YOSHLARNI MA'NAVIY-AXLOQIY VA HUQUQIY TARBIYALSHGA TAYYORLASH

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8

ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2

175

YOSHLARNI MA'NAVIY-AXLOQIY VA HUQUQIY TARBIYALSHGA

TAYYORLASH

Zoirova Xabiba Xamrokulovna

Samarqand viloyati favquloda vaziyatlar boshqarmasi

Hayot faoliyati xavfsizligi oʻquv markazi katta oʼqituvchisi.

https://doi.org/10.5281/zenodo.13921394

Annotatsiya. Bugungi globallashuv jarayonida dunyoning har qarich yerida inson ongi

va tafakkuri uchun jiddiy kurash ketayotgani ayni haqiqatdir. Birda yovuz, birda madaniy

ko‘rinishdagi bu kurash har birimizdan atrofga teran nazar tashlash, jahonda kechayotgan

turfa jarayonlarni aql va tafakkur bilan sarhisob etishga undaydi.

Kalit so’zlar: Ma’naviy-axloqiy fazilat, mafkura, o‘z-o‘zini anglash, interfaol dasturlar.

PREPARING YOUTH FOR SPIRITUAL-MORAL AND LEGAL EDUCATION

Abstract. It is a fact that in today's globalization process, there is a serious struggle for

human consciousness and thinking in every corner of the world. This struggle, which is both evil

and cultural, encourages each of us to take a deep look around, to summarize the various processes

taking place in the world with intelligence and thought.

Key words: Spiritual and moral virtue, ideology, self-awareness, interactive programs.

ПОДГОТОВКА МОЛОДЕЖИ К ДУХОВНО-НРАВСТВЕННОМУ И ПРАВОВОМУ

ВОСПИТАНИЮ

Аннотация. Фактом является то, что в современном процессе глобализации во всех

уголках мира идет серьезная борьба за человеческое сознание и мышление. Эта борьба,

одновременно злая и культурная, побуждает каждого из нас глубоко оглянуться вокруг,

умом и мыслью обобщить различные процессы, происходящие в мире.

Ключевые слова: Духовно-нравственная добродетель, идеология, самосознание,

интерактивные программы.

Yoshlarda ma’naviy-axloqiy fazilatlar rivojlantirilishi hamda yetuk mutaxassis bo‘lib ona

Vatanga xizmat qilishi uchun ular oldiga bir qancha talablar qo‘yiladi: o‘z-o‘ziga talabchan

bo‘lish; o‘z-o‘zini nazorat qilish; o‘zgalarni hurmat qilish; doimo kamtarlik yo‘lini tutish;

o‘ziga ishonchi yuqori bo‘lishi; iboli-hayoli bo‘lish; halol va adolatparvar bo‘lish; samimiy va

beg‘araz bo‘lish; o‘zgalar mehnatini qadrlay bilish; kasbiy va ma’naviy bilimlarni egallab borish;

o‘z manfaatlarini Vatan manfaatlari bilan uyg‘un holda ko‘rish; kamolotga erishishga intilish;

barcha axloq qoidalariga bo‘ysunish; malakali mutaxassis bo‘lishga astoydil intilish.

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8

ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2

176

Ma’lumiki,

Prezidentimizning

2019-yil

3-maydagi

“Ma’naviy-ma’rifiy ishlar

samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori, 2020-yil 25-

dekabrdagi O‘zbekiston Yoshlari forumida hamda 2020-yil 29-dekabrdagi O‘zbekiston

Respublikasi Oliy Majlisga Murojaatnomasida hamda joriy yilning 19-yanvar kuni Ma’naviy-

ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish, bu borada davlat va jamoat tashkilotlarining

hamkorligini kuchaytirish masalalari bo‘yicha o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishida belgilangan

vazifalar ijrosi yuzasidan Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi “Ma’rifat” targ‘ibotchilar

jamiyati hamda vazirliklar, qator davlat va jamoat tashkilotlar bilan hamkorlikda ishlashga

chorlaydi.

Davlatimiz rahbarining “Jamiyat hayotining tanasi iqtisodiyot bo‘lsa, uning joni, ruhi

ma’naviyatdir”, degan so‘zlari mohiyatidagi uyg‘onish nafasi Hazrat Navoiy da’vatlariga

mohiyatan uyg‘un bo‘lib, Uchinchi Renessans poydevorini yaratishga azm-u shijoat bilan

kirishgan xalqimiz uchun tarbiya, yaxshi xulq, aql-idrok, bilim, ma’naviyat naqadar tengsiz

qudrat va ruhiy manba ekanligini yana bir bor anglatdi. Demak, yuksak ma’naviyat bilan

jamiyat hayotining tanasi bo‘lgan iqtisodiyot vujudiga jon, ruh kiradi, unga tiriklik, tengsiz

yaratuvchi qudrat baxsh etiladi.

Negaki ma’naviyat va ma’rifat barcha zamonlarda tengsiz qudrat, baxt-saodat, tinchlik,

bunyodkorlik, hamjihatlik mezoni, ruhiy poklanish va qalbni yuksaltiruvchi ne’mat bo‘lib

kelgan. Chunki u millatni, xalqni, demakki, insonlarni yuksak fazilatlar, kamolotga yo‘llovchi

axloqiy mezonlar asosida yashashga, xudbinlik, g‘aflat asiriga aylanmay hamisha yaxshilik

yo‘lida bedor bo‘lishga, bu olamni obod qilishga, go‘zallikka burkashga chorlagan.

Ma’naviy-ma’rifiy ishlarning joriy holati qoniqarli deb bo‘lmaydi. Ya’ni bizning targ‘ibot-

tashviqot ishlarimiz ko‘pincha tor doirada qolib ketayotganligi, hayotning keng qatlamlariga

kirib borolmayotganligi, tajribasiz ayrim yoshlaming ongiga yetib bormayotganligining naqadar

xavfli ekanligiga maxsus to‘xtalish mumkin. Buning uchun milliy tarbiyani yuksaltirishda ham

davlat bosh islohotchi bo‘lishini e’tirof etib, maktablar, litsey va kollejlarda bevosita ma’naviyat

masalalari bilan shug‘ullanadigan mutasaddi mutaxassislar lavozimlari faoliyatini qo‘llab-

quvvatlashni yo‘lga qo‘yish, barcha ta’lim muassasalarida bolalarimizni ongini yuksaltiruvchi,

ulami ijobiy ishlar va tarbiyaviy tadbirlar bilan band qiladigan turli tashkilot va to‘garaklar tuzish

lozimdir.

Ko‘zlangan

maqsadni

amalga

oshirish

uchun

ijtimoiy

gumanitar

fanlar

hamkorligida pedagogika va psixologiya fanlarig'a: oila mafkurasi va uni shakllantirish

mfixanizimini ishlab chiqish, o‘quvchi yoshlar ma’naviyatini shakllantirishning kompleks

dasturini ishlab chiqish, milliy dasturga ma’naviy-mafkuraviy tarbiya yuzasidan qo‘shimchalar

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8

ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2

177

kiritish, o‘quvchi yoshlami milliy g‘oya, mafkura, o‘z-o‘zini anglash,

qadriyatlar

ruhida

shakllantiruvchi milliy tarbiya konsepsiyasini ishlab chiqish, milliy mafkuraviy kurashning

ilmiy-amaliy tizimlarini yaratish, xalqimizning barcha qatlamlari xususiyatlarini aks ettiruychi va

qamrab oluvchi targ‘ibot-tashviqot mexanizmlarini ishlab chiqish, milliy ma’naviy g‘oyaning

yangi ilmiy falsafiy ta’limini yaratish, kengashlar faoliyatini uslubiy ta’minlashlari kerak bo‘ladi.

Milliy tarbiyaning nazariyasi, uslubiyati va o‘quvchi yoshlar birlashmalari tizimini,

ma’naviyat bilan shug‘ullanuvchi mutasaddr lavozim professiogrammalarni, o‘quvchi yoshlar

uyushmalari hamda ulaming tizimi va faoliyati mazmunining shakllarini ishlab chiqish

kabi dolzarb amaliy vazifalaming yechimini topishni yuklaydi. Barkamol avlodni voyaga

yetkazishda diniy aqidaparstlikning tarixiy ildizlari, zamonaviy holati va unga qarshi

kurashning nazariy asoslariga ham ko‘p bog‘liqdir. Odamlarimiz tafakkurida og‘ir kurash

kechayotganidan ogoh bo‘lish lozimligi, vaziyat - tarixiy xotira va milliy o‘zlikni anglash va bu

orqali barcha ma’rifiy mamlakatlarda bo‘lganidek, g‘oyaga qarshi g‘oya bilan kurashishning

falsafiy, tarixiy asoslarini yaratishni, inson huquqlari milliy harakat dasturini ishlab chiqishni

talab qilmoqda. Bu esa falsafa, tarix, madaniyatshunoslik, siyosatshunoslik, sotsiolo-giya va

boshqa fanlarda yangi dunyo qarash va yangi tafakkur shakllanish xususiyatlarini o‘rganib,

natijalarini hayotga tezroq tatbiq qilishni, milliy o‘zlikni anglash jaryonini tahlil qilish,

g‘oyaviy kurash strategiyasi va texnikasi, usul 'va shakllarini ishlab chiqishni taqozo qiladi.

Endilikda, “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari

to‘g‘risida”gi qarorda ta’kidlanganidek, xalqimiz, ayniqsa, yoshlarni jaholat soyasidan asrash,

tinimsiz chiranib yotgan ma’naviy tahdidlardan himoya qilish uchun tashkiliy-amaliy va ilmiy-

tadqiqot ishlarini yangi talablar asosida yo‘lga qo‘yish, bu yo‘nalishda davlat tashkilotlari,

fuqarolik jamiyati institutlari, ommaviy axborot vositalari hamda xususiy sektorning ijtimoiy

hamkorligini mustahkamlash borasidagi ishlarni yangi bosqichga ko‘taradi.

Mamlakatni demokratik asoslarda qayta qurish va jamiyatda ma’naviy-axloqiy muhitni

sog‘lomlashtirish - ko‘p qirrali jarayondir. Bunda ta’lim-tarbiya tizimlarining o‘mi, ahamiyati,

shubhasiz, juda katta. O‘zining kundalik tirikchilik tashvishlaridan ortmay qolgan, milliy-tarixiy

qadriyatlaridan, urf-odatlari va qadimiy an’analaridan deyarli begonalashgan, tor ixtisoslik

doirasida fikr yuritish va faoliyat ko‘rsatishdan chiqa olmagan, erkin va ijodiy fikr

yuritishdan mahrum etilgan «sovet kishisi»ning ongi va dunyoqarashini o‘zgartirish, qalbiga,

ruhiga milliy va umuminsoniy qadriyatlar nurini singdirish, uning bugungi taraqqiy etayotgan

madaniy olam, erkin va ilg‘or fikrlovchi insonlar darajasida faoliyat ko‘rsatishi uchun

zarur shart-sharoitlar yaratishda ta’lim-tarbiya tizimlari oldida katta va keng miqyosli vazifalar

turibdi. Bu, avvalo, yangi davr talablariga to‘la javob beradigan yuqori malakali mutaxassis

ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8

ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2

178

kadrlami tayyorlashdir. Shu jihatdan qaraganda, ta’lim-tarbiya sohasida nazarda tutilayotgan

tadbirlaming g‘oyaviy-nazariy asoslari milliy mustaqillik g‘oyasi bilan chambarchas bog‘liq.

Yoshlarga mustaqil ravishda bilim olish va olgan bilimlarini hayotda qo‘llay olish

ko‘nikmalarini hosil qilish hamda axloq va odobini yaxshilash sirlarini, ularga yoshligidan

o‘rgatilib borilishi joiz bo‘lgani bilan ularda bilimlami haqiqiy egallash va ularni muayyan

hayotiy sharoitlarda qo‘llash zaruriyati talabalik davrida pay do bo‘ladi. Talabalik davrigacha

yosh odamni ota-onasi, maktab o‘qituvchilari, qarindosh-urug‘i, mahalla-ko‘y nazorat qilib

borsa, talaba bo‘lganidan key in kompleks sabablariga binoan bu nazorat keskin pasayib ketadi.

Shuning uchun bu holatni, avvalam bor, talabaning o‘zi anglab yetishi shart, shundan keyin

boshqaruv nazariyasini asosiy tamoyili, tushuncha va qoidalami egallagan holda o‘zini-o‘zi

boshqarib o‘zini - tarbiyalay boshlash kerak.

Mavjud muammolarni hal etish yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishda ma’naviy-ma’rifiy

ishlarning samarasi va ta’sirchanligini oshirish ko‘lami va miqyosini yanada kengaytirish,

mamlakat

aholisi,

avvalo,

yoshlar

qalbida

Vatanimizda

amalga oshirilayotgan

islohotlarga daxldorlik hissini kuchaytirish, sohadagi ishlarni muvofiqlashtirish bo‘yicha

yagona tizim yaratish, yoshlarning ma’naviy-axloqiy kompetentligini rivojlantirishni talab

etadi. Bu borada nafaqat respublikamiz, balki jahon ta’lim tizimida yoshlarning ma’naviy-

axloqiy kompetentligini rivojlantirish metodikasi,

raqobatbardosh

kadrlar

tayyorlash

mexanizmi, yoshlarning axloqiy sifatlarini rivojlantirishning amaliy pedagogik tizimi, o‘qitish

modellari texnologik taraqqiyot g‘oyalari bilan uyg‘unlashtirilgan interfaol dasturlar ta’lim

jarayoniga tatbiq etilgan.

REFERENCES

1.

Farsaxonova D.R. Pedagogika oliy ta’lim muassasalari talabalarini ma’naviy-axloqiy

tarbiyalash metodikasi // Ta’lim, fan va innovatsiya. 2019, – №1. – B. 77-81.

2.

Azarov Yu.P. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1991. – 67 b.