979
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
MINORAI KALON
Rasulova Mohichehra Maston qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti
“Tarix va filologiya” kafedrasi o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14742624
Annotatsiya. Ushbu maqolada Buxoro shahrining tarixiy durdonasi bo’lgan Minorai
Kalon me’moriy obidasi tahlil qilingan.
Kalit so’zlar: Minorai Kalon, Arslonxon, Qoraxoniylar, Mir Arab madrasasi, Masjidi
Kalon, usta Baqo, qafasa.
THE GREAT TOWER
Abstract. This article analyzes the architectural monument of the Great Tower, a historical
gem of the city of Bukhara.
Keywords: The Great Tower, Arslankhan, Karakhanids, Mir Arab Madrasah, The Great
Mosque, Master Baqo, Cage.
ВЕЛИКАЯ БАШНЯ
Аннотация. В статье анализируется архитектурный памятник Большая башня,
являющийся историческим шедевром города Бухары.
Ключевые слова: Минарет Калан, Арсланхан, Караханиды, медресе Мир Араб,
мечеть Калан, Мастер Бака, клетка.
Minorai Kalon – Buxoro shahridagi eng mashhur meʼmoriy obidalardan biri bo‘lib, u sharq
arxitekturasi durdonalaridan sanaladi. “Kalon” soʻzi fors tilida “buyuk” yoki “ulugʻ” degan
maʼnoni anglatgani bois,
Minorai Kalon “Katta minora” degan ma’noni bildiradi. Buxorodagi
ushbu meʼmoriy yodgorlik Markaziy Osiyodagi eng go’zal minoralardan biri hisoblanadi.
Bu minoraning tarixi, meʼmoriy o‘lchamlari va diniy ahamiyati bilan bir qatorda, xalq
orasida o‘ziga xos afsonalari bilan ham mashhurdir.
Oʻz davrida Minorai Kalondan yuqoridan
kuzatish, aholini hayit namozlariga va juma namozlarida сhorlash maqsadida foydalanilgan.
Rivoyat qilishlaricha, shaharga kelayotgan karvonlar o'z yo'llarini osongina topishlari uchun
minora tepasida tunda olov ham yoqilgan.
1
Minorai Kalon Qoraxoniylar hukmdori
Amir Arslonxon Muhammad ibn Sulaymon
tomonidan XII asrda, aniqrog‘i, 1124-1127 yillarda qurdirilgan
.
Masjid va madrasalarga tutash
qilib qurilgan ushbu minorani tiklashdan maqsad aslida,
shaharning bosh masjidiga
odamlarni
namozga chorlash bo‘lgan.
1
Ражабов Қ, Иноятов С.. Бухоро тарихи. Tошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460-bet
980
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Minora yaqinidagi Kalon masjidi va Mir Arab madrasasi bilan birga yagona majmua
tashkil etadi. Bu hudud oʻz davrida nafaqat diniy markaz, balki ilm-fan va madaniyat o‘chog‘i
bo‘lgan
2
.
Minorai Kalonning balandligi 47 metrni tashkil etadi va u Buxoro osmonida yuksak
koʻrinib turadi. Uning tag qismi 9 metr diametrda boʻlib, yuqoriga ko‘tarilgan sari torayib boradi.
Minora maxsus pishiq g‘ishtdan ishlangan boʻlib, g‘ishtlar geometrik naqshlar bilan
bezatilgan. Ushbu bezaklar yillar davomida oʻz jozibasini yoʻqotmagan va minora
mustahkamligini saqlab qolgan. Minorai Kalon yuqoridan masjidlarga va shaharga chaqiriq
ovozini yetkazib beradigan baland maydoncha bilan yakunlanadi.
Minoraga uning ichidagi 104
pillapoya aylanma zina orqali chiqiladi.
mumkin
3
.
Minorai kalon atrofidagi hovlilardan birida Minora bunyodkori usta Baqoning qabri
joylashganligi to’grisidagi ma’lumotlar ham bor.
Minorai Kalon haqida xalq orasida turli afsonalar yuradi. Ulardan biri shuki, minoraning
qurilishida tuya suti va alebastr qorishmasidan foydalanilgan bo’lib, minoraning poydevorini
tiklash jarayonida usta
birdan gʻoyib boʻlgan va ikki yildan keyin, qahraton qishning ayozi
,yozning jaziramasida toblangan poydevor pishiq va mustahkam boʻlgandan soʻngina qaytib
koʻtarish ishlarini boshlagan.
Bu esa uning mustahkamligini
taʼminlagan. Yana bir rivoyatda Chingizxon bilan bog‘liq. Chingizxon shaharni zabt etib, uning
himoyachilarini yengganidan so‘ng, u minora yonidagi maydonga kirdi. Yuqoriga qaraganida
boshidan dubulg‘asi tushib ketadi. Chingizxon uni yerdan ko‘tarish uchun engashadi va shunday
deydi: “Men hech qachon hech kimga bosh egmaganman, lekin bu inshoot shunchalik ulug‘vorki,
ta’zimga loyiqdir.” Boshqa bir afsonaga koʻra, minora Buxoro xalqi va ularning o‘zaro birdamligi
ramzi sifatida barpo etilgan.
Minorai Kalon Buxoroning faxri hisoblanadi va bu yodgorlik xalqaro sayyohlar orasida
katta qiziqish uyg‘otib kelmoqda.
1924-yil Tanasi
va muqarnaslari taʼmir etilgan. 1960-yil Yer ostidagi asosi
(kursisi) usta Ochil Bobomurodov tomonidan ochib taʼmirlangan.
1997-yilda Buxoroning 2500 yilligi nishonlangan bo’lib, mana shu munosabat bilan
ko’plab me’moriy yodgorliklar bilan bir qatorda Minorai Kalonda ham taʼmirlash ishlari olib
borilgan
4
.
2
Бобожонов Ш. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат). Бухоро: Бухоро нашриёти,
2017 — 310-bet.
3
Бобожонов Ш. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат). Бухоро: Бухоро нашриёти,
2017 — 310-bet.
4
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
981
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
To’qqiz asrlik minora YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Hozirgi
kunda minora atrofida madaniy va diniy tadbirlar tashkil etilib, uning tarixiy ahamiyati saqlanib
kelmoqda.
Minorai Kalon nafaqat O‘zbekistonda, balki butun musulmon olamida ulkan diniy va
tarixiy obida sifatida tan olingan. Uning betakror go‘zalligi va boy tarixi Buxoro shahrining
qadimiy ruhini aks ettiradi.
REFERENCES
1.
Ражабов Қ, Иноятов С. Бухоро тарихи. Tошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460-
bet
2.
Бобожонов Ш. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат).
Бухоро: Бухоро нашриёти, 2017 — 310-bet.
3.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
4.
Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA
O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI.
Modern Science
and Research
,
4
(1), 177-186.
5.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
985-993.
6.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 994-1003.
7.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
8.
Toshpo'latova
Shaxnoza
Shuhratovna.
(2024).
ILK
UYG'ONISH
DAVRI
NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI
TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996
9.
Toshpo’latova,
S.
(2024).
TARIX
FANINI
O’QITISHDA
SAMARALI
METODLAR.
Modern Science and Research
,
3
(11), 774-782.
10.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS.
Журнал универсальных
научных исследований
,
2
(5), 453-462.
11.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR.
Modern Science and
Research
,
3
(5), 522-529.
12.
Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID
FIKRLAR.
Modern Science and Research
,
3
(12), 353-361.
982
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
13.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot
District.
Modern Science And Research
,
3
(5), 148-151.
14.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT.
Modern Science and Research
,
3
(2), 447-450.
15.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology.
SPAST
Reports
,
1
(7).
16.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology.
European Journal Of Innovation In
Nonformal Education
,
4
(3), 432-437.
17.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI.
Innovations in Technology and
Science Education
,
2
(8), 1214-1222.
18.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani.
Modern
Science and Research
,
3
(2), 87-93.
19.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara.
Modern Science
and Research
,
3
(2), 1004-1011.
20.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics.
Modern Science and Research
,
3
(2), 500-507.
21.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology.
Modern Science and Research
,
3
(1),
504-510.
22.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life.
American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769)
,
1
(10), 655-659.
23.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev.
International Journal Of History And Political
Sciences
,
3
(12), 42-47.
24.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career.
Modern Science and
Research
,
2
(12), 801-807.
25.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony.
International
Journal Of History And Political Sciences
,
3
(11), 17-23.
26.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF
THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI".
Modern Science and
Research
,
2
(9), 404-409.
27.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV.
Modern Science and Research
,
2
(10), 291-
299.
983
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
28.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE
TAJIKS OF AFGHANISTAN.
Modern Science and Research
,
2
(9), 84-89.
29.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”.
International Journal of
Intellectual Cultural Heritage
,
3
(1), 12-16.
30.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili.
Scholar
,
1
(28), 395-401.
31.
Yuldosheva, F. (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR
O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA.
Modern Science and
Research
,
3
(12), 788–791. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
32.
Yuldosheva, F. (2024). MIRZO ULUG’BEK KUTUBXONASI VA BUGUNGI
TAQDIRI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12),
741–749.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58564
33.
Yuldosheva F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA.
GOLDEN
BRAIN
,
1
(16),
338–342.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3908
34.
Muxamedovna, G. M. (2024). PARANJI TARIXI, YOXUD O'RTA ASR
AYOLLARINING KIYIMI HAQIDA.
35.
Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 652-658.
36.
Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.
Miasto
Przyszłości
,
52
, 557-562.
37.
Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.
TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
4
(5), 97-102.
38.
Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The
“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.
SPAST Reports
,
1
(7).
39.
Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH
AHAMIYATI.
Научный Фокус
,
1
(5), 178-180.
40.
Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI.
Научный
Фокус
,
1
(5), 175-177.
984
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
41.
Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 652-658.
42.
Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of Youth
Psychology In Improving People'S Lives.
Modern Science and Research
,
3
(2), 676-683.
43.
Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-
Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.
Modern Science and Research
,
3
(2), 684-689.
44.
Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL
WOMEN'S DRESS.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1097-1103.
45.
Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL
SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.
Modern
Science and Research
,
2
(10), 459-464.
46.
Universiteti, G. M. M. O. X. (2023). Uchinchi Renesans Davrida Ajdodlarimiz Merosini
Organish Orqali Integratsion Ta’Limni Yanada Takomillashtirish Tamoyillari: Часть 1
Том 1 Июль 2023 Год.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
1
(1), 11-16.
47.
Gadayeva, M. (2024). Attack Action.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1028-1033.
48.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The
Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-1027.
49.
Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK
MATERIALLAR YARATISH MEXANIZMLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
21
(3), 12-14.
50.
Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish
orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.
Образование наука и
инновационные идеи в мире
,
22
(1), 35-38.
51.
Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.
International Journal Of
History And Political Sciences
,
3
(12), 69-75.
52.
Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.
World
scientific research journal
,
17
(1), 74-76.
53.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The
Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-1027.
