Dekabr, 2024-Yil
666
O’ZBEKISTONDA VA XORIJDA XOTIN-QIZLARNING BANDLIGINI TA’MINLASH
BO’YICHA ISLOHOTLAR
Abdulboqiyeva O’g’iloy Sobitxon qizi
O‘zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
ogiloyabdulboqiyeva66@gmail.com
Ilhomov U.U
Ilmiy rahbar. Oʻzbekiston milliy universiteti oʻqituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14476333
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida xotin-qizlarni ish oʻrinlari
bilan ta'minlash, bevosita xorijiy davlatlarda xotin-qizlarga berilayotgan e'tibor va
chiqarilayotgan huquq va imkoniyatlarni jamlovchi ma'lumotlar haqida gap ketadi. Bevosita
O'zbekiston Respublikasi prezidenti SHavkat Miromonivich Mirziyoyevning xotin-qizlarning
bandligini ta’minlash bo’yicha aytib o’tgan fikrlari va qabul qilgan farmon va qarorlari hususida
ham bir qator ma’lumotlar kiritiladi.
Kalit so’zlar:
Huquq, prezident, farmon, qaror, Harakatlar strategiyasi, islohot, CEDAW,
ratifikatsiya, impelementatsiyalash, gender, Angela Merkell, Germaniya, Fransiya ,Singapur
ayollar kengashi, Vazirlar Mahkamasi,Oliy Majlis, subsiydiya, ekosport, import.
EMPLOYMENT OF WOMEN IN UZBEKISTAN AND ABROAD SUPPLY REFORMS
Abstract.
This article will talk about the provision of jobs for women in the Republic of
Uzbekistan, the attention paid directly to women in foreign countries, and the summing up of the
rights and opportunities issued. A number of information is also included directly in the summary
of the opinions and decrees and decisions of the president of the Republic of Uzbekistan SHavkat
Miromonivich Mirziyoyev on ensuring the employment of women.
Keywords:
Law, president, decree, decision, Action Strategy, reform, CEDAW, ratification,
impelementation, gender, Angela Merkell, Germany, France, Singapore women's Council,Cabinet,
House of Commons, subtitle, EcoSport, import.
ЗАНЯТОСТЬ ЖЕНШИН В НЗБЕКИСТАНЕ И ЗА РУБЕЖОМ РЕФОРМЫ
СНАБЖЕНИЯ
Аннотация
. В этой статье женщины Республике Узбекистан обеспечение девочек
работой, внимание, уделяемое женщинам и девушкам в зарубежных странах, а также
информация обобщающая права и возможности. Будет включен ряд сведений о мнениях и
Dekabr, 2024-Yil
667
указах и решениях Президента Республики Узбекистан Шавката Миромоновича
Мирзиёева по обеспечению занятости женщин.
Ключевые слова
: Закон, президент, указ, решение, стратегия действий, реформа,
КЛДЖ, ратификация, реализация, гендер, Ангела Меркель, Германия, Франция, Женский
совет Сингапура, Кабинет министров, Верховный совет, субсидия, экоспорт, импорт.
2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi ayollarning ta’lim darajasi va iqtisodiy faolligini
oshirish, ularni tadbirkorlik faoliyatiga yanada kengroq jalb qilish, ayollarning davlat va jamiyat
boshqaruvidagi rolini kuchaytirish, kelgusida oila asosini mustahkamlash uchun yangi
imkoniyatlarni ochdi. Hamda ularni jamiyatda o’z o’rnini topish, ma’lum bir sohalarda banligini
ta’minlashga qaratilgan islohotlar olib borildi.Ayollarni hunarga jalb qilish maqsadida tikuv
sexlari, qandolat zavodlari ochildi[1]. CEDAW Qo‘mitasining O‘zbekiston milliy ma’ruzasini
ko‘rib chiqish yakuni bo‘yicha tavsiyalarini amalga oshirish, shuningdek, 2017-2021 yillarda
O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar
strategiyasini amalga oshirish yuzasidan “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat
dasturi kontekstida ayollarning jamiyat va davlat ishlari boshqaruvidagi ishtirokini faollashtirish,
davlat boshqaruvi tizimiga kirishlari uchun teng imkoniyatlarni taqdim etish, ayollarning
imkoniyatlarini kengaytirish va ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalarni inson huquqlari
sohasiga implementatsiyalash bo‘yicha milliy mexanizmlarni rivojlantirish maqsadida
qonunchilikni kelgusida takomillashtirish maqsadga muvofiqdir.
Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlarida mehnat bozorida hali ham jiddiy gender farqi
mavjud. O'rtacha, ayollar erkaklarnikiga qaraganda kamroq ishlaydi, kamroq maosh oladi va
yuqori lavozimlarga erishish uchun kamroq imkoniyatlarga ega. Shunga qaramay, internet
statistikasi "Yevropadagi ayollar uchun ish o'rinlari" veb-qidiruvlarining ko'payishini ko'rsatadi.
Odatda, bu qidiruvlar Belarus, Moldova va boshqalar kabi Sharqiy Yevropa davlatlaridan
keladi.Yevropada gendr masalasi bo’yicha batafsilroq so’z boradigon bo’lsa, hozirgi kunda
g’arbdagi ayrim mamlakatlarning ayollari o’zlarini huquqlarini talab qilish bilan bir qatorda
qarama qarshi jins vakillari bilan tengma-teng imkoniyatlarga ega bo’lishni talab qilmoqdalar.
Germaniya davlatida yaqin kunlarda istefoga chiqqan kansler ayol Angela Merkell dunyo
mamlakatlarining fikrida kuchli va barqaror siyosatchi ayol sifatida tanilgan, shuningdek jahon
tarixida ham o’chmas nom bilan qoladi. Bunga sabab u bir necha yil davomida davlatda
ligitimligini saqlab turgan rahbar hisoblanadi.
Dekabr, 2024-Yil
668
Frantsiyada turmush qurishda ayollarning ishini tavsiflash va tushuntirish orqali
ayollarning mehnat kuchi ishtiroki bo'yicha bir oz tarixiy va zamonaviy tadqiqotlarni
birlashtirishga qaratilgan. Nazariy nuqtai nazardan, ayollarning turmush qurishdagi ish kuchi
ishtirokini o'rganish qiziq, chunki ayollar mehnatining turmush o'rtog'ini topishga ta'siri bo'yicha
qarama-qarshi dalillar mavjud. Bir tomondan, ishlaydigan sherik daromad keltiradi va shu ma'noda
yanada jozibador bo'lsa-da, ishlamaydigan sherik bo'sh vaqtni va boshqa ishlamaydigan faoliyatni
er-xotin uchun foydali bo'lgan tovarlar va xizmatlarga aylantira oladi. Singapur ayollar kengashi
(SCW) Singapurda joylashgan tashkilot edi. Kengash ayollar huquqlarini himoya qilgan va
ayniqsa ayollar va nikoh bilan bogʻliq masalalarni davlat miqiyosida koʻtarib chiqqan. Kengash
shuningdek, ommaviy axborot vositalari bilan yaxshi aloqada ekanligiga ishonch hosil qildi va
gazetalarga tez-tez ayollar muammolari haqida yozdi. Kengash Singapurning turli mahallalarida
ayollar huquqlari boʻyicha maʼruzalar oʻqidi. Kengashning advokatlik harakatlari Ayollar
Xartiyasini tezlashtirishga yordam berdi. Singapurdagi ayollar, ayniqsa Singapurning ishchi
kuchiga qoʻshilganlar, shuningdek, ular Singapur jamiyati va iqtisodiyotidagi anʼanaviy va
zamonaviy rollarini muvozanatlash bilan duch kelishmoqda. Jan Li SK, Ketlin Kempbell va Odri
Chia tomonidan yozilgan "Uch paradoks: Singapurda ishlaydigan ayollar" kitobiga koʻra,
Singapurlik ayollarga qarshi turadigan "uch paradoks" mavjud[2]. Birinchidan, Singapur jamiyati
ayollardan ijodiy va sermahsul korporativ ishchilar boʻlishini kutadi, ular shuningdek, uy
xoʻjaligida anʼanaviy ayollar rolini, xususan, xotin va ona sifatida turishlari kutiladi. Ikkinchidan,
singapurlik ayollar mehnatga layoqatli aholiga aylanish natijasida yuzaga keladigan „ish va oila
o‘rtasidagi ziddiyat“ ga duch kelishmoqda. Uchinchidan, Singapurdagi ayol menejerlar erkaklar
bilan solishtirganda taʼlim darajasi va yutuqlari oshganiga qaramay hali ham kamroq.
Zamonaviy dunyoda mustaqil O’zbekiston ham demakratik davlatchilik yo’lidan
borayotganligi, hozirgi kunda davlat boshqaruv organlarida ayol kadrlarning soni ortib
borayotganidan ham namoyon bo’lmoqda. Shu jumladan O’zbekiston Respublikasi Oliy majlisi
senatining raisi lavozimida Norboyeva Tanzila Kamolovnaning faoliyat olib borayotgan ekanligi
va bundan tashqari O’zbekiston Respublikasida o’tkazilayotgan Prezidentlik saylovlarida
siyosatchi ayollarning nomzodlari ilgari surilayotganligini ko’rishimiz mumkin.
Hozirgi kunda O’zbekiston Respublikasi Oliy majlis senati va Qonunchilik Palatasidagi
davlat hizmatchilarining 30% ni ayollar tashkil etmoqda. Yaqin yillar ichida bu ko’rsatkichni
yanada oshirish ko’zda tutilmoqda.Hozirgi kunda harbiy sohalarda ichki ishlar tizimida texnika
injinerlik sohalarida ayol kadrlarga ish o’rinlari yaratilmoqda va kengaytirilmoqda. Shu jumladan
xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish maqsadida ham boquvchisini yo’qotgan va kam ta’minlangan,
Dekabr, 2024-Yil
669
yordamga muhtaj xotin-qizlarga davlat hisobidan subsiydalar ajratish to’g’risida O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyev va Vazirlar Mahkamasi tomonidan
qarorlar qabul qilingan. Bunday imkoniyatlardan uddaburon xotin-qizlarimiz unumli
foydalanishmoqda. 2023-yilgi tadqiqot va statiskalar shuni ko’rsatadiki, xususiy tadbirkorlik bilan
shug’ullanayotgan ayollar o’zlarining kichik tashkilotlarida 15 nafargacha ishchi o’rinlarini
yaratib xotin-qizlarning bandligini ta’minlamoqdalar.
O’zbekistonda yaqin yillar ichida tovar ekisporti va inportida bir qator muammolar bartaraf
etilgach tadbirkor ayollar nafaqat qo’shni davlatlardan balki, Osiyo va Yevropa davlatlaridan tovar
xom-ashyolarini olib kelishlari natijasida tashkilotidagi ishning samaradorligini va
mahsulotlarining sifatli bo’lishini ta’minlamoqdalar. “O‘zbekiston — 2030” strategiyasini o‘z
vaqtida va sifatli amalga oshirish, xotin-qizlar muammolari bilan ishlash tizimini raqamlashtirish,
muammolarni hal etishda inson omilini kamaytirish hamda xotin-qizlar murojaatlarini ko‘rib
chiqish natijadorligini yanada oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Xotin-qizlarning jamiyatdagi rolini oshirish, gender tenglik va oila masalalari bo‘yicha
respublika komissiyasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasining
quyidagi takliflariga rozilik berilsin:2024-yil oktabr oyidan boshlab “Xotin-qizlar.uz” platformasi
doirasida Xotin-qizlar muammolarini o‘rganish va tizimli hal etish modulini (keyingi o‘rinlarda
— Muammolarni o‘rganish moduli) ishga tushirish;Muammolarni o‘rganish moduli orqali
aniqlangan muammolar tegishliligi bo‘yicha “mahalla — tuman — viloyat — respublika”
darajasida hal etilishini ta’minlash.
2. Belgilansinki, “Xotin-qizlar.uz” platformasini takomillashtirish hamda doimiy texnik
qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha xarajatlar O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar
qo‘mitasining buyurtmanomasi asosida Oila va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash davlat maqsadli
jamg‘armasiga ajratilgan mablag‘lar doirasida moliyalashtiriladi.
3. Quyidagilar:
“Xotin-qizlar.uz” platformasi hamda davlat organlari va tashkilotlari o‘rtasida “Raqamli
hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali idoralararo elektron
hamkorlik
doirasida
almashiniladigan
ma’lumotlar
hamda
axborotlar
muvofiq;Xotin-qizlarning muammolarini o‘rganish va tizimli hal etish modulini ishlab
chiqish bo‘yicha chora-tadbirlar rejasi
4. O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi manfaatdor vazirlik hamda
idoralar bilan birgalikda 2024-yil 1-oktabrga qadar:Muammolarni o‘rganish moduliga kiritilgan
masalalarni, birinchi navbatda, mahalla va tuman (shahar) darajasida, zarur hollarda esa viloyat
Dekabr, 2024-Yil
670
yoki respublika darajasida hal etish va monitoringini yuritishni nazarda tutuvchi mexanizmni joriy
qilsin; Muammolarni o‘rganish moduli orqali kelib tushgan murojaatlarni mas’ul vazirlik va
idoralar hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan o‘rganib chiqish va hal etishni
ta’minlash maqsadida ular uchun foydalanuvchi kabinetlarni tashkil etsin.2024-yil 1-oktabrdan
boshlab doimiy ravishda Muammolarni o‘rganish moduli orqali kelib tushgan murojaatlar bilan
ishlash, xotin-qizlarning muammolarini hal etish yuzasidan monitoring yuritsin.
5. O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi manfaatdor vazirlik va idoralar
bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga
muvofiqlashtirsin.
6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining
o‘rinbosari Z.B. Maxkamova zimmasiga yuklansin. [3] Ushbu ishlangan qaror ham xotin
qizlarimizga bo’lgan e’tibordir.
Xulosa qilib aytish mumkinki, ayollarni jamiyatda o’z o’rnilarini topishlari uchun ma’lum
bir faoliyat olib boruvchi ish o’rinlari bo’lmog’i lozim. Demakratik davlatlar qatoriga kiruvchi
O’zbekistonda xotin-qizlarga berilayotgan e’tibor va imkoniyatlardan opa-singillarimiz unumli
foydalanadigan bo’lsalar, vatanimizning yuksak istiqboli uchun o’zlarining xissalarini qo’shgan
bo’lar edi.
REFERENCES
1.
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Singapur_ayollar_kengashi
2.
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Tanzila_Norboyeva
https://www.researchgate.net/publication/376404555_DAVLAT_BOSHQARUVI_TIZIMI
NI_DEMOKRATLASHTIRISHDA_SIYOSIY_HOKIMIYAT_LEGITIMLIGINI_TAKO
4.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
5.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. – №.
3. – С. 426-431.
6.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
7.
Нуркулов Б., Равшанова О. JORJ GERBERT MIDNING RAMZIY INTERAKSIONIZM
NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
Dekabr, 2024-Yil
671
8.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
9.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т. 1.
– №. 3. – С. 292-295.
10.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL TA’LIM
OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №. 1.1. 1. – С.
63-66
11.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers.
org/index.
php/ijessh/article/view/1527
https://zenodo.
org/records/8003552#. – 2023.
12.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
13.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
14.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF ORGANIZING
STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №.
5.
15.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
16.
ILXOMOV,
Umrbek. "SOTSIAL MOBILLIK YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-114.
17.
Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
18.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
19.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
