1551
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
BUXORO VOHASIDA BOLA TUGʻILISHI BILAN BOGʻLIQ MAROSIMLAR
Rasulova Mohichehra Maston qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti “Tarix va filologiya” kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15531369
Annotatsiya. Buxoro vohasida tugʻilish bilan bogʻliq marosimlar qadimiy urf-odatlar,
islomiy e’tiqodlar va mahalliy an’analar uyg‘unligida shakllangan bo‘lib, yangi tug‘ilgan
chaqaloqni jamiyatga tanitish, unga sog‘lom hayot tilash, oilaga quvonch keltirish maqsadida
o‘tkaziladi. Quyida bu marosimlarning asosiy turlari keltirilgan.
Kalit so’zlar: Azon, chilla, beshik, “Tumor”, “ko‘zmunchoq”,aqiqa, “chaqaloq ko‘rish”,
Beshik to‘yi.
Buxoro vohasida xalq urf-odatlari qadimdan ijtimoiy hayotning ajralmas qismi sifatida
shakllangan. Tug‘ilish bilan bog‘liq marosimlar esa oila hayotining eng muhim bosqichlaridan
biri bo‘lib, chaqaloqning dunyoga kelishini nishonlash, unga baxt, sog‘lik va uzoq umr tilash
kabi diniy va ma’naviy tamoyillar asosida amalga oshiriladi.
Buxoro vohasida xalq urf-odatlari qadimdan ijtimoiy hayotning ajralmas qismi sifatida
shakllangan.
1. Azon aytish (ism qo‘yish marosimi).Bola tug‘ilgach, unga diniy maqom berish
maqsadida o‘ng qulog‘iga azon, chap qulog‘iga esa iqomat aytiladi. Bu marosim, odatda, ota
yoki yaqin qarindosh-dindor tomonidan bajariladi. Shundan so‘ng bolaning ismi tanlanadi.
Ismlar asosan Payg‘ambarlar, sahobalar, bobolar yoki milliy qahramonlar nomidan olinadi
1
.
2. Chilla (40 kunlik davr) Yangi tug‘ilgan chaqaloq va onaning sog‘ligini saqlash, ularni
nazardan asrash uchun 40 kunlik “chilla” muddati belgilangan. Bu davrda:
Ona ko‘proq dam oladi.Bola tashqariga olib chiqilmaydi.Uyda duo, Qur’on tilovati,
hatmi Qur’on o‘qiladi. “Tumor”, “ko‘zmunchoq” kabi vositalar bolani yomon ko‘zdan saqlash
uchun ishlatiladi.
3. Aqiqa. Inson tug‘ilishi bilan bog‘liq bo‘lgan marosimlar bir qancha bo‘lib, voha aholisi
orasida aynan bola tug‘ilishi bilan o‘tkaziladigan marosimlardan biri bu aqiqa marosimi
hisoblanadi. Aqiqa (arab.–“chaqaloq sochini olish, qurbonlik so‘yish“) –musulmon oilalarida
yangi tug‘ilgan bolaga ism qo‘yish va “qorin sochi” (bolaning tug‘ilgan vaqtdagi sochi )ga
qaychi urish bilan bog‘liq odatdir[2]. Aqiqa marosimi diniy marosim sifatida musulmon olamida
kishilar hayotidagi asosiy marosimlardan biri bo‘lgan va aholi orasida keng nishonlangan
2
.
Buxoro vohasida aqiqa marosimi bola tug‘ilgandan so‘ng odatda, 7, 14, 21 kunligida qo‘y so‘yib
marosim o‘tkazilib, bola sochiga qaychi urilgan. Hozirgi kunda Buxoro shahrida qo‘yni so‘yib
tarqatib berish holatlari ko‘p uchraydi.
3. Beshik to‘yi. Bolani beshikka solish marosimi Buxoroda odatda katta tantana bilan
o‘tkaziladi. Chaqaloq 40 kunlik bo‘lgach yoki sog‘lig‘i mustahkamlangach, unga beshik to‘yi
qilinadi . Bu marosim jarayoni quyidagi asosiy qism va urf-odatlarni o‘z ichiga oladi:
1. Beshikni tayyorlash – Beshik toza, qulay va farovon bo‘lishi uchun maxsus
tayyorlanadi. Odatda, marosimga chaqaloqning yaqinlari va qo‘shnilar taklif etiladi. Beshikni
bezash va unga maxsus qoplama matolar qo‘yish an’anasi ham mavjud.
1
Ashirov A. O’zbek xalqining qadimgi e’tiqod va marosimlari. T.: 2007
2
Qurbonov, A. O‘zbek xalqining urf-odatlari va an’analari. Toshkent: Adabiyot, 2008.
1552
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
2. Beshikka solish – Bolani beshikka solish vazifasi odatda hurmatli bir ayolga
topshiriladi. Bu ayol oila a’zolarining duosini olib, bolani beshikka joylashtiradi. Bolani
beshikka solish jarayonida bolaga alohida shirinliklar, qand-qurs yoki turli tilla buyumlar hadya
qilinadi.
3. Qand-qurs va shirinliklar sepish – Marosimning ajralmas qismi bolaga qand-qurs yoki
boshqa shirinliklarni sepishdir. Bu holat, bolaning hayoti shirin va baxtli bo‘lishini tilash ramzi
sifatida qabul qilinadi.
4. Duo va oq fotiha berish – Beshikka solish jarayonida bolaga oq fotiha berilib, sog‘lom
va baxtli umr kechirishini tilab duo qilinadi. Marosimda qatnashganlar bola uchun farovonlik va
baxt tilashadi, va bu orqali bolaning kelajagiga nisbatan ijobiy niyatlarini bildiradilar.
5 Beshik to‘yni nishonlash – Marosim so‘nggida oilaviy to‘y o‘tkaziladi, bunda yaqinlar
va do‘stlar yig‘ilib, marosimni tantana bilan nishonlaydi. Bu to‘y o‘ziga xos oila bayrami
hisoblanadi, unda qo‘shnilar, qarindoshlar yig‘ilib, bolaning kelajagi uchun xursandchilik
qilishad
3
i.
Uyda osh pishiriladi va mehmonlarga tarqatiladi.Ayollar o‘zaro “alla” aytadi, chaqaloq
uchun duolar qilinadi.Osh tarqatish – mehmonlarga osh, shirinlik, choy beriladi. Sovg‘a-salomlar
– yaqin qarindoshlar chaqaloq va onaga sovg‘alar olib keladi.
4. Tug‘ilishni nishonlash (ba’zan “chaqaloq ko‘rish”) Bolani ko‘rgani kelgan
qarindoshlar va qo‘ni-qo‘shnilar unga sovg‘a-salomlar olib keladi. Ayollar bolaning sog‘-
salomat o‘sishini tilab, onaga maslahatlar berishadi. Bu marosimlar orqali ijtimoiy birdamlik va
mehr-muruvvat qadriyatlari mustahkamlanadi.
5. Qo‘llab-quvvatlash urf-odatlari. Ayollarning bir-biriga ko‘mak berishi (uy tozalash,
ovqat pishirish, chaqaloqqa qarash). Mahalla hamjamiyatining onaga va chaqaloqqa bo‘lgan
e’tibori yuqori bo‘ladi.
Bu marosimlar Buxoroning qadimiy madaniyatida oila, jamiyat va dinning
uyg‘unlashgan shakli sifatida qaraladi.
Xulosa qilib aytganda , Buxoro vohasida tug‘ilish bilan bog‘liq marosimlar nafaqat diniy
urf-odat, balki milliy o‘zlikni ifoda etuvchi ma’naviy qadriyat sifatida saqlanib qolgan. Bu
marosimlar oilalar orasida mehr-oqibatni kuchaytiradi, yoshlarga hayotiy saboqlar beradi va xalq
madaniyatining uzviy qismidir.
REFERENCES
1.
Ashirov A. O’zbek xalqining qadimgi e’tiqod va marosimlari. T.: 2007
2.
Qurbonov, A. O‘zbek xalqining urf-odatlari va an’analari. Toshkent: Adabiyot, 2008.
3.
Islomov, M. O‘zbek xalq urf-odatlari: tarixi va buguni. Toshkent: Ma’naviyat, 2005.
4.
Rasulova, M. (2024). O’ZBEK XALQLARI FOYDALANGAN TAQVIMLAR.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12),
949–954.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/58527
5.
Rasulova , M. (2025). MINORAI KALON.
Modern Science and Research
,
4
(1), 979–
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/64066
6.
Rasulova , M. . (2025). ISMOIL SOMONIY MAQBARASI.
Modern Science and
Research
,
4
(2), 1422–1428. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
7.
Turdiyev Madiyor Mamanazarovich. (2025). BUXORO VILOYATIDA OILAVIY
3
Islomov, M. O‘zbek xalq urf-odatlari: tarixi va buguni. Toshkent: Ma’naviyat, 2005
1553
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
MAROSIMLARNING TARIXIY ASOSLARI: "AQIQA" VA "XATNA TO'Y"
MAROSIMLARI MISOLIDA. Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14744362
8.
Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR
O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA.
Modern Science and
Research
,
3
(11),
788–791.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
9.
Yuldosheva , F. . (2024). BOLA TUG’ILISHI BILAN BOG’LIQ MAROSIMLAR
O’ZBEK XALQI HAYOTINING AJRALMAS QISMI SIFATIDA. Modern Science and
Research, 3(11), 788–791. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
10.
Yuldosheva, F. Y. qizi. (2023). LEV NIKOLAYEVICH GUMILYOVNING “QADIMGI
TURKLAR” ASARIDA KOʻKTURKLAR YODGORLIKLARI XUSUSIDA. GOLDEN
BRAIN,
1(16),
338–342.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php//article/view/3908
11.
Yuldosheva, F. . (2025). MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY – MILLATNING O‘Z
TAQDIRINI ANGLASHIDA YORQIN YULDUZ VA MILLIY UYG‘ONISH
DAVRINING RAMZI. Modern Science and Research, 4(1), 420–427. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/60832
12.
Yuldosheva, F. ., & Abdihamidova , F. . (2025). BEHBUDIYNI KIM O’LDIRGAN?.
Modern
Science
and
Research,
4(1),
359–366.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/63681
13.
Yuldosheva, F. . (2025). IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM
MANBA SIFATIDA. Modern Science and Research, 4(2), 573–580. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/66954
14.
Yarashova, M., Yuldosheva, F., & Haqqulov, M. (2025). TA’LIM OLISH TARTIBI:
YANGILANISH VA O’ZGARISHLAR. MASOFAVIY, DUAL VA INKLYUZIV
TA’LIM. Modern Science and Research, 4(2), 73–80. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70712
15.
Haqqulov,
M.,
Yarashova,
M.,
&
Yuldosheva,
F.
(2025).
ТARIXIY
KARTOGRAFIYANING ASOSIY YO‘NALISHLARI, SHAKLLANISHI VA
TARAQQIYOTI. Modern Science and Research, 4(2), 81–91. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/70714
16.
Yuldosheva, F., Haqqulov, M., & Yarashova, M. (2025). QADIMGI TURKIY
XALQLARDA “QUT” MAROSIMI XUSUSIDA. Modern Science and Research, 4(3),
132–136.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/72375
17.
Yuldosheva, F. (2025). ZARDUSHTIYLIK DINI MAROSIMLARI HAQIDA. Modern
Science and Research, 4(2), 5–12. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
18.
Xayrullayev , U., Xayrullayev , U., Muydinov, B., & Yuldosheva, F. (2025).
POLSHANING I JAHON URUSHIDAN KEYINGI AHVOLI. Modern Science and
Research,
4(4),
36–48.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/scienceresearch/article/view/77250
19.
Yuldosheva, F., Muyiddinov, B., & Xayrullayev, U. (2025). AMIR TEMUR
VORISLARI: SIYOSIY, HARBIY VA MADANIY MEROSNING DAVOMIYLIGI.
1554
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Modern
Science
and
Research,
4(4),
17–26.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/77244
20.
Yuldosheva, F., Muyiddinov, B., & Xayrullayev, U. (2025). JAHONDA KINO
SAN’ATINING RIVOJI VA ARXIV HUJJATLARINING SHAKLLANISHI. Modern
Science and Research, 4(4), 27–35. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
21.
Yuldosheva, F. ., & Abdilhamidova , F. (2025). AMIR TEMUR VA UNING DAVRIDA
MADANIYAT SOHASIDA AMALGA OSHIRILGAN ISHLAR. Modern Science and
Research, 4(3), 458–467. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-
22.
Yuldosheva , F., & Asadova , S. (2025). IKKINCHI JAHON URUSHIDA O‘ZBEK
AYOLLARINING ISHTIROKI. Modern Science and Research, 4(4), 389–396.
Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/81334
23.
Yuldosheva, F. (2025). IKKINCHI JAHON URUSHIDA O’ZBEKISTONNING
QO’SHGAN HISSASI. Modern Science and Research, 4(4), 1648–1655. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/81178
