% sezuvchan bo‘lib, kasallik bemordan sog‘lom odamga
bevosita yuqmaydi. Tulyaremiyaning asosiy manbai kemiruvchi hayvonlar va qonso‘rar
hasharotlar hisoblanib, tulyaremiya infeksiyasini kanalar tuxumlari orqali o‘z avlodiga o‘tkazadi.
Tulyaremiya mikrobi odam organizmiga teri, ko‘z, havo yo‘llari, me’da ichak yo‘llari
orqali kirib oladi.
Kasallikning epizootologik va epidemiologik holatiga ko‘ra, har bir hududda tegishli
profilaktika choralari ko‘riladi. Asosiy chora-tadbirlar kemiruvchi hayvonlar va kanalarni qirishga
qaratiladi. Qishloq xo‘jalik hayvonlari va o‘lgan kemiruvchilarning jasadi, chiqindilari maxsus
chuqur o‘ralarga (kamida 2 m chuqurlikda) ohak moddalari aralashtirilgan (bir chelak suvga 102
kg ohak solinadi) eritmalar bilan birga qo‘yiladi, ustiga tuproq sepib ko‘mib tashlanadi. Kasal
hayvonlardan tayyorlangan jun va teri mahsulotlarini maxsus xonalarda dezinfeksiya choralari
ko‘rilgan holda 60 kun saqlanadi va veterinarlar ruxsat berishgandan so‘nggina qayta ishlab
chiqarish uchun korxonalarga yuboriladi.
Tayyorlangan don va don mahsulotlarini maxsus don quritadigan moslamalarda 70
0
S da
10-30 daqiqa mobaynida yuqumsizlantiriladi. Urug‘lik don esa formalin eritmasi bilan 1:90 yoki
1:150 nisbatli konsentratsiyada brezent bilan yopilgan holda bir kun saqlanadi, keyin ochiq havoda
saqlashga ruxsat beriladi.
Kasallik yuqish xavfi bor odamlar emlanadi. Aholi o‘rtasida tushuntirish ishlari olib
boriladi. Epizootiya vaqtida infeksiya o‘chog‘ida yashovchi aholi tirik tulyaremiya vaksinasi bilan
emlanadi.
Ovqat mahsulotlarini kemiruvchilardan saqlash maqsadida turar joy va xo‘jalik xonalarini
ozoda saqlash, chiqindilarni o‘z vaqtida yuqumsizlantirish o‘rinlidir. Oziq-ovqatlarni etarli
darajada termik ishlovdan o‘tkazish, suv va go‘sht mahsulotlarini maxsus sovitgichlarda saqlash,
yaxshilab qaynatilgan, pishirilgan holda iste’mol qilish, sifatli ichimlik suvidan foydalanish, tabiiy
o‘choqlarda esa qor va turib qolgan suvni ishlatmasdik, quduq suvidan foydalanilganda uni oldin
tekshirib ko‘rish, xlorli ohak bilan zararsizlantirish tavsiya etiladi.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
73
Kuydirgi
kasalligi qadim zamonlardan keng tarqalgan bo‘lib, ko‘p asrlar davomida
odamzod boshiga ko‘plab talafotlar keltirgan. Adabiyotlardan ma’lum bo‘lishicha, Abu Ali ibn
Sino, Gippokrat, Gomer, Ovidiy, Tit-Lvoiya, Seneki, Selz uni hayvonlardan odamlarga yuqadigan
kasallik deb ta’riflashgan.
O‘rta asrda kuydirgi chorvachilikka katta zarar keltirgan va undan ko‘plab odamlar
kasallangan. Masalan, 1598-1599 yillarda Italiyada hayvonlar va odamlar orasida kuydirgi
epizootiyasi va epidemiyasi avj olib, talaygina iqtisodiy va ijtimoiy zarar keltirgan.
XVIII asrning ikkinchi yarmida Fransiyada, XIX asrda Evropa va Amerika qit’asida
kasallik qishloq xo‘jaligida va aholi o‘rtasida keng tarqalgan.
Kuydirgidan har yili millionlab uy hayvonlari halok bo‘lgan, ko‘plab odamlar kasallangan.
Qadim zamonlarda kuydirgini «Muqaddas olov», «Fors olovi» nomlari bilan ham
atashgan. Rus olimi S.S.Andreevskiy 1788 yili Sibirdagi epizootiya vaqtida bu kasallikni
tekshirish maqsadida hayvondan o‘ziga yuqtirib, odamlar bilan hayvonlarda uchraydigan kasallik
bir xil ekanligini isbotlagan va bu kasallikni «Sibirskaya yazva» deb atashni taklif etgan. U
kuydirgining patologik anatomiyasini, klinik xillarini tasvirlab bergan, davo va profilaktik
usullarini ishlab chiqqan.
Kuydirgini qo‘zg‘atuvchi mikrobni birinchi marta 1855 yilda shu kasallikdan nobud
bo‘lgan ot organizmiidan rus olimi Braueler topgan. 1876 yilda R. Kox uning toza kulturasini
olishga muvaffaq bo‘lgan. 1881 yilda L.Paster va 1883 yilda L.S.Senkovskiy quydirgiga qarshi
vaksinani ixtiro qilishgan. Kuydirgi mikrobi uzunligi 5-8 mkm, yo‘g‘onligi 1-1,5 mkm keladigan
tayoqcha tuzilishida bo‘lib, yuqori harorat va turli dezinfeksiyalovchi moddalar ta’sirida bir necha
daqiqa ichida halok bo‘ladi. Sporalari esa tashqi muhitga juda chidamli, 70 daraja issiqda sporalar
bir necha soat saqlanadi. Qaynatilganda 30 daqiqadan keyin parchalanadi. Tuzlangan go‘shtlarda
uzoq vaqt saqlanadi.
Quydirgi kasalligining manbai uy hayvonlari, asosan mayda va yirik shoxli hayvonlar
hamda otlar hisoblanadi. Kasallangan hayvonlar mikroblarni peshob va axlatlari bilan tashqariga
chiqaradi. Hayvon o‘lganidan so‘ng uning terisi, juni, ichki organlari va qoni uzoq muddat
yuqumli bo‘lib turadi. Odamlarga kasallik tirik va o‘lgan hayvonlar orqali ularga yaqin yurish,
parvarish qilish natijasida yuqadi. Kuydirgini asosan cho‘pon, veterinar, qushxona xodimlari, teri
zavodi ishchilari, mo‘ynado‘zlar va eski-tuski qabul qiladiganlarda uchrashi mumkin.
Profilaktik chora-tadbirlar veterinariya va tibbiyot xodimlarining hamkorligida olib
boriladi. Infeksiya manbalarini tugatish ishlari veterinariya xodimlari tomonidan tibbiyot
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
74
xodimlari nazorati ostida olib boriladi. Tadbir davomida zootexniklar va veterinariya xizmati
xodimlari hamda hayvon mahsulotlari bilan ishlaydigan kishilar maxsus vaksina bilan emlanadi.
Kasallik nuqtai nazaridan noxush bo‘lgan punktlarda hayvonlar yiliga 2 marta (aprel-may
va noyabr-dekabr) quturishga qarshi emlanadi. Bemor kasalxonada alohida xonaga joylashtiriladi.
Bemorga yaqin yurgan kishilar 8 kun davomida nazorat ostiga olinadi va ularga nisbatan
shoshilinch profilaktik chora-tadbirlar ko‘riladi. Kuydirgidan halok bo‘lgan hayvon va odam
jasadi kuydiriladi yoki maxsus tobutga solinib, 2 metr chuqurlikka ko‘miladi. Infeksiya o‘chog‘ida
bo‘lganlarga shoshilinch profilaktik chora-tadbir sifatida 7-10 kun davomida kuydirgi
gammaglobulini va penitsillin ukol qilinadi.
Kasallik qayd qilingan xo‘jaliklarda karantin e’lon qilinadi. Xo‘jalikda oxirgi kuydirgi
kasalligi hisobga olingan kundan boshlab 15 kun o‘tgandan so‘ng bekor qilinadi. Bunda
yakunlovchi dezinfeksiya tadbirlari o‘tkaziladi. Karantin paytida xo‘jaliklarga boshqa joylardan
mol keltirish, bir xo‘jalikdan boshqa xo‘jalikka mol yuborish yoki almashtirish, karantin bo‘lgan
xo‘jaliklardan em-xashak, sut va sut mahsulotlarini olib chiqish, mollarni so‘yish man qilinadi.
Karantinli xo‘jaliklarda tayyorlangan sut va sut mahsulotlarini odamlarga tarqatish
mutlaqo mumkin emas. Bu mahsulotlar yaxshilab dezinfeksiyalovchi moddalar bilan
yuqumsizlantiriladi. Bunda xlorli ohakdan (25% faol xlordan) foydalaniladi, buning uchun 1 kg
xlorli ohak 20 litr suvga qo‘shiladi va 6 soat ekspozitsiyada saqlab turiladi, so‘ngra maxsus
qazilgan chuqurlarga yoki xo‘jaliklardagi hayvonlar chiqindilari saqlanadigan chuqurlarga
tashlanadi.
Kuydirgi bor deb shubha qilingan hayvonlar darhol ajratib qo‘yiladi va profilaktika
choralari ko‘riladi. Xo‘jalikdagi hamma hayvonlar veterinariya ko‘rigidan o‘tkaziladi va harorati
o‘lchab turiladi. Kuydirgiga shubha qilingan yoki kuydirgi kasalligi qayd qilingan yirik
xo‘jaliklarda mutaxassislarning 4 ta guruhi tuzilib, veterinariya va sanitariya choralari amalga
oshiriladi;
1. Hayvon (ferma) larni tekshiradigan guruh.
2. Davolash guruhi.
3. Hayvonlarni kuydirgiga qarshi emlash guruhi.
4. Dezinfeksiyalash guruhi.
Har bir guruh o‘z zimmasiga yuklangan vazifalarni bajarishi bilan birga umumiy epizootik
holatni ham baholaydi, xo‘jalikda kasallikning tarqalmasligi bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘radi
(maxsus yo‘riqnomaga asoslanib).
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
75
Kuydirgidan o‘lgan hayvonlar jasadi patolo-anatomik tekshirish uchun yorilmaydi va
maxsus transportda shunga ajratilgan joylarga olib boriladi. CHuqur o‘ralar tagiga beton
yotqiziladi, ustiga xlorli ohak sepiladi va o‘lgan hayvonlar ko‘mib tashlanadi (maxsus
instruksiyaga qat’iy amal qilish shart). Kuydirgidan o‘lgan hayvonlar jasadini kuydirsa ham
bo‘ladi, buning uchun maxsus pechlardan foydalaniladi. Kasal hayvon yotgan va o‘lgan hayvonlar
sinchiklab dezinfeksiya qilinadi, bunda tuproqni dezinfeksiya qilishga alohida e’tibor beriladi.
Xulosa
. Hayvonlar yuqumli kasalliklarining tarqalishi epizootiya, panzootiya va enzootiya
shaklida yuz beradi.
Epizootiya
– aniq bir hududda bir yoki ko‘p turdagi qishloq xo‘jalik hayvonlari o‘rtasida
kasallikning odatda ushbu hududda qayd qilinadigan darajasidan anchagina katta bo‘lgan darajada
vaqt va fazoda bir vaqtda rivojlanadigan yuqumli kasallikning tarqalishi.
Epizootiyaning quyidagi turlari ajratiladi:
- tarqalish ko‘lamiga ko‘ra – xususiy, ob’ekt, mahalliy va regional;
- xavf darajasiga ko‘ra – engil, o‘rtacha og‘irlikdagi, og‘ir va o‘ta og‘ir;
- iqtisodiy zarariga ko‘ra – uncha katta bo‘lmagan, o‘rta va katta.
Cho‘chqalarning klassik vabosi
– virusli kasallik. U bilan faqat uy va yovvoyi
cho‘chqalar kasallanadi.
Infeksiya manbalari
– kasallangan va kasal bo‘lib o‘tgan cho‘chqalar.
Vabo yilning ixtiyoriy vaqtida, ko‘proq kuzda uchraydi. Davolash usullari ishlab
chiqilmagan. SHu sababli kasallangan hayvon zudlik bilan o‘ldirilib, yoqib yuboriladi.
Yuqumli gepatit
– it va boshqa go‘shtxo‘r (tulki, bo‘ri)larning virusli kasalligi. Bezgak,
shilliq pardalarning shamollashi va jigarning zararlanishi bilan tavsiflanadi.
Qora oqsoq (brutsellez)
– uy va ayrim yovvoyi hayvonlarning yuqumli kasalligi. Odam
uchun xavfli. It va mushuklar brutsella (melitenzis, abortus, ovis va boshq.)ning ixtiyoriy turidan
zararlanishi mumkin. Hayvonlar kasal sigir, qo‘y, cho‘chqalarning go‘shti va sutini iste’mol
qilganda yuz beradi.
Quturish
– inson va hayvonlar markaziy asab tizimini shikastlaydigan, neyrotrop virus
keltirib chiqaradigan o‘tkir yuqumli kasallik. Insonning zararlanishi o‘zida qutirish kasalligi
qo‘zg‘atuvchisini saqlaydigan hayvon tishlaganda yohud insonning terisiga yoki shilliq pardasiga
so‘lagi tushganda sodir bo‘ladi.
Quturishga qarshi kurash infeksiyani avvalo hayvonlar, birinchi navbatda – itlar orasida
yo‘qotishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Quturgan yoki noma’lum it tishlaganda quturishga qarshi
vaksina qo‘llaniladi.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
76
Kuydirgi – kasalligi batsillasi keltirib chiqadigan hayvonlar va odamlarning o‘tkir yuqumli
kasalligi. Isitma, limfa apparatining shikastlanishi, zaharlanish bilan xarakterlanadi, teri, ayrim
hollarda ichaklar zaharlanishi bilan kechadi. Odamlarga yuqishi – kasal hayvonlardan, murdani
yorganda, go‘shtni nimtalaganda suv, tuproq, chorvachilik mahsulotlari orqali, hayvonlarga
yuqishi – ko‘proq yaylovda.
REFERENCES
1.
Sultonova D. N., qizi Siddiqova M. A. COLOR SCHEME IN THE FORMATION OF THE
ARTISTIC ENVIRONMENT OF THE INTERIOR OF MODERN EDUCATIONAL
CENTERS //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С.
109-115.
2.
Sultanova D. N. Epigrafical ornaments in architecture of Uzbekistan //International journal
of scientific & technology research. – 2015. – Т. 4. – №. 07. – С. 83-87.
3.
Namazovna S. D. Harmony Of Art In Architecture Of Uzbekistan //The American Journal
of Social Science and Education Innovations. – 2021. – Т. 3. – №. 05. – С. 87-94.
4.
Namazovna S. D., Makkamovich S. S., Zohirovich D. Z. Aral Oasis as Potential Base for
Development of the Tourism //Indonesian Journal of Law and Economics Review. – 2020.
– Т. 6. – С. 10.21070/ijler. 2020. V6. 491-10.21070/ijler. 2020. V6. 491.
5.
Султанова Д. Н. Применение архитектурного декора и художественной пластики в
средневековой архитектуре Узбекистана и её место в художественной культуре
Средней Азии //Молодой ученый. – 2013. – №. 12. – С. 719-723.
6.
Султанова Д. Н. Решение художественного образа здания Академического театра
имени Алишера Навои в Ташкенте //Вопросы гуманитарных наук. – 2015. – №. 2. –
С. 130-135.
7.
Султанова Д. Н. ЗАРУБЕЖНЫЙ ИСТОРИЧЕСКИЙ ОПЫТ ХУДОЖЕСТВЕННОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
АРХИТЕКТОРОВ
И
ДИЗАЙНЕРОВ
//Архитектура
и
архитектурная среда: вопросы исторического и современного развития. – 2021. – С.
50-53.
8.
Султанова Д. Н., Эшпулатова М. Р., Дусанов З. З. Формирование профессионального
объемно-пространственного мышления у студентов дизайнеров и архитекторов
Узбекистана //Дизайн-образование XXI век. – 2017. – С. 152-158.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
77
9.
Султанова Д. Н. Гармонизация художественных средств в архитектурных
сооружениях, посвященных космонавтике //Молодой ученый. – 2015. – №. 3. – С.
933-936.
10.
Султанова Д. Н., Бахриддинова З. Ф. КЛАССИФИКАЦИЯ СТОЛОВЫХ И
РЕСТОРАНОВ В АРХИТЕКТУРЕ ТАШКЕНТА //Архитектура и архитектурная
среда: вопросы исторического и современного развития. – 2021. – С. 53-55.
11.
Султанова Д. Н. Возникновение и взаимосвязь монументальной живописи в
традиционной архитектуре Средней Азии //Молодой ученый. – 2013. – №. 12. – С.
710-719.
12.
Султанова Д. Н. Традиционность художников Жарских в декорировании
многоэтажных домов //Молодой ученый. – 2018. – №. 23. – С. 231-236.
13.
Sultanova D. Artistic Means of Agitation and Propaganda in Urban and Architectural
Space of Modern Uzbekistan //Young Scientist USA. – 2016. – Т. 5. – С. 88.
14.
Sultanova D. N., Dusanov Z. Z. Самарқанд-рассомлар шаҳри //Молодой ученый. –
2020. – №. 12. – С. 324-332.
15.
Sultanova D. N. the Emergence and relationship of monumental painting in the traditional
architecture of Central Asia //Young scientist. – 2018. – №. 12. – С. 59.
16.
Sultanova D. N. Xasanova XB Tarixiy muzeylar interyerida tasviriy va badiiy vositalarning
qo’llanilishi, Me’morchilik va qurilish muammolari, 3 son. SamDAQU.-Sam., 2022. – B-
66-69.
17.
Qizi S. M. A., Namazovna S. D. JAMOAT BINOLARI VA O ‘QUV MARKAZLARI
UCHUN TASVIRIY SAN’AT VA RANG YECHIMINI LOYIHALASHDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNING O ‘RNI //Raqamli iqtisodiyot (Цифровая экономика). –
2024. – №. 6. – С. 333-340.
18.
Султанова Д. Н. РАЗВИТИЕ АРХИТЕКТУРЫ УЗБЕКИСТАНА В ПЕРИОД 1980-Х
ГОДОВ //Архитектура и архитектурная среда: вопросы исторического и
современного развития. – 2022. – С. 269-276.
19.
Султанова Д. Н. Художественная реставрация резного деревянного панно
найденного в Кофиркале //Дизайн и архитектура: синтез теории и практики. – 2022.
– С. 321-326.
20.
Султанова Д. Н. Домостроительные комбинаты в архитектуре Узбекистана //Дизайн
и архитектура: синтез теории и практики. – 2022. – С. 317-321.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
78
21.
Султанова Д. Н., Сиддикова Г. Х. ИСКУССТВО КАК ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ
ВОСПИТАНИЕ РЕБЁНКА //Архитектура и архитектурная среда: вопросы
исторического и современного развития. – 2021. – С. 437-441.
22.
Султанова Д. Н., Юлдашева Б. Р. ДЕКОРЫ МОСКОВСКОГО МЕТРО ГЛАЗАМИ
АРХИТЕКТОРОВ И ДИЗАЙНЕРОВ //Архитектура и архитектурная среда: вопросы
исторического и современного развития. – 2021. – С. 442-445.
23.
Султанова Д. Н., Султанов А. Н. Культурное значение" Моны Лизы" для
современных поклонников //Евразийское Научное Объединение. – 2019. – №. 1-7. –
С. 401-403.
24.
СУЛТАНОВА Д. Н., Кодиров Э. ФЛОРА И ФИТОДИЗАЙН ЗИМНИХ САДОВ
МИРА //МОЛОДЕЖЬ И СИСТЕМНАЯ МОДЕРНИЗАЦИЯ СТРАНЫ. – 2017. – С.
314-316.
25.
Султанова Д. Н., Дусанова С. З. Анализ художественной подготовки по рисунку в
архитектурно-строительных высших образовательных учреждениях Узбекистана
//Материалы международного научного форума обучающихся" Молодежь в науке и
творчестве". – 2017. – С. 95-97.
26.
Sultanova D., Sobirov M. Harmonization of the Artistic Means in the Architectural
Buildings Devoted to Astronautics in the Modern Architecture of Uzbekistan //Young
Scientist USA. – 2016. – Т. 5. – С. 86.
27.
Алмабаев Ы. А. и др. МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ МОЗГА НА ФОНЕ
ПРИМЕНЕНИЯ
НООТРОПНЫХ
СРЕДСТВ
ПРИ
ПУЛЬМОНЭКТОМИИ
//Международный журнал прикладных и фундаментальных исследований. – 2016. –
№. 10-3. – С. 374-377.
28.
Sultanova D., Dusanova S., Dusanov Z. Architecture of the Republiс of Uzbekistan during
the Year of Independence //Young Scientist USA. – 2016. – Т. 5. – С. 79.
29.
Султанова Д. ХОРЕЗМИЙСКОЕ ОЗЕРО //В ТВОРЧЕСТВЕ САМАРКАНДСКОГО
ЖИВОПИСЦА НАМОЗА СУЛТАНОВА//ТАБИИЙ ФАНЛАР. – С. 40.
30.
Султонова Д. Н. Ўзбекистон меъморчилигида маҳобатли рангтасвирни
уйғунлаштириш тамойиллари/номзодлик диссертацияси. – 2004.
31.
Султанова Д. Н. Взаимогармонизации изобразительных и художественных средств
в архитектуре Узбекистана/ISBN: 978-620-3-93073-3 Publisher: LAP LAMBERT
Academic Publishing is a trademark of the OmniScriptum SRL Publishing group 2021. –
2021.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
79
32.
Раимкулов А. А., Султанова Д. М. Города и селения монгольского и тимуридского
времени в долине Кашкадарьи (археологическое изучение, интерпретация,
локализация)
//Цивилизации
скотоводов
и
земледелъцев
Центральной
Азии//Самарканд–Бишкек. – 2005. – С. 215-226.
33.
Султонова Д. Н. Ўзбекистон меъморчилигида деворий рангтасвирни
уйғунлаштириш тамойиллари (шаклланиш ва тараққиёт йўллари) номз. – 2004.
34.
Султанова Д. Н. Принципы синтеза настенной живописи в архитектуре Узбекистана
(пути формирования и развития). – 2004.
35.
Бердиев Э. А. и др. Молодой ученый. – 2021.
36.
Султанова Д. Н., Султанов А. Н. АНАЛИЗ ПРИМЕНЕНИЯ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНЫХ
СРЕДСТВ АГИТАЦИИ И ПРОПАГАНДЫ (ИСАП) В ГОРОДСКОЙ И
АРХИТЕКТУРНОЙ СРЕДЕ //ME′ MORCHILIK va QURILISH MUAMMOLARI. – С.
35.
37.
Айрян З. Г. и др. ББК 65.290-2я43 И88.
38.
Dilshoda S. About Modern Graphic Reconstruction Wall Painting Of The Throne-Room
Of Afrasiab.
39.
Чориев А. и др. Тақризчилар.
40.
Рахимов О. АЙРИМ ХОРИЖИЙ ДАВЛАТЛАР ТАЖРИБАСИДА НОТАРИАЛ
ФАОЛИЯТНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА НАЗОРАТНИ АМАЛГА ОШИРИШНИНГ
ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ.
41.
Dustkabilovich R. O. THE EFFECT OF THE APPLICATION OF INNOVATIVE
PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES ON THE DEVELOPMENT OF STUDENTS.
42.
Рахимов О. Д. Исследование процесса подачи кормосмесей пониженной влажности
коловратным насосом на малых свинофермах. – 1992.
43.
ТРЕГУБ Л. И., РАХИМОВ О. Д., ПРАВАТОВ Н. М. Установка для подачи влажных
кормов. – 1993.
44.
Dustkabilovich R. O. NECESSITY OF LIVE MODERN LECTURES IN HIGHER
EDUCATION AND ITS TYPES //Проблемы науки. – 2020. – №. 10 (58). – С. 65-69.
45.
Dustkabilovich R. O. et al. Description of pedagogical technology and problematic
teaching technology //Проблемы современной науки и образования. – 2020. – №. 2
(147). – С. 59-62.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
80
46.
Рахимов О. Д. ИНТЕРНЕТ-ОБУЧЕНИЕ МУЗЫКЕ //Рекомендовано к печати
Ученым советом Института психологии имени ГС Костюка НАПН Украины
(Протокол № 14 от 28 декабря 2020). – 2020. – С. 412.
47.
РАХИМОВ О. Д., МАНЗАРОВ Ю. Х., АШУРОВА Л. PRIMARY FORESIGHT
RESEARCH IN THE SYSTEM OF HIGHER EDUCATION IN UZBEKISTAN
//Современное образование (Узбекистан). – 2021. – №. 4. – С. 16-22.
48.
Рахимов О. Д., Рахимова Д. О. Форсайт исследование по прогнозированию развития
цифровизации высшего образования Республики Узбекистан. – 2021.
49.
Рахимов О. Д., Ашурова Л. ЎҚИТИШНИНГ ИНТЕРАКТИВ УСЛУБЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШ САМАРАДОРЛИГИ //RESEARCH AND EDUCATION. – 2022. –
С. 332.
50.
Rakhimov O., Nuriddinova S. THE SIGNIFICANCE OF APPLYING PROJECT
METHOD TECHNOLOGY IN INDEPENDENT STUDY OF THE SUBJECT OF
BIOLOGY //Евразийский журнал медицинских и естественных наук. – 2022. – Т. 2.
– №. 11. – С. 375-380.
51.
Dustkabilovich R. O. MASOFAVIY TA’LIM TEXNOLOGIYALARI TASNIFI
//International journal of scientific researchers (IJSR) INDEXING. – 2023. – Т. 3. – №. 2.
52.
Рахимов О. Д., Рахматов М. И. ЦИФРОВАЯ ЭКОНОМИКА В УЗБЕКИСТАНЕ:
ЦИФРОВИЗАЦИЯ ОРГАНИЗАЦИИ И УПРАВЛЕНИЯ ОХРАНОЙ ТРУДА НА
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ //Феномен рыночного хозяйства: от
истоков до наших дней. Трансформация экономических систем в контектсе
турбулентного развития. – 2023. – С. 246-253.
53.
OD R. et al. Methodology of Education of Specialists in Industrial Enterprises using for
Site Technology on the Effect of Electricity on the Human Body. – 2023.
54.
Dustkabilovich R. O., Laylo А. Innovative Pedagogical Technology in the Education and
Training System: The Importance of Project Method Technology. – 2023.
55.
Raximov O. D. GLOBALLASHUV DAVRIDA TA’LIM TIZIMI MUAMMOLARI
//GOLDEN BRAIN. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 10-16.
56.
Raximov O. D. i dr. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari //T.:“Fan va texnologiya
nashriyoti.–2013.
57.
Шодиева М., Рахимов О. Д. Ўқитувчилар малака ошириш тизимида таълим
сифатини таъминлашда ўқув-услубий мажмуаларнинг ўрни //Современное
образование (Узбекистан). – 2017. – №. 1. – С. 24-28.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
81
58.
Азаренкова Г. М. и др. ИНСТИТУЦИОНАЛЬНО-ВОСПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ
МЕХАНИЗМ
ФОРМАЦИОННОЙ
РАЗВИЛКИ:
ПРИНЦИПЫ,
ФОРМЫ,
ИНСТРУМЕНТЫ. – 2021.
59.
Рахимов О. Д., Чоршанбиев З. Э. Форсайт как инструмент прогнозирования
применения информационно-цифровой технологии в высшем образовании
республики Узбекистана //Феномен рыночного хозяйства: от истоков до наших дней.
Синтез цифровых технологий и инновационных решений. – 2021. – С. 326-335.
60.
Raximov O. D. Manzarov Yu. X., Ashurova L. O ‘zbekiston oliy ta'lim tizimida dastlabki
forsayt tadqiqotlar //Sovremennoye obrazovaniye (Uzbekistan).–2021. – 2021. – Т. 4. – №.
101. – С. 16-22.
61.
Anisimov K. V. et al. Phenomenon of market economy: business concepts of innovations
in theoretical and practical solutions. – 2022.
62.
Anisimov K. V. et al. Phenomenon of market economy: business concepts of innovations
in theoretical and practical solutions. – 2022.
63.
Рахимова
Д.
О.
“MENEJMENT”
FANINI
O’QITISHDA
FORSAYT
TEXNOLOGIYADAN
FOYDALANISH
METODIKASI:
Raximova
Dilrabo
Oktyabrovna, Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti “Biznes va innovatsion menejment”
kafedrasi assistenti, mustaqil izlanuvchi //Образование и инновационные исследования
международный научно-методический журнал. – 2022. – №. 4. – С. 154-158.
64.
Rakhimov O. D., Eshmirzaeva M. A. THE ROLE AND FUNCTION OF THE STUDENT
PORTFOLIO IN THE PROCESS OF HIGHER EDUCATION //Educational Research in
Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 17 SPECIAL. – С. 369-372.
65.
Рахимов О. Д., ТурFунов О. М., Мустафаев К. О. 2012 //Замонавий таълим
технологиялари. Тошкент.
66.
Рахимов О. Д. Таълим сифати ва ҳаѐт сифати. Ўқув-услубий қўлланма, 2015. 16.
67.
Рахимов О. Д. Инновацион педагогик технологиялар: талаба портфолиоси-билимни
назорат қилиш ва баҳолашнинг қўшимча технологияси сифатида./Педагоглар учун
қўлланма //Қарши, 2013й, 84б.
68.
Raximov O. D., Mustafaev Q. O., Zoirov N. I. Masofaviy ta’limning didaktik ta’minoti //O
‘quv qo ‘llanma. Qarshi-2012y. – Т. 45.
69.
Kholbaev B. M., Rakhimov O. D., Makhmatkulov N. I. Hayot faoliyati havfsizligi.
70.
Rakhimov O. D. et al. Pump for the supply of liquid feed mixtures, 1089. – 1998.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
82
71.
Rakhimov O. D., UB K. B. M. M. F. M. E. Feed pump //As. 1090 Patent 5150 Rep. Uzbek.
– 1998.
72.
Рахимов О. Д. Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги/Маъруза матнлари тўплами
//Қарши:«ҚарМИИ. – 2005.
73.
Рахимов О. Д., Турғунов О. М., Мустафаев Қ. О. Олий таълимда масофавий
ўқитишни ташкил этиш. Услубий қўлланма. – 2012.
74.
Raximov O. D. OM Turg? unov, QO Mustafayev, HJ Ro? ziyev //Zamonaviy ta’lim
texnologiyalari. Toshkent. – 2012.
75.
Рахимов О. Д., Муродов М. О. Рўзиев ҲЖ Таълим сифати ва инновацион
технологиялар. Монография //Тошкент,―Фан ва технологиялар‖ нашриѐти. – 2014.
76.
Рахимов О. Д., Муродов М. О., Рузиев Х. Ж. Качество образования и инновационные
технологии //Т.: Издательство «Наука и технологии. – 2015.
77.
Рахимов О. Д. Таълим сифати-ҳаёт сифати. Тошкент ахборот технологиялари
университети Қарши филиали. – 2015.
78.
Rakhimov O. D. The quality of education is the quality of life //TATU Karshi Branch. –
2015.
79.
Rakhimov O. D., Murodov M. O. Ruziev KhJ //Quality of education and innovative
technologies. Tashkent," Science and technologies" publishing house. – 2016. – С. 208.
80.
Shodieva M., Rakhimov O. D. The role of teaching aids in ensuring the quality of education
in the system of teacher training //Modern education (Uzbekistan). – 2017. – №. 1. – С.
24-28.
81.
Холбаев Б. М., Рахимов О. Д. Махматқулов" Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги" дарслик,
2-қисм./Т //Т., ҚамИИ. – 2020. – Т. 326.
82.
Xolbayev B. M., Raximov O. D., Maxmatqulov N. I. Hayot faoliyati xavfsizligi. Darslik
(1-qism) //T.:«Voris-nashriyot. – 2020. – Т. 304.
83.
Dustkabilovich R. O., Esonpulatovich C. Z., Khusenovich R. A. Interaction of innovative
pedagogical, information and production technologies //Проблемы науки. – 2021. – №. 2
(61). – С. 23-27.
84.
Rakhimov O. D. Berdiyev Sh. J., Rakhmatov MI, Nikboev AT //Foresight In The Higher
Education Sector of Uzbekistan: Problems and Ways of Development.//Psychology and
Education Journal. – 2021. – Т. 58. – №. 3. – С. 957-968.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
83
85.
Рахимов О. Д. 1, Отакулов УХ, Рахимова ДО Образовательный форсайт качества и
результативности самостоятельного образования //Вестник науки и образования. –
2021. – Т. 7. – №. 110. – С. 8.
86.
Dustkabilovich R. O. Muradov Sirojiddin Husan ogli. Innovative Technologies in
Teachingdirectors and Specialists of Industrial Enterprises on //Labor Protection"."
European Journal of Life Safety and Stability. – 2021. – С. 80-85.
87.
Kurbonov A. et al. Chemical and mineralogical studies of basalt “Aydarkul” //BIO Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 71. – С. 02040.
88.
Eshdavlatova G., Turabaeva N., Rakhimov O. Examining the rheological properties of
thickening compositions for printing textures based on blended strands //E3S Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 494. – С. 04046.
89.
Рахимов О. Д., Турғунов О. М. Мустафаев ҚО Замонавий таълим технологиялари
//Тошкент:“Фан ва технологиялар” нашриёти, 2013й.-210б.
90.
Raximov O. D., Sapayev M., Nazarov B. F. Modern Lectures in Higher Education. A Guide
//Against:" Nasaf.
91.
Yoʻldoshev O. R. et al. Mehnatni muhofaza qilish //Toshkent-2011. Oʻquv qoʻllanma. –
2005.
92.
Рахимов О. Д. Инновацион педагогик технологиялар //Педагоглар учун қўлланма.
Қарши, 2011й. – Т. 64.
93.
Raximov O. D., Nazarov B. F., Sapaev M. S. Modern lectures in higher education //TUIT
Karshi branch. – 2012.
94.
Рахимов О. Д. ва бошк, алар. Таълим сифати ва инновацион технологиялар //Т.:«Фан
ва технология» нашриёти. – 2015.
95.
Рахимов О. Д., Муродов М. О., Рузиев Х. Ж. Таълим сифати ва инновацион
технологиялар. Тошкент. – 2016.
96.
Raximov O. D., Roʻziev H. J., Murodov M. O. Ta’lim sifati va innovatsion texnologiyalar.“
//Fan va texnologiya” nashriyoti, 2016y., 206b. – 2016.
97.
Рахимов О. Д., Сапаев М. С., Назаров Б. Ф. Замонавий маърузалар //Педагоглар учун
қўлланма. Қарши, 2012й. – Т. 68.
98.
Рахимов О. Д., Назаров Б. Ф., Сапаев М. С. Олий таълимда замонавий маърузалар
//ТАТУ Карши филиали. – 2012.
99.
Raximov O. D. Innovative pedagogical technologies: project style as a technology that
improves the quality of education //Karshi, TUIT Karshi branch. – 2013. – Т. 80.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
84
100.
Rakhimov O. D. others. Modern pedagogical technologies./T.:" //Science and technology"
publishing house. – 2013. – С. 170.
101.
Рахимов О. Д. Ахборотлашган жамият таълим тизимида замонавий ахборот ва
педагогик технологиялар–Қарши //ТАТУ Қарши филиали. – 2014.
102.
Рахимов О. Д. Таълим сифати-ҳаёт сифати //Рисола. ТАТУ Қарши филиали. – 2015.
103.
Rakhimov O. D. Requirements and technology for creating electronic educational
resources //Sovremennoe obrazovanie (Uzbekistan). – 2016. – №. 2. – С. 45-50.
104.
Холбаев Б. М. и др. Мониторинг влияния показателей эколого-мелиоративного
состояния на урожай сельскохозяйственных культур в аридной зоне //Наука, техника
и образование. – 2019. – №. 4 (57). – С. 112-115.
105.
МИРЗАЕВ О. А., УРАКОВ Н. А. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ КОНСТРУКЦИИ
ПОДАЧИ ЛЕНТЫ В ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ МАЩИНАХ
//МОЛОДЕЖЬ И НАУКА: ШАГ К УСПЕХУ. – 2017. – С. 386-389.
106.
Мирзаев О. А., Алмардонов О. М. Теоретическая анализ деформированного
состояния цилиндрической оболочки заполненной вулканизированной резиной. –
2021.
107.
Шухратов Ш., Мирзаев О. ДИНАМИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ КОЛЕБАНИЙ
СОСТАВНОГО
ДИСКРЕТИЗИРУЮЩЕГО
БАРАБАНЧИКА
//Universum:
технические науки. – 2022. – №. 9-3 (102). – С. 5-10.
108.
Мирзаев О. А., Боймуратов Ф. Х., Мустапақулов С. У. МЕХАНИЗМЛАРДАГИ
ТАРКИБЛИ ТИШЛИ ЦИЛИНДРЛАРНИНГ ДЕФОРМАЦИЯСИДАГИ ҲОЛАТ
ТАҲЛИЛИ //Инновацион технологиялар. – 2022. – Т. 1. – №. 4 (48). – С. 33-38.
109.
Мирзаев О. А. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ РАСЧЕТЫ ДИСКРЕТИЗИРУЮЩЕГО
БАРАБАНЧИКА В ЗОНЕ ДИСКРЕТИЗАЦИИ ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ
ПРЯДИЛЬНИХ МАШИН //Ученый XXI века. – 2022. – №. 10 (91). – С. 4-8.
110.
Mirzaev O. A. et al. Stability of feeding cylinder shell under torsion in pneumo-mechanical
spinning machines //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2023. – Т. 392. – С. 01049.
111.
Ураков Н. А., Янгибоев Р. М., Мирзаев О. А. ВЫНУЖДЕННЫЕ КОЛЕБАНИЯ
ПИТАЮЩЕГО
ЦИЛИНДРА,
ИМЕЮЩЕГО
УПРУГУЮ
ОБОЛОЧКУ,
ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ МАШИН //Universum: технические
науки. – 2023. – №. 11-4 (116). – С. 9-15.
112.
Мирзаев
О.
А.
ИЗУЧЕНИЯ
ПИТАЮЩЕГО
ЦИЛИНДРА
ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ МАШИН, РАБОТАЮЩИХ ПРИ
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
85
КОАКСИАЛЬНОМ КРУЧЕНИИ //International journal of advanced research in
education, technology and management. – 2023. – Т. 2. – №. 5.
113.
Мирзаев О. А. ИЗУЧЕНИЕ ПРОЦЕССА КОЛЕБАНИЯ ПИТАЮЩЕГО ЦИЛИНДРА
С УПРУГИМИ ВТУЛКАМИ ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ
МАШИН //International journal of advanced research in education, technology and
management. – 2023. – Т. 2. – №. 9.
114.
Мирзаев О. А. и др. ИЗУЧЕНИЕ ДИНАМИЧЕСКОЙ УСТОЙЧИВОСТИ
СОСТАВНОГО ПИТАЮЩЕГО ЦИЛИНДРА ШЕВРОННОГО ТИПА ПРИ
КРУЧЕНИИ
В
ПНЕВМОМЕХАНИЧЕКИХ
ПРЯДИЛЬНЫХ
МАШИНАХ
//ИННОВАЦИИ В НЕФТЕГАЗОВОЙ ОТРАСЛИ. – 2023. – Т. 4. – №. 2.
115.
Mirzaev O. A. et al. The power required to maintain the forced oscillations of a composite
feed cylinder of spinning machines //Third International Scientific and Practical
Symposium on Materials Science and Technology (MST-III 2023). – SPIE, 2024. – Т.
12986. – С. 202-210.
116.
ДЖУРАЕВ А., МИРЗАЕВ О., ХОЛДОРОВ Ш. ЭФФЕКТИВНАЯ КОНСТРУКЦИЯ
ПИТАЮЩЕГО ЦИЛИНДРА ПРЯДИЛЬНОГО УСТРОЙСТВА //Современные
наукоемкие технологии и перспективные материалы текстильной и легкой
промышленности (Прогресс): сборник материалов международной научно-
технической конференции (см. в книгах). – Федеральное государственное
образовательное учреждение высшего профессионального образования" Ивановская
государственная текстильная академия", 2013. – №. 2. – С. 129-130.
117.
Джураев А. Д., Мирзаев О. А. МОДЕЛИРОВАНИЕ КОЛЕБАНИЙ ПИТАЮЩЕГО
СТОЛИКА ПРЯДИЛЬНОЙ МАШИНЫ //ИННОВАЦИИ, КАЧЕСТВО И СЕРВИС В
ТЕХНИКЕ И ТЕХНОЛОГИЯХ. – 2014. – С. 186-189.
118.
Джураев А. Д., Мирзаев О. А. ОПРЕДЕЛЕНИЕ СИЛЫ СЖАТИЯ УПРУГОЙ СВЯЗИ
ПИТАЮЩЕГО
СТОЛИКА
ПРЯДИЛЬНОЙ
МАШИНЫ
//ИННОВАЦИИ,
КАЧЕСТВО И СЕРВИС В ТЕХНИКЕ И ТЕХНОЛОГИЯХ. – 2014. – С. 189-191.
119.
МИРЗАЕВ
О.,
ЖУМАНИЯЗОВ
К.,
ДЖУРАЕВ
А.
ЭФФЕКТИВНАЯ
КОНСТРУКЦИЯ
СОСТАВНОГО
ЦЕНТРИРУЮЩЕГО
ПИТАЮЩЕГО
ЦИЛИНДРА ПРЯДИЛЬНОЙ МАШИНЫ //Современные инновации в науке и
технике. – 2014. – С. 112-115.
120.
ДЖУРАЕВ А. Д. и др. ВЛИЯНИЕ ЗАХОДНОСТИ ЗУБЧАТОЙ ГАРНИТУРЫ
ДИСКРЕТИЗИРУЕЩЕГО БАРАБАНЧИКА НА ОБРЫВНОСТЬ ПРЯЖИ В
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
86
ПНЕВМОПРЯДИЛЬНОЙ МАШИНЕ //Поколение будущего: взгляд молодых
ученых. – 2016. – С. 311-314.
121.
Муродов Т. и др. ЭФФЕКТИВНАЯ КОНСТРУКЦИЯ ПИТАЮЩЕГО ЦИЛИНДРА
ЗОНЫ
ДИСКЕРИТИЗАЦИИ
ПРЯДИЛЬНОЙ
МАШИНЫ
//Качество
в
производственных и социально-экономических системах. – 2016. – С. 267-268.
122.
АХМЕДОВ К. И., УРАКОВ Н. А., МИРЗАЕВ О. А. ИЗУЧЕНИЯ УРАВНЕНИЯ
ДВИЖЕНИИ И КОЭФФИЦИЕНТ ДИНАМИЧНОСТИ ПИТАЮЩЕГО СТОЛИКА
В ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ МАШИН //МОЛОДЕЖЬ И
НАУКА: ШАГ К УСПЕХУ. – 2017. – С. 394-397.
123.
МИРЗАЕВ О. А., АХМЕДОВ К. И., УРАКОВ Н. А. ИЗУЧЕНИЯ УРАВНЕНИЯ
ДВИЖЕНИИ И КОЭФФИЦИЕНТ ДИНАМИЧНОСТИ ПИТАЮЩЕГО СТОЛИКА
В ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЛЬНЫХ МАШИН //МОЛОДЕЖЬ И
НАУКА: ШАГ К УСПЕХУ. – 2017. – С. 382-385.
124.
МИРЗАЕВ О. А., УРАКОВ Н. А. Изучения теория колебания нитей на
пневмомеханических прядильных машин //МОЛОДЕЖЬ И НАУКА: ШАГ К
УСПЕХУ. – 2017. – С. 390-393.
125.
МИРЗАЕВ О. А., АХМЕДОВ К. И., УРАКОВ Н. А. Строительство.
Градостроительство и архитектура //М-75 МН-01.–2017. – 2017.
126.
Sarimsakov O. S., Mirzayev O. A., Akhmedov K. I. Calculation of the deformed state of a
cylindrical shell filled with vulcanized rubber //British Journal of Innovation in Science
and Technology. – 2018. – Т. 3. – №. 1. – С. 37-44.
127.
Djuraev A. D., Urakov N. A., Mirzaev O. A. Analysis of deformation of the tape in the
area of its supply to the discretizing drum //Textile Journal of Uzbekistan. – 2019. – Т. 6.
– №. 2. – С. 13.
128.
Мирзаев О. и др. ДИСКРЕТЛАШ ЗОНАСИДАГИ БАРАБАНЧА ТИШЛАРИ
ИЛАШТИРГАН ТОЛАЛАР ҲАРАКАТИНИ ДИНАМИК ТАҲЛИЛИ //ЖУРНАЛ
ТЕХНИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2019. – №. 5.
129.
Мустапакулов С. У., Мирзаев О. А. Изучение и анализ влияния конструкции
питающего столика прядильной машины на качество пряжи //Проблемы
современной науки и образования. – 2020. – №. 6-2 (151). – С. 38-42.
130.
Мирзаев О. А., Боймуратов Ф. Х., Назаров А. А. УСТОЙЧИВОСТЬ
ТРЕХСЛОЙНЫХ ОБОЛОЧЕК ПИТАЮЩЕГО ЦИЛИНДРА В ЗОН ПИТАНИИ
ПНЕВМОМЕХАНИЧЕСКИХ ПРЯДИЬНЫХ МАШИН //Oriental renaissance:
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
87
Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 1464-
1473.
131.
Mirzaev O. A. Mathematic analysis of dimensions of walnut //International Journal of
Advanced Research in Science, Engineering and Technology. – 2019. – Т. 6. – №. 1. – С.
7801-7805.
132.
Mirzaev O. A., Sobirov X. A., Barakaev N. R. Scientific foundation of the rate of falling
of raw materials on walnut breakage device //Scientific Bulletin. Physical and
Mathematical Research. – 2019. – Т. 1. – №. 2. – С. 58-64.
133.
Джураев А. и др. РАЗРАБОТКА НОВОЙ КОНСТРУКЦИИ ПИТАЮЩЕГО
СТОЛИКА ПРЯДИЛЬНОЙ МАШИНЫ //ТошДТУ ХАБАРЛАРИ. – 2018. – Т. 115.
134.
Abdukarimovich M. O. et al. Designing a new design of a loading cylinder for
pneumomechanical spinning machines //Engineering. – 2018. – Т. 10. – №. 06. – С. 345.
135.
Хакимов Д. В., Мирзаев О. А. Задачи метрологического обеспечения в повышении
качества агропромышленной продукции //Современное экологическое состояние
природной
среды
и
научно-практические
аспекты
рационального
природопользования. – 2017. – С. 1657-1660.
136.
Джураев А. Д. и др. Питающий цилиндр прядильного устройства //Патент на
изобретение, № IAP05854. – 2019. – Т. 7.
137.
Максудов Р. и др. Изучения изменений коэффициента жесткости упругой оболочки
прядильной установки //VII International Scientific and Practical Conference
“SCIENTIFIC HORIZON IN THE CONTEXT OF SOCIAL CRISES. – 2021. – С. 894-
903.
138.
Джураев А. Д. и др. Дискретизирующий барабанчик для пневмомеханических
прядильных машин //Патент на изобретение, № IAP06301. – 2020. – Т. 30.
139.
Abdukarimovich M. O., Ibragimovich A. K., Sharipjanovich S. O. Designing a New
Design of a Loading Cylinder for Pneumomechanical Spinning Machines. Engineering,
10, 345-356. – 2018.
140.
Мирзаев О. А., Турсунов Ш. С. Теоретическая обоснования деформированного
состояния оболочки питающего цилиндра прядильных машин //Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 1092-
1103.
2024
JULY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 5
88
141.
Мирзаев О. А., Маматов Н. З. Температурный расчет питающего цилиндра с упругим
элементом пневмомеханических прядильных машин //Science and Education. – 2023.
– Т. 4. – №. 12. – С. 294-304.
142.
Мирзаев О. А., Маматов Н. З. КОЛЕБАНИЯ СОСТАВНОГО ПИТАЮЩЕГО
ЦИЛИНДРА С СОПРОТИВЛЕНИЕМ ПРИ КРУЧЕНИИ //Educational Research in
Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 120-124.
143.
Barakaev N. et al. Justification of the parameters of parts of a walnut cracking machine
//Journal of Physics: Conference Series. – IOP Publishing, 2021. – Т. 1889. – №. 2. – С.
022061.
