Dekabr, 2024-Yil
657
GENDER TENGLIGI MASALALARI VA JAMIYATDAGI O‘ZGARISHLAR
Qurbonboyeva Farzona
O‘zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi
farzonaqurbonboyeva123@gmail.com
Ilhomov U.U
Ilmiy rahbar: Oʻzbekiston milliy universiteti oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14476127
Annotatsiya
. Ushbu maqolada biz gender tenglik o‘zi nima, u biz uchun qanday
ahamiyatga ega ekanligi, bu tenglikning asosiy maqsadi va ro‘li qay darajada biz uchun
muhimligini ko‘rib chiqamiz. Gender tenglik nafaqat inson huquqlarini himoya qilish, balki
iqtisodiy rivojlanish, barqarorlik va jamiyatning umumiy farovonligi uchun ham muhim omil
ekanligini tushunib yetish.
Kalit so‘zlar
: gender tenglik, teng huquqlar, inson huquqlari, ijtimoiy adolat, teng maosh,
ta’limda tenglik, oiladagi tenglik, ayol va erkak huquqlari.
ПРОБЛЕМЫ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА И ИЗМЕНЕНИЯ В ОБЩЕСТВЕ
Аннотация
. В этой статье мы рассмотрим, что такое гендерное равенство,
насколько оно важно для нас, основная цель и роль этого равенства, насколько оно важно
для нас. Осознание того, что гендерное равенство является важным фактором не только
защиты прав человека, но и экономического развития, стабильности и общего
благополучия общества.
Ключевые
слова
: гендерное равенство, равные права, права человека, социальная
справедливость, равная оплата труда, равенство в образовании, равенство в семье, права
женщин и мужчин.
GENDER EQUALITY ISSUES AND CHANGES IN SOCIETY
Abstract.
In this thesis, we will consider what gender equality is, how it is important for
us, the main goal and role of this equality, to what extent it is important for us. To understand that
gender equality is an important factor not only for the protection of human rights, but also for
economic development, stability and general well-being of society.
Keywords
: gender equality, equal rights, human rights, social justice, equal pay, equality
in education, equality in the family, women’s and men’s rights.
Dekabr, 2024-Yil
658
Gender tenglik o‘zi nima? Gender tenglik-bu erkaklar va ayollar (yoki boshqa jins
vakillari) teng huquq va imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlashdir. Gender tenglikning asosiy
maqsadi- barcha jins vakillarining inson sifatida teng qiymat va hurmatga ega bo‘lishini
ta’minlashdir. Bu faqat ayollar uchun emas, balki erkaklar uchun ham muhimdir.
Ayollar masalasi jamiyat, ijtimoiy munosabatlar, millatlar, davlatlar, madaniyat va
sivilizatsiyalar bilan uzviy aloqada. Bu masalaning yuzaga kelishi, rivojlanishi ijtimoiy-tarixiy
jarayonlarning bir bosqichdan ikkinchi bosqichga o‘tishi bilan ham bog‘liqdir[1]. O‘zbekistonda
gender tenglik masalasi davlat va jamiyat rivojlanishining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida
belgilangan. Biroq, mamlakatda an’anaviy jinsiy rol taqsimoti va ijtimoiy stereotiplar gender
tenglikni to‘liq ta’minlash yo‘lidagi asosiy to‘siqlardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston hukumati
gender tenglikni ta’minlash bo‘yicha bir qator tashabbuslarni amalga oshirmoqda. Aytish joizki:
Глава 1
2019-yilda “Ayollar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar
kafolatlari to‘g‘risida” qonun qabul qilindi;
Глава 2
Parlamentda ayollarning ulushi 2019-yilda 32%ga yetdi[2];
Глава 3
Gender asosida diskriminatsiyani taqiqlovchi me’yoriy hujjatlar joriy etildi;
Глава 4
Ayollari tadbirkorlikka jalb qilish, ularni qo‘llab-quvvatlash uchun
moliyaviy yordam dasturlari amalga oshirilmoqda[3];
Natijada: Ayollarning ish bilan bandlik darajasi oshmoqda, oliy ta’limga kirish darajasi
oshib bormoqda. Ayollarning parlamentar va mahalliy boshqaruv organlarida ishtiroki ko‘paydi.
Gender tenglik masalasiga nisbatan jamoatchilikning ongida ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda,
biroq an’anaviy stereotiplar hanuz mavjud.
Chet elda gender tengligi masalasi turli mamlakatlarda siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy
sharoitlarga qarab har xil darajada rivojlangan. Ba’zi davlatlar gender tengligini ta’minlashda
yetakchilik qilsa, boshqalarida bu masalada jiddiy muammolar saqlanib qolgan. Gender tenglikka
oid dunyo reytinglarida birinchi o‘rinlarni Skandinaviya, Norvegiya, Finlandiya va Islandiya
davlatlari turadi. Masalan: Islandiyada gender bo‘yicha maosh farqi juda past, ayollarning
rahbarlik lavozimidagi ulushi esa yuqori. Norvegiyada ota-onalarning har ikkisi ham haq
to‘lanadigan ta’til olish imkoniga ega, bu esa o‘z navbatida gender tengligini oilaviy muhitda
mustahkamlaydi. Gender tenglik bo‘yicha muammoli hududlar qatoriga Janubiy Osiyo (Hindiston,
Pokiston, Bangladesh); Yaqin Sharq davlatlari kiradi. Bu davlatlarning ayrimlarida qizlar ta’lim
olish imkoniyatlaridan cheklangan, bolalikdan majburiy turmush qurish hollari uchraydi[4].
Chet elda gender tengligi masalasi bo‘yicha yetakchi davlatlar (masalan, Skandinaviya
mamlakatlari) o‘z muvaffaqiyatlari bilan boshqa mamlakatlar uchun namuna bo‘lib xizmat
Dekabr, 2024-Yil
659
qilmoqda. Ammo ba’zi hududlarda bu boradagi muammolar hanuzgacha dolzarb. O‘zbekistondagi
gender tenglikni ta’minlash bo‘yicha qadamlar tashlanmoqda, lekin bu masalada sezilarli
natijalarga erishish uchun yanada ko‘proq vaqt, sa’y-harakat va jamiyat ongida tub o‘zgarishlar
zarur[5].
Xulosa qilib aytish joizki, gender tenglikka erishish - uzoq muddatli jarayon, bu nafaqat
ayollar, balki jamiyatning barcha a’zolari uchun teng imkoniyatlar yaratadi va adolatli hayot
kechirish imkonini beradi. Har yili qabul qilinayotgan davlat dasturlarida ayollar huquqlari
to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish, ayollarni himoya qilishning institutsional
asoslarini mustahkamlash hamda barcha aholini gender tengligi to‘g‘risidagi xabardorligini
oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni kuchaytirish va izchil amalga oshirish kerak.
REFERENCES
1.
“Oila va gender sotsiologiyasi”, Gulsum Tagiyeva, Hayriniso Husanova, Samarqand 2021
2.
3.
4.
5.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
6.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. –
№. 3. – С. 426-431.
7.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
8.
Нуркулов
Б.,
Равшанова
О.
JORJ
GERBERT
MIDNING
RAMZIY
INTERAKSIONIZM NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
9.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
10.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т.
1. – №. 3. – С. 292-295.
11.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №.
1.1. 1. – С. 63-66
Dekabr, 2024-Yil
660
12.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers.
org/index.
php/ijessh/article/view/1527
https://zenodo.
org/records/8003552#. – 2023.
13.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
14.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
15.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF
ORGANIZING STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 5.
16.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
17.
ILXOMOV,
Umrbek.
"SOTSIAL
MOBILLIK
YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-
114.
18.
.Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
19.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
20.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
