Dekabr, 2024-Yil
661
ERTA NIKOH VA UNING SALBIY OQIBATLARI
Ismoilova Mohira Sherzod qizi
O‘zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi
Ilhomov U.U
Ilmiy rahbar: Oʻzbekiston milliy universiteti oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14476287
Annotatsiya.
Ushbu maqolada yoshlar o‘rtasidagi erta nikoh tuzilishining sabablari va
uning yoshlar uchun qanday xavflar tug‘dirishi, oilaviy munosabatlarga salbiy ta’siri va
kelajakdagi shaxsiy rivojlanishga qanday to‘siqlar qo‘yishi haqida fikrlar bayon etiladi.Xulosa
qilib, kuchli va sog‘lom oila qurish uchun yoshlarning oilaga tayyorligini va oilaga nisbatan
ma’suliyatini hisobga olish zarurligi ta’kidlananadi.
Kalit so‘zlar:
yoshlar, oila, nikoh, madaniyat, majburiyat, tushunmovchilik, shaxsiy
rivojlanish, o‘smirlik, moddiy muammolar, ruhiy buzilish, ajralish.
Abstract.
This article discusses the reasons for early marriage among young people and
the dangers it poses for young people, the negative impact on family relationships and the
obstaclesto future personal development. In conclusion, it is emphasized that in order to build a
strong and healthy family, it is necessary to take into account the readiness of young people for a
family and their responsibility towards the family.
Keywords:
young people, family, marriage, culture, commitment, misunderstanding,
personal devolopment, adolescence, material problems, mental disorder, divorce.
Nikoh oilani vujudga keltiruvchi muhim asos hisoblanadi. Nikoh arabcha so‘zdan olingan
bo‘lib, «birlashish» degan ma’noni anglatadi.
Oilaviy hayotning boshlang‘ich nuqtasi odatda, nikohning tuzilishi sanaladi. Ammo, ayol
va erkak o‘rtasida rasmiy nikohning mavjudligi ularning yaxlit oilaga birikkanligining belgisi
emas. Ushbu ikki tushuncha o‘rtasidagi farqni anglash nikohning keng tarqalgan qator tavsiflarni
ko‘rib chiqish zaruriyatidan kelib chiqadi.
Ko‘pchilik faylasuf va sotsiologlarning fikricha, individlararo nikoh va oila, ya’ni erkak va
ayol hamda ularning bolalaridan iborat guruh doim mavjud bo‘lgan. Nikoh jinslararo
munosabatlarning sotsial tashkillanishi, deyilsa mubolag‘a bo‘lmaydi. U orqali bog‘langan
tomonlar tegishli huquq va majburiyatlarga egadirlar.
Dekabr, 2024-Yil
662
Nikoh yoshi mamlakat qonunchiligida belgilangan yoshga bog‘liq va qizlar hamda o‘g‘il
bolalar uchun farq qilishi mumkin.Qonunchilikda belgilangan yoshdan oldin qurilgan nikohlar erta
nikoh sanaladi.
O‘zbekiston Respublikasi Oila Kodeksining 2 bo‘limiga ko‘ra, «Nikoh - bu erkak va ayol
o‘rtasidagi erkin, ixtiyoriy, teng ittifoq bo‘lib, oila tuzish va er-xotinning o‘zaro huquq va
majburiyatlarini bajarish maqsadida tuziladi»[1].
Erta yoki bola nikohi - kamida bittasi 18 yoshga to‘lmagan ikki shaxsning rasmiy yoki
norasmiy birlashmasi. Voyaga yetmagan turmush o‘rtoqlar yoshi tufayli nikohga to‘liq rozilik bera
olmaydilar, shuning uchun erta nikohlar inson huquqlari va bola huquqlarining buzilishi sifatida
tan olinishi kerak. Erta nikoh - bu har ikki jinsdagi bolalarga turli xil ta’sir ko‘rsatadigan gender
hodisasi. Qoidaga ko‘ra erta nikohga kirgan o‘g‘il bolalar soni bunday nikohga kirgan qiz bolalar
sonidan sezilarli darajada kam.
Erta turmush qurish juda murakkaab muammodir. Ularning ildiz otishining
harakatlantiruvchi motivi va sababi ta’limning ahamiyati va qizlarning kelajakdagi ijtimoiy
rolining ahamiyatini tushuntirmaslikdir, bu faqat uy ishlari va bolalarni tarbiyalash bilan cheklanib
qolmasligi kerak. Ijtimoiy chetlanish, «an’analar», qashshoqlik va boshqa omillar, jumladan,
geografik izolatsiya va qurolli mojarolar, voyaga yetmagan qizlarning erta turmushga chiqishi,
gender kamsitishlari va ayollarning marginallashuvini o‘zida mujassam etadi va davom ettiradi[2].
Erta turmush qurish sabablari har bir mamlakatning geografik joylashuvi, madaniyati, urf-
odati, dini va aholining bilim va qashshoqlik darajasi kabi omillarning xilma-xilligidan kelib
chiqib yondashiladi. Erta turmush qurishga asosan ota-onasi va yaqinlarining talabi, sevgi-
muhabbat, homilador bo‘lib qolish hamda diniy va an’anaviy urf-odatlar sabab bo‘lishi mumkin.
Erta turmush qurish bir qator ijtimoiy va salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.Erta nikoh
ko‘pincha yoshlarning ta’limini to‘xtatishga olib keladi.Yoshlar, o‘z vaqtida o‘qishni
tugatmasdan, oila qurganidan so‘ng, bir nechta ma’suliyatlarni uzoq muddat davomida unitishlari
mumkin.Bu esa ularning kelajakdagi kasbiy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Kuzatishlar davomida 17 yoshdan 18 yoshgacha katta farq borligi aniqlandi. Xususan, 17
yoshda bolalik davriga xos qarashlar saqlanib qolganligi sababli oiladagi munosabatlar va
jamiyatdagi voqealarga emotsional, ishqiy munosabatda bo‘lish, kelajakni ideallashtirish kabi
holatlar ko‘p uchraydi. 18 yoshda esa yoshlarda o‘zini chinakam mustaqil shaxs ekani, qarashlari
o‘zgarib, fiziologik, ruhiy, ma’naviy tomondan, qaysidir ma’noda hayotga tayyor ekanlik hissi
paydo bo‘ladi. Zero, hayotda o‘z o‘rnini topish, kasb-hunar egallash, mutaxassislik tanlash, kelajak
istiqbollari rejasini tuzish istagi tabiiyki, kelajakka jiddiy munosabatdan dalolat beradi[3].
Dekabr, 2024-Yil
663
Erta nikoh qurish qizlarning jismonan va hissiy jihatdan tayyor bo‘lgunga qadar,
shuningdek, o‘zlarining jinsiy va reproduktiv salomatligi va huquqlari (SRHR) haqida kam
ma’lumotga ega bo‘lishidan oldin jinsiy aloqada bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Erta nikoh qurish
o‘smirlik homladorligining asosiy omili bo‘lib, u jiddiy sog‘liq uchun xavf tug‘diradi va jinsiy
yo‘l bilan yuqadigan infektsiyalarni yuqtirish va gender zo‘ravonligini (GBV) boshdan kechirish
xavfini oshirishi mumkin. Ba’zi kontektstlarda yosh nikohlar ayollarning jinsiy a’zolarini kesish
(FGM/C) bilan ham chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu inson huquqlarining buzulishi va qizlarning
jismoniy va ruhiy salomatligiga zarar yetkazadi[4].
Erta nikoh ko‘pincha sog‘lom va o‘zaro hurmatga asoslangan munosabatlarni
rivojlantirishga to‘sqinlik qiladi. Yoshlar bir-birlarini yaxshi tanimasdan turib, majburiyatlarni o‘z
zimmalariga olishadi. Ushbu beqarorlik natijasida, oila ichidagi muammo va tushunmovchiliklar
ko‘payadi, bu esa oxir-oqibat ajralishlarga olib kelishi mumkin.
Xulosa qilib aytilganda, erta nikoh bir nechta ijtimoiy, iqtisodiy, shaxsiy va ruhiy
tomonlama salbiy oqibatlarga olib keladi. Oila qurishdan avval yoshlar o‘zlarining ta’lim,
psixologik salomatlik, jinsiy salomatlik, iqtisodiy holat hamda oilaviy munosabatlarni to‘g‘ri
baholay olish ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari zarur. Oila qurishdan avval, kishi o‘z hayotidagi bu
ahamiyatli qaror uchun yetarlicha tayyorgarlik ko‘rishi, shaxsiy rivojlanishi va kelajakdagi
rejalarini hisobga olishi zarur.
Erta nikohlarning oldini olish uchun oila hamda jamoatchilik bilan birgalikda, erta
nikohning salbiy oqibatlarini tushuntirish maqsadida treninglar va seminarlar o‘tkazish, yoshlarni
ta’lim bilan ta’minlash, ularning bilim darajasini oshirish, hamda erta nikohni kamaytirish uchun
yangi tegishli me’yorlarni kiritish zarur.
REFERENCES
1.
G.G. Tagiyeva, H.T. Husanova. Oila va gender sotsiologiyasi. Darslik. Samarqand: SamDu
nashriyoti, 2021. -252 bet.
2.
3.
4.
https://www.girlsnotbrides.org
5.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
Dekabr, 2024-Yil
664
6.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. –
№. 3. – С. 426-431.
7.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
8.
Нуркулов
Б.,
Равшанова
О.
JORJ
GERBERT
MIDNING
RAMZIY
INTERAKSIONIZM NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
9.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
10.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т.
1. – №. 3. – С. 292-295.
11.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №.
1.1. 1. – С. 63-66
12.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers.
org/index.
php/ijessh/article/view/1527
https://zenodo.
org/records/8003552#. – 2023.
13.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
14.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
15.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF
ORGANIZING STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 5.
16.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
17.
ILXOMOV,
Umrbek.
"SOTSIAL
MOBILLIK
YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-
114.
18.
.Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
Dekabr, 2024-Yil
665
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
19.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
20.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
