Fevral, 2025-Yil
76
ATMOSFERANING KIMYOVIY IFLOSLANISHI
Siddiqova Madinabonu
Samarqand Davlat Arxitektura-Qurilish universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14932940
Keyingi yillarda kimyoviy moddalarning ko‘p qo‘llanilishi natijasida artof - muhit,
insonlar salomatligi yomonlashdi va bu jarayon davom etmoqda, deyishimiz mumkin. Zaharli
kimyoviy moddalarni qo‘llash jarayonida ularning tashqi muhit obyektlaridagi qoldiq
miqdorlarining inson organizmiga bo‘ladigan ta’sirining oldini olish dolzarb masala hisoblanadi.
Bu borada sanitariya muassasalarining olib boradigan sanitariya nazorat ishlari kishilar
salomatligini kimyoviy zaharli moddalarning qoldiqlari ta’siridan asrashga qaratilgan. Zaharli
kimyoviy moddalar qo‘llanganida, ularning qoldiqlari atrof muhit obyektlari bo‘lmish, mehnat
qilish xonalaridagi havoda, suv havzalarida, turar joylarning atmosfera havosida, tuproqda va
boshqa obyektlarda pestidsidlarning qoldiq miqdorini aniqlash, shu miqdorning kam yoki
ko‘pligini gigiyenik asosda ishlab chiqilgan me’yorlari bilan taqqoslash maqsadida gigiyena ilmi
hayotda qo‘llaniladigan barcha zaharli moddalar uchun ruxsat etiladigan miqdorni belgilaydi.
Gigiyena xodimlari havodagi zaharli moddalarning ruxsat etiladigan (mumkin bo‘lgan
me’yoriy miqdor) miqdorini aniqlash borasida bir qator nazariy va amaliy tadbirlar ishlab
chiqdilar. Bu sanoat korxonalari oldiga iflos chiqindilar miqdorini me’yoridan oshirmaslik
vazifasini qo‘yadi. Shu sababli, ko‘pgina korxonalarda texnologik jarayonlar o‘zgartirildi, tutun,
chang, qurum va zaharli gazlarni ushlab qoluvchi vositalar o‘rnatildi. Har bir kimyoviy jarayon
uchun mumkin bo‘lgan me’yoriy miqdor ishlab chiqildi va uni amalga oshirish, ishlab chiqarishda
tadbiq etishga ahamiyat berildi. Agar, atmosfera havosining ifloslanish darajasi aniqlansa, unda
faqat moddaning nomini, miqdorini bilishning o‘zi kifoya qilmaydi, bunda aniqlangan miqdor
ruxsat etiladigan miqdordan necha foiz ortdi, deb so‘raladi. Atmosfera havosida zaharli kimyoviy
moddalarning mumkin bo‘lgan me’yoriy miqdorini aniqlash uchun dastlab, eng kichik miqdor
aniqlanadi. Bu kichik miqdor mumkin bo‘lgan me’yoriy miqdorni aniqlash uchun kerak bo‘lgan
limitli sezgir ko‘rsatgich bilan izohlanadi. Inson organizmidagi sezgi a’zolari havodagi zaharli
moddalar hidini sezmasa, shu zaharli modda tashqi muhitga zarar yetkazmasa, u holda zaharli
moddalarning limit ko‘rsatkichi insonning sezgi a’zolari hisoblanadi. Chunki bugungi kunda eng
kichik miqdorni insonning sezgi a’zolari aniqlaydi. Aniqlangan miqdor tashqi muhitga ta’sir qilsa,
u holda gigiyenik me’yor ishlab chiqilayotganda tashqi muhitni o‘zgartiruvchi eng kichik miqdor
nazarda tutiladi. O‘rtacha mumkin bo‘lgan me’yoriy miqdorni aniqlash uchun zaharli moddaning
umumiy ta’siri o‘rganiladi.
Buning uchun sutkalik maxsus tajriba o‘tkaziladi. Tajribalar asosan, oq kalamush, dengiz
cho‘chqasi kabi laboratoriya hayvonlarida olib boriladi. Buning uchun maxsus kameralarda 3 - 4
oy tajriba o‘tkaziladi. Bunda tajribadagi hayvonlarga havo bilan o‘rganilayotgan modda
yuboriladi, eng kichik ta’sir qilmaydigan miqdor ana shunday topiladi. Bu miqdor mumkin bo‘lgan
me’yoriy miqdorni topish uchun asos bo‘ladi. Hayvon organizmida ro‘y beradigan o‘zgarishlar
bilinear - bilinmas bo‘lishi mumkin. Shu sababli, bunda eng nozik asboblardan fiziologik,
biokimyoviy hamda morfologik usullardan foydalanilib, eng nozik ko‘rsatkichlar aniqlanadi.
Tajriba vaqtida oliy asab sistemasidagi o‘zgarishlarga katta ahamiyat beriladi. Ayrim
tajribalarda qonning fermentativ holati, oqsil fraksiyalari, B1, B2 va boshqa vitaminlar
Fevral, 2025-Yil
77
yetishmasligi, embrionga, spermatozoidga ta’siri o‘rganiladi. Keyingi yillarda olib borilgan
tajribalar shuni ko‘rsatadiki, ba’zi zaharli moddalaming oz miqdori ham turli o‘zgarishlarga olib
kelishi mumkin ekan. Aholi yashash joylari atmosfera havosi tarkibida bir vaqtning o‘zida bir
necha xil ta’sirchan kimyoviy moddalar bo‘lishi mumkin. Organizmga bir qancha zaharli
moddalarning ta’siri qanday o‘rganiladi degan savol tug‘iladi. Gigiyena xodimlari bu borada ham
bir qancha nazariy va amaliy ishlarni amalga oshirmoqdalar.
Mumkin bo‘lgan chegaraviy miqdorning ishlab chiqilishi gigiyena fanining katta
yutug‘idir, bu sanitariya amaliyotida asosiy qurol hisoblanadi. Sanitariya xodimlari mumkin
bo‘lgan chegaraviy miqdor (MChM) yordamida ogohlantirish beradilar, kundalik sanitariya
nazoratini amalga oshiradilar. Hozirgi kunda atmosfera havosidagi 600 ga yaqin kimyoviy zaharli
modda MChM ishlab chiqilgan, shuningdek, 33 ta moddaning birgalikda ta’sir qilishi o‘rganilib,
ular uchun me’yoriy miqdorlar belgilangan. Gigiyena fani uchun murakkab masalalardan biri -
ishlab chiqilgan mumkin bo‘lgan chegaraviy miqdorlarni hayotga tadbiq etishdir. Har bir zaharli
modda atmosfera havosi orqali organizmga tushadigan bo‘lsa, unga organizm o‘ziga xos biologik
reaksiyalar bilan javob beradi. Masalan, kishi betoblanishi, o‘lishi ham mumkin. Atmosfera havosi
ifloslangan bo‘lishiga qaramay, turli organizmlarga turlicha ta’sir qiladi. Har bir kimyoviy zaharli
moddalar uchun mumkin bo‘lgan chegaraviy miqdorni ishlab chiqish ancha murakkab bo‘lishiga
qaramay, faqatgina MChM ishlab chiqilgandan keyingina ulardan foydalanishga ruxsat beriladi.
Atrof-muhit monitoringi tuzilishi to‘rtta funktsional bloklardan iborat:
Axborot - o‘lchov quyi tizimiga kirish avtomatlashtirilgan ekologik nazorat postlari;
atrof-muhitni nazorat qilishning mobil postlari (mobil avtomobillar va portativ shaxsiy
laboratoriyalar nazorat qilish moslamalari);
boshqaruv postlari aloqa quyi tizimi;
geografik axborot tizimi, shu jumladan grafik va tematik ekologik ma’lumotlar bazalari,
muhitni modellashtirish, atrof - muhitni tiklash va prognozlash tizimlari va axborot tizimi
boshqaruv qarorlarini qo‘llab - quvvatlash.
Tashkiliy tizim birlamchi qurilmalardan iborat bir qator obyektlarda ekologik nazorat,
uning usullari, asosiy ma’lumot postlari, ma’lumotlar bazasini saqlash, qo‘llab - quvvatlash
geografik axborot manbalari texnik ta’minotini o‘z ichiga oladi.
Hozirgi vaqtda mavjud atrof - muhit monitoringi sensorlari: harorat, namlik, shamol
yo‘nalishi, shamol, atrof - muhitning ifloslanishi gamma nurlanishi (radiatsiya), tomonidan CO va
azot dioksidi gaz analizatorlari (statsionar va avtomatik rejimda ishlash) va boshqalar.
Avtomatlashtirilgan texnik postning asosi monitoring - bu kontroller (mikroprotsessor
bloki), asosiy asosni amalga oshirish:
atrof - muhitni nazorat qilish post datchiklarini berilgan bilan so‘rov qilish o‘lchov
momentlari vaqt oralig‘i;
boshqaruv sensorlaridan ma’lumotlarni ichki qismga tekshirish real vaqtga bog‘langan
o‘lchov momentlari bilan xotira;
elektr uzilishlaridagi ma’lumotni saqlash;
so‘rov bo‘yicha kanallar orqali ma’lumot berish;
tashkilot aloqa bilan modem orqali axborot almashish bo‘lgan.
Barcha ma’lumotlar avtomatlashtirilgan boshqaruv postlari boshidan o‘tib keladi.
Fevral, 2025-Yil
78
Ko‘pgina monitoring tizimlariga kartografik va sanoat viloyat ma’lumotlar bazasi
(shaharlar), hujjati tarkibi va olingan hajmi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi va atrof
muhitga zararli moddalarning tashlanishi bo‘lgan bunday mumkin aybdorlarni noqulay holatlarda
hisobga olinadi.
Statsionar va koʻchma stansiyalardan bir qator zaif taʼsirlarni hisobga olgan holda boshqa
xarakterdagi atrof - muhitni kompleks baholashni amalga oshirish mumkin.
Axborot tizimi quyidagi ma’lumotlarni elektron shaklda ham, qog‘ozda ham taqdim etadi
(dala ishlab chiqarishining ifloslanishi, o‘lchov natijalari jadvallari, turli grafik va diagrammalar).
Shunday qilib, atrof - muhit monitoringi tizimi keng imkoniyatlarga va ochiq arxitekturaga
ega bo‘lishi kerak, bu tizimning yangi atrof - muhit monitoringi stantsiya-larini joriy etish nuqtai
nazaridan ham, ushbu stansiyalarni qo‘shimcha uskunalar bilan jihozlash nuqtai nazaridan ham
oshirish imkonini beradi.
Har qanday mahalliy tizim yagona ekologik monitoring tizimidan foydalanish
imkoniyatiga ega bo‘lishi va aholining ekologik xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan boshqaruv
qarorlarini ishlab chiqishda tegishli xizmatlar tomonidan foydalanilishi kerak.
XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab fan - texnika rivojlanishi natijasida jamiyatning
tabiatga ta’siri kuchayib ketdi. Oqibatda sayyoraviy, mintaqaviy va mahalliy ekologik muammolar
kelib chiqa boshladi. Monitoring haqida birinchi marta BMT ning “Inson va atrof muhitining
muammolari” bo‘yicha konferensiyasi (Stokgolm shahri 1972 yil 5-16 iyun) da maxsus ekspertlar
tomonidan monitoring tizimini tashkil etishga doir takliflar bildirildi.
Ekologik monitoring deb
-
biosferani tashkil etuvchi abiotik komponentlar holatini va
ekosistemalarda ifloslanish, yerlardan qishloq xo‘jaligida foydalanish, urbanizasiya va
boshqalarning ta’siri bilan bog‘liq bo‘lgan antropogen o‘zgarishlarni aniqlash tushuniladi.
Monitoring so‘zi inglizcha so‘zdan olingan bo‘lib: kuzatish, nazorat qilib borish degan
ma’nolarni bildiradi.
Ekologik monitoring asosiy yo‘nalishlari.
1. Atrof muhitga ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni va muhit holatini kuzatish.
2. Atrof muhitining haqiqiy holatini kuzatish va baholash.
3. Atrof muhit holatining bashorati va bu holatning bahosi.
Monitoringlar uch xil yo‘nalishda olib boriladi:
1. Global (umumsayyoraviy)
2. Regional (mintaqaviy)
3. Lokal (mahalliy)
Monitorng tizimi quyidagi belgilarga qarab tavsiflanadi:
Monitoring olib borilayotgan hudud maydoniga, atmosfera, suv, tuproq va boshqalar, ya’ni
obyektlarga ko‘ra bo‘linadi.
Metodlariga ko‘ra:
1. Asboblar bilan o‘lchash
2. Masofaviy tasvir
Ta’sir turlariga ko‘ra:
1. Geofizikaviy
2. Biologik
Fevral, 2025-Yil
79
3. Tabiiy geografik
4. Iqtisodiy, ijtimoiy
Maqsadlariga ko‘ra:
1.Muhitning hozirgi holatini aniqlash
2.Qisqa muddatli bashorat
3.Uzoq muddatli xulosalar
4.Tadqiqotlar
5.Muhitga bo‘layotgan ta’sirlarni kuzatish
Ekologik monitoring bosqichlari.
Monitoringni tashkil qilish quyidagi bosqichlarga ajratiladi:
Bioekologik
Geoekologik
Biosfera
1. Bioekologik monitoring bosqichi- atrof-muhitning ifloslanishi uning inson salomatligiga
ta’siri nuqtai nazaridan kuzatiladi.
2. Geoekologik monitoring bosqichi - tabiiy ekotizimning funksiyalar tarkibi va uning
buzilishi, o‘simlik va hayvonlarning populyasion holati, qishloq xo
‘
jaligi ekinlarining hosildorligi
bo‘yicha kuzatiladi.
3. Biosfera monitoring bosqichining - asosiy vazifasi atrof-muhitni dunyo miqyosida
kuzatishdan iborat. Dunyo miqyosida bo‘ladigan o‘zgarishlarning aholi salomatligi va faoliyatiga
ta’sirini baholashdir.
Kuzatish uslublariga ko‘ra monitoring turlari quyidagilarga bo‘linadi:
Yer sun’iy yo‘ldoshlaridan - (sputniklar) monitoringda masofaviy metodlardan
foydalaniladi.
Iqlim monitoringining asosiy maqsadi iqlim tizimlarini va ularning ehtimoliy
o
‘
zgarishlarini kuzatish va baholashdir. Biologik monitoring - biota holati uning antropogen
omillarga ta’sir reaksiyasini va funksiyalarini kuzatadi va aniqlaydi.
Ekstren monitoring - “Ekstren” lotincha “ekstra”
tashqi favqulotda, zudlik bilan degan
ma’noni bildiradi. Bu monitoring atmosferadagi o‘zgarishlar, ozon qatlamidagi o‘zgarishlarni, neft
tashuvchi kemalar xalokatlarining oqibatlarini kuzatishda muhim ahamiyatga ega.
Ekologik nazorat
tabiatni muhofaza qilishning ekologik talablarini va jamiyatning ekologik
xavfsizligini taminlashning ekologiya huquqi subyektlari tomonidan bajarilishini nazorat qilishdir.
Ekologik nazoratning maqsadi – ogohlantirish va huquq buzarliklarni bartaraf etish orqali
atrof - muhitni muhofaza qilish.
Ekologiya sohasida davlat nazorati
– davlat nazoratini amalga oshiruvchi va shunga oid
ruxsatnomalar beruvchi, me’yorlarni, qoidalarni, limitlarni va shunga o‘xshash vazifalarni
bajarishga vakolatlangan ekologiya borasidagi davlat boshqaruv organlarining faoliyati.
Ekologiya borasida davlat tekshiruvi (nazorati) – fuqorolar va yuridik shaxslarni harakatini
faqatgina amaldagi qonunlarga to‘g‘ri kelishini tekshirishga vakolatlangan davlat boshqaruv
organlari (prokuratura nazorati).
Atrof-muhit monitoringi – atrof tabiiy muhit va ekologiya huquqi obyektlari holatini va
ularning kishilar faoliyati natijasida o‘zgarib borish darajasini kuzatib borish va ularning oldini
Fevral, 2025-Yil
80
olish choralarini belgilash. Monitoringni asosiy maqsadi – qo
‘
yidagilar bo
‘
yicha ilmiy asoslangan
tadbirlarni ishlab chiqishdir:
atrof muhitni muhofaza qilish;
tabiiy resurslardan oqilona foydalanish - insonlar sog‘lig‘i va tirik organizmlar uchun
xavfli turli vaziyatlarning oldini olish va ogohlantirish;
tabiat komplekslari va obyektlarini muhofaza qilish.
Atrof muhit monitoringi biosfera komponentlari holatini kuzatishni tashkillashtirish va
o‘tqazishni, bu holatni baholash va oldindan aytishni, atrof muhit holatini yaxshilash bo‘yicha
tadbirlarni ishlab chiqishni o‘z ichiga oladi. Jamiyat manfaatlarini ko‘zlab atrof - muhitni
muhofaza qilish talablariga muvofiq xo
‘
jalik va boshqa obyektlarning faoliyatini boshqarishning
muhim tomoni yagona ekologik siyosatni yurg‘izish yo‘li davlat ekologik ekspertizasi hisoblanadi.
Ekologik ekspertiza jamiyat tashkilotlari va davlat muassasalari yangi qurilma, obyektlari,
ishlab turgan xo‘jalik va boshqa obyektlarni qayta qurish va kengaytirish loyihalarini qay darajada
ekologik nuqtai nazardan baholash uchun faoliyat ko‘rsatadi.
REFERENCES
1.
Abdukatinovna S. M., Sherkulovich M. S. Муддатдан ўтиб туғилиш муаммосига
замонавий қараш. – 2022.
2.
Маллаев Ш. Ш. и др. Побочное действие нестероидных противовоспалительных
препаратов на желудочно-кишечный тракт при лечении ювенильного
идиопатического артрита у детей : дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
3.
Бобомуратов Т. А. и др. Особенности состояния системы гемостаза у детей,
перенёсших коронавирусную инфекцию : дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
4.
Маллаев Ш. Ш. и др. Лечение ювенильного ревматоидного артрита методом
хронотерапии ингибиторами ЦОГ-2. – 2022.
5.
Iskanova G. X. et al. Juvenile idiopathic arthritis and osteochondrosis of the lumbosacral
joint. Case report. – 2022.
6.
Fayziev N. N. et al. Nerv sistemasining perinatal shikastlanish fonidagi obstruktiv bronxitli
bolalarda immunologik oʼzgarishlar : дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
7.
Абдуллаева М. М., Сагдуллаева М. А., Маллаев Ш. Ш. ОСОБЕННОСТИ
КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ COVID-19 И ПОСТКОВИДНОГО ПЕРИОДА У
ДЕТЕЙ : дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
8.
Sagdullaeva M. A., Sh M. S., Abdullaeva M. M. MUDDATIDAN O ‘TIB TUG ‘ILGAN
BOLALARNING MOSLASHUV DAVRINING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI :
дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
9.
Сагдуллаев И. И., Сагдуллаева М. А., Маллаев Ш. Ш. МУДДАТДАН ЎТИБ
ТУҒИЛГАНЛИК ВА УЗОҚ МУДДАТЛИ ҲОМИЛАДОРЛИК МУАММОСИ
(АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ) //Academic research in educational sciences. – 2023. – №. 1.
– С. 114-119.
10.
Султанова Н. С., Авезова Г. С., Маллаев Ш. Ш. Показатели метаболичского статуса
детей. – 2023.
11.
Маллаев Ш. Ш., Алимов А. В., Авезова Г. С. Ювенильный идиопатический артрит у
детей: клиника, диагностика, тактика лечения. – 2023.
Fevral, 2025-Yil
81
12.
Маллаев Ш. Ш., Алимов А. В. МОЛЕКУЛЯРНО-ГЕНЕТИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ
РАЗВИТИЯ ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2023.
13.
Маллаев
Ш.,
Алимов
А.
Клиническая
характеристика
ювенильного
идиопатического артрита у детей //Актуальные вопросы практической педиатрии. –
2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 123-124.
14.
Маллаев Ш., Алимов А. Эффективность применения метотрексата при ювенильном
идиопатическом артрите у детей //Актуальные вопросы практической педиатрии. –
2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 125-126.
15.
Sh M. S. et al. Genetic Characteristics of the Hemostasis System in Early Children with
Pneumonia //Texas Journal of Medical Science. – 2023. – Т. 23. – С. 1-4.
16.
Маллаев Ш., Алимов А. Сравнительная эффективность иммунодепрессантов и
генно-инженерных биопрепаратов в лечении ювенильного идиопатического артрита
у детей //Педиатрия. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 40-46.
17.
Маллаев Ш. и др. Ювенильный идиопатический артрит у детей: современный взгляд
на проблему //Педиатрия. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 35-40.
18.
Маллаев Ш. Ш. ИММУНОЛОГИЧЕСКИЕ И ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ
ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
19.
Маллаев
Ш.
Ш.
и
др.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ГЕННО-ИНЖЕНЕРНЫХ
БИОПРЕПАРАТОВ В ЛЕЧЕНИИ ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО
АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
20.
Авезова Г. С. и др. ГЕМОРРАГИЧЕСКИЙ ВАСКУЛИТ У ДЕТЕЙ. – 2024.
21.
Бобомуратов Т. А. и др. РОЛЬ ГЕНЕТИЧЕСКОГО ПОЛИМОРФИЗМА PAI-1 В
ТЯЖЕЛОМ ТЕЧЕНИИ ВНЕБОЛЬНИЧНОЙ ПНЕВМОНИИ. – 2024.
22.
Бобомуратов Т. и др. КЛИНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ЮВЕНИЛЬНОГО
ИДИОПАТИЧЕСКОГО АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
23.
Бобомуратов Т. А. и др. ПОКАЗАТЕЛИ ФИЗИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ ДЕТЕЙ ПРИ
РАЗЛИЧНЫХ ВИДАХ ВСКАРМЛИВАНИЯ. – 2024.
24.
Маллаев Ш. Ш., Авезова Г. С., Султанова Н. С. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ
ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО
АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
25.
Маллаев Ш. Ш., Файзиев Н. Н., Мухторов М. Г. ОПТИМИЗАЦИЯ ЛЕЧЕНИЯ
ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО АРТРИТА БИОЛОГИЧЕСКИМИ
ПРЕПАРАТАМИ. – 2024.
26.
Бобомуратов Т. А., Маллаев Ш. Ш., Эгамбердиев С. Б. ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ИММУНОДЕПРЕССАНТОВ
В
ЛЕЧЕНИИ
ЮВЕНИЛЬНОГО
ИДИОПАТИЧЕСКОГО АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
27.
Бобомуратов Т. А., Маллаев Ш. Ш., Уринов А. Ф. КЛИНИКО-
ИММУНОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА СИСТЕМЫ ГЕМОСТАЗА У
ДЕТЕЙ,
РОЖДЕННЫХ
С
ГИПОКСИЧЕСКИ-ИШЕМИЧЕСКОЙ
ЭНЦЕФАЛОПАТИЕЙ. – 2024.
28.
Mukhtorov M. S. S. E. S. B. et al. THE ROLE OF GENE POLYMORPHISM IN THE
DEVELOPMENT OF JUVENILE IDIOPATHIC ARTHRITIS IN CHILDREN. – 2024.
29.
Mukhtorov M. S. S. E. S. B. et al. WAY TREATMENT OF JUVENILE IDIOPATHIC
ARTHRITIS WITH GENETIC ENGINEERED BIOLOGICAL DRUGS. – 2024.
Fevral, 2025-Yil
82
30.
Бобомуратов
Т.
А.
и
др.
БОЛАЛАРДА
ЯНГИ
КОРОНАВИРУС
ИНФЕКЦИЯСИДАН КЕЙИНГИ ТИКЛАНИШ ДАВРИ ҲУСУСИЯТЛАРИ. – 2024.
31.
Самадов
А.
А.
и
др.
БОЛАЛАРДА
НЕФРОТИК
СИНДРОМДА
ГАСТРОДУОДЕНАЛ ЎЗГАРИШЛАР КУЗАТИЛГАНДА МИКРОЭЛЕМЕНТЛАР
ҲОЛАТИ //Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 1. –
С. 114-120.
32.
Bobomuratov T. A. et al. SHIFOXONADAN TASHQARI ZOTILJAM BILAN
KASALLANGAN BOLALARDA GEMOSTAZ TIZIMINING OZGARISHLARIDA
GEN POLIMORFIZMINING ROLI. – 2024.
33.
Sh M. S. et al. BOLALARDA COVID-19 DANKEYINGI DAVRDA YUVENIL
REVMATOID ARTRITNING LABORATOR VA KLINIK XUSUSIYATLARI. – 2024.
34.
Sh M. S., Egamberdiev S. B. EFFECTIVENESS OF IMMUNOSUPPRESSANTS IN THE
TREATMENT OF JUVENILE IDIOPATHIC ARTHRITIS IN CHILDREN //Spectrum
Journal of Innovation, Reforms and Development. – 2024. – Т. 25. – С. 124-129.
35.
Bobomuratov T. A., Sh M. S., Fayziev N. N. Features of the Clinical Course of
Community-Acquired Pneumonia in Children After Covid 19 //International Congress on
Biological, Physical And Chemical Studies (ITALY). – 2025. – Т. 9. – С. 63-64.
36.
Бобомуротов Т. А., Каримова Н. А., Турсунбаев А. К. Течение коронавирусной
инфекции у детей. – 2022.
37.
Султанова Н. С. и др. Современный взгляд на грудное вскармливание и его. – 2022.
38.
Bobomuratov T. A. et al. Brestfeeding and Genetic. – 2022.
39.
Sh M. S. et al. Molecular-Genetic Mechanisms of the Development of Juvenile Idiopathic
Arthritis in Children. – 2023.
40.
Маллаев Ш. Ш., Алимов А. В. Функциональное состояние надпочечников у детей с
ювенильным ревматоидным артритом //Современная медицина: новые подходы и
актуальные исследования. – 2020. – С. 76-79.
41.
Маллаев Ш. Ш. и др. Особенности клинического течения ювенильного
ревматоидного
артрита
у
детей
//ЖУРНАЛ
ГЕПАТО-
ГАСТРОЭНТЕРОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – №. SI-2.
42.
Султанова Н. С. и др. Современный взгляд на грудное вскармливание и его значение
для здоровья матери и ребенка //Журнал гепато-гастроэнтерологических
исследований. – 2022. – №. SI-3.
43.
Султанова Н. С. и др. Влияние вида вскармливания на соматический статус детей :
дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
44.
Маллаев Ш. Ш. Эффективность хронотерапии нимесулидом в лечении ювенильного
ревматоидного артрита //Врач-аспирант. – 2011. – Т. 46. – №. 3.4. – С. 593-597.
45.
Шомурадова Ш. Ш., Алимов А. В. Лекарственное поражение печени при
ювенильном ревматоидном артрите //Экспериментальная и клиническая
гастроэнтерология. – 2016. – №. 7 (131). – С. 38-42.
46.
Каримжанов И. А., Мадаминова М. Ш., Динмухаммадиева Д. Р. Клинико-
лабораторные особенности течения ювенильного идиопатического артрита у детей :
дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
47.
Сагдуллаева М. А., Маллаев Ш. Ш. МУДДАТДАН ЎТИБ ТУҒИЛИШ
МУАММОСИГА
ЗАМОНАВИЙ
ҚАРАШ
//ЖУРНАЛ
ГЕПАТО-
ГАСТРОЭНТЕРОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – №. SI-3.
Fevral, 2025-Yil
83
48.
Маллаев Ш. Ш. Клинико–иммунологические особенности ювенильного
идиопатического артрита у детей //Academic research in educational sciences. – 2023.
– №. 1. – С. 71-74.
49.
Юсупова Г. А. и др. Дисбиоз кишечника в генезе иммунной недостаточности у детей,
больных рецидивирующим бронхитом //Academic research in educational sciences. –
2023. – №. 1. – С. 151-159.
50.
Sh M. S. Genetic Aspects of Juvenile Rheumatoid Arthritis. ISSN (E): 2795–7624
VOLUME 10| JULY 2022. 1-5. 7. Sh. Sh Mallaev, TA Bobomuratov, NS Sultanova, GA
Yusupova, AA Hoshimov //Сlinical characteristics and prediction of the outcome of
juvenile rheumatoid arthritis in chronotherapy//Chin J Ind Hyg Occup Dis. – Т. 39. – №.
7. – С. 135-140.
51.
Алимов А. В., Маллаев Ш. Ш. Clinic-laboratory manifestation of juvenile rheumatoid
arthritis //Евраазийский вестник педиатрии. – Т. 3.
52.
Mallaev S. S., Alimov A. V. Clinical course of juvenile rheumatoid arthritis and its
optimization of treatment //Journal" Pediatrics. – №. 2. – С. 200-203.
53.
Mamatkulov B. M., Avezova G. S. Congenital anomalies as a cause of childhood disability
(according to the materials of Tashkent, Uzbekistan) //Nauka mo-lodykh (Eruditio
Juvenium). – 2015. – Т. 3. – №. 2. – С. 110-15.
54.
Азизова Ф. Л., Авезова Г. С. Особенности динамики заболеваемости детей
воспитывающихся в специализированных школах–интернатах //Academic research in
educational sciences. – 2023. – №. 1. – С. 237-243.
55.
Маматкулов Б., Абдурахимов Б. А. A SYSTEMATIC APPROACH TO MANAGING
THE HEALTH AND RISK FACTORS OF MINING INDUSTRY WORKERS //Новый
день в медицине. – 2020. – №. 4. – С. 211-213.
56.
Маматкулов Б. и др. THE IMPACT OF FACTORS OF PRODUCTION ON THE
HEALTH OF WORKERS IN THE MINING INDUSTRY //Новый день в медицине. –
2019. – №. 4. – С. 191-194.
57.
Маматкулов Б., Авезова Г. С., Адылов Ш. К. Врожденные пороки развития у детей
и основные пути их профилактики //Современная медицина: новые подходы и
актуальные исследования. – 2017. – С. 75-78.
58.
Alikulova D. J. et al. Identification of features of immune status in adolescents with atopic
asthma //Vestnik soveta molodykh uchenykh Chelyabinskoi oblasti. – 2015. – Т. 3. – С. 9-
14.
59.
Бобомуратов Т. А. и др. КЛИНИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ И СОПУТСТВУЮЩАЯ
ПАТОЛОГИЯ
ПРИ
ГЕМОРРАГИЧЕСКИХ
ВАСКУЛИТАХ
У
ДЕТЕЙ.
РЕТРОСПЕКТИВНЫЙ АНАЛИЗ. – 2024.
60.
Сагдуллаева М. А., Исламов С. И., Авезова Г. С. МУДДАТИДАН ЎТГАН
ҲОМИЛАДОРЛИК: ТАРҚАЛГАНЛИГИ, ЭТИОЛОГИЯСИ ВА ПАТОГЕНЕЗИ. –
2024.
61.
Avezova G. S., Beshimova Z., Avezova G. S. Means and problems of forming a healthy
lifestyle among the population //The American journal of medical sciences and
pharmaceutical research. – 2021. – Т. 3. – №. 05. – С. 73-77.
62.
Kasimova D. A. et al. Medical-social aspects of child disability //International Journal of
Psychosocial Rehabilitation. – 2020. – Т. 24. – №. 4. – С. 2116-2121.
Fevral, 2025-Yil
84
63.
Avezova G., Agataeva K. ANALYSIS OF RESULTS MEDICAL EXAMINATION OF
PERSONS ENTERING IN TO MARRIAGE //Интернаука. – 2019. – №. 45-2. – С. 61-
62.
64.
Абдурахимов Б. А., Аликулова Д. Я., Авезова Г. С. Здоровье работающих
горнорудной промышленности //EUROPEAN RESEARCH: INNOVATION IN
SCIENCE, EDUCATION AND TECHNOLOGY. – 2018. – С. 111-112.
65.
Alikulova D. et al. Factors Contributing to the Development of Bronchial Asthma //Young
Scientist USA. – 2016. – С. 113-116.
66.
Авезова Г. С., Азимов Р. И., Гуломова Н. Р. ЗАБОЛЕВАЕМОСТЬ И ОБРАЗ ЖИЗНИ
УЧАЩИХСЯ КОЛЛЕДЖЕЙ (по материалам г. Ташкента) //Университетская наука:
взгляд в будущее. – 2016. – С. 111.
67.
Mamatkulov B. M., Avezova G. S. Congenital anomalies as a cause of childhood disability
//Nauka molodyh. – 2015. – Т. 2. – С. 110-115.
68.
Маматкуло Б., Авезова Г. Бир ёшгача бўлган болалар ўлимининг хавф омиллари
//Журнал проблемы биологии и медицины. – 2011. – №. 3 (66). – С. 96-99.
69.
Хайдарова М. Х., Авезова Г. С. Adolescent health and factors lifestyle Khaydarova M.,
Avezova G. 2 (Republic of Uzbekistan) Здоровье подростков и факторы образа жизни
//Главный редактор научно-исследовательского журнала «International scientific
review», Вальцев СВ. – С. 106.
70.
Mamatkulov B. M., Avezova G. S. Congenital anomalies as a cause of childhood disability
(according to the materials of Tashkent, Uzbekistan) //Nauka mo-lodykh (Eruditio
Juvenium). – 2015. – Т. 3. – №. 2. – С. 110-15.
71.
Sultanova N. S., Avezova G. S. Mallaev Sh. Sh., Fayziyev NN Comprehensive
characteristics of the state of health of children in different age periods, depending on the
types of feeding and care //British Medical. – Т. 3. – №. 2. – С. 109-113.
72.
Авезова Г. Уч ёшгача болалар саломатлиги шаклланишининг тиббий–ижтимоий
қирралари. – 2012.
73.
Sh M. S. et al. Molecular-Genetic Mechanisms of the Development of Juvenile Idiopathic
Arthritis in Children. – 2023.
74.
Нурдинова Г. У. и др. Эпидемиология сахарного диабета //International scientific
review. – 2016. – №. 7 (17). – С. 93-95.
75.
Нурдинова Г. У. и др. Распространенность сахарного диабета первого и второго
типов в Андижанской области //European research. – 2016. – №. 5 (16). – С. 99-101.
76.
Мусаева У. А., Авезова Г. С. ЎЗБЕКИСТОНДА ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТ
ТИЗИМИНИНГ МОДЕРНИЗАЦИЯЛАШ //Modern Science and Research. – 2025. – Т.
4. – №. 2. – С. 287-296.
77.
Сагдуллаева М. А., Сагдуллаев И. И., Авезова Г. С. МУДДАТИДАН ЎТИБ
ТУҒИЛГАН БОЛАЛАРНИНГ САЛОМАТЛИК ҲОЛАТИ, КАСАЛЛИКЛАРИНИ
ОЛДИНИ
ОЛИШНИНГ
ГИГИЕНИК
ХУСУСИЯТЛАРИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. – 2024.
78.
Каримова Б. Н., Отажонов И. О., Авезова Г. С. УРАТЛИ НЕФРОПАТИЯСИ БОР
ТЕЗ-ТЕЗ КАСАЛЛАНУВЧИ БОЛАЛАР ВА УЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ
ХАРАКТЕРИСТИКАСИ. – 2024.
Fevral, 2025-Yil
85
79.
Anikeeva N. A. et al. DILATED CARDIOMYOPATHY AGAINST THE
BACKGROUND OF CENTRONUCLEAR MYOPATHY TYPE 5 IN AN 8-YEAR-OLD
CHILD: A CLINICAL CASE. – 2024.
80.
Ганиев А. Г., Авезова Г. С., Хабибуллоева Б. Р. КАЧЕСТВЕННОЕ
ИССЛЕДОВАНИЕ МАТЕРЕЙ ДЕТЕЙ С АТОПИЧЕСКИМ ДЕРМАТИТОМ:
ЭМОЦИОНАЛЬНЫЕ И СОЦИАЛЬНЫЕ ПОСЛЕДСТВИЯ. – 2024.
81.
Bobomuratov T. A., Davletova F. O., Avezova G. S. BOLALARDA O ‘TKIR
BRONXIOLITNING DIFFERENSIAL-DIAGNOSTIK MEZONLARI. – 2024.
82.
Bobomuratov T. A., Davletova F. O., Avezova G. S. KO ‘KRAK YOSHDAGI
BOLALARDA O ‘TKIR BRONXIOLIT RIVOJLANISHINING ETIOPATOGENEZI,
KLINIKASI VA DAVOSINI O ‘RGANISHGA ZAMONAVIY YONDOSHUVLAR. –
2024.
83.
Авезова Г. С. и др. ЭФФЕКТИВНОСТЬ «АДАПТИВНОЙ ФИЗКУЛЬТУРЫ» В
ЛЕЧЕНИИ ДЕТЕЙ С ХРОНИЧЕСКОЙ ПАТОЛОГИЕЙ ОРГАНОВ ДЫХАНИЯ. –
2024.
84.
Расулова Л. Т. и др. ОЦЕНКА ЦИТОХИМИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У
НОВОРОЖДЕННЫХ ДЕТЕЙ. – 2024.
85.
Маллаев Ш. Ш., Авезова Г. С., Султанова Н. С. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ
ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ЮВЕНИЛЬНОГО ИДИОПАТИЧЕСКОГО
АРТРИТА У ДЕТЕЙ. – 2024.
86.
Бобомуратов
Т.
А.
и
др.
ОЗИҚЛАНТИРИШ
ТУРЛАРИ
БИЛАН
ФАРҚЛАНАДИГАН БОЛАЛАРНИНГ ПСИХОФИЗИОЛОГИК РИВОЖЛАНИШИ
ВА УЛАРНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ. – 2024.
87.
Бобомуратов Т. А. и др. ПОКАЗАТЕЛИ ФИЗИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ ДЕТЕЙ ПРИ
РАЗЛИЧНЫХ ВИДАХ ВСКАРМЛИВАНИЯ. – 2024.
88.
Azizova F. L. et al. INNOVATSION PEDAGOGIK USULLARNI JORIY ETISH
ORQALI TALABALAR BILIM, MALAKA, KO ‘NIKMALARINI OSHIRISH. – 2024.
89.
Авезова Г. С. и др. ГЕМОРРАГИЧЕСКИЙ ВАСКУЛИТ У ДЕТЕЙ. – 2024.
90.
Авезова Г. С. ГЕМОРРАГИК ВАСКУЛИТЛИ БОЛАЛАРДА ГЕМОСТАЗ
ТИЗИМИНИНГ ЎЗГАРИШИ. – 2023.
91.
Shagazatova B. X. et al. Rekonstruktiv jarrohlik aralashuvlardan so'ng diabetik tovon
sindromi bo'lgan 2-tur diabet bilan og'rigan bemorlarning hayot sifatini baholash. – 2023.
92.
Шагазатова Б. Х. и др. Патофизиология гипоталамо-гипофизарной системы после
облучения краниальной области. – 2023.
93.
Маллаев Ш. Ш., Алимов А. В., Авезова Г. С. Ювенильный идиопатический артрит у
детей: клиника, диагностика, тактика лечения. – 2023.
94.
Султанова Н. С., Авезова Г. С., Маллаев Ш. Ш. Показатели метаболичского статуса
детей. – 2023.
95.
Авезова Г. С., Файзуллаев Т. С. Шахсга йўналтирилган таълим: унинг олий тиббий
таълимдаги ўрни //Academic research in educational sciences. – 2023. – №. 1. – С. 225-
230.
96.
Шоймардонов Б., Авезова Г. С. ИССИҚ ИҚЛИМ ШАРОИТЛАРИДА ОВҚАТ ҲАЗМ
ҚИЛИШ ТИЗИМИ КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ ХАВФ ОМИЛЛАРИНИ ЎРГАНИШ
УСЛУБИЁТИ //Academic research in educational sciences. – 2023. – №. 1. – С. 35-40.
Fevral, 2025-Yil
86
97.
Шагазатова Б. Х. и др. ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЖИЗНИ БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ
ДИАБЕТОМ 2 ТИПА С СИНДРОМОМ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ СТОПЫ ПОСЛЕ
РЕКОНСТРУКТИВНЫХ ОПЕРАТИВНЫХ ВМЕШАТЕЛЬСТВ //Journal of new
century innovations. – 2022. – Т. 11. – №. 2. – С. 131-135.
98.
Авезова Г. TOSHKENT SHAHRIDA ERTA YOSHLI BOLALARNING O ‘LIM
SABABLARI TAHLILI //Международный журнал научной педиатрии. – 2022. – Т. 1.
– №. 6. – С. 26-33.
99.
Маматкулов Б., Авезова Г. С., Уразалиева И. Р. Школа общественного
здравоохранения. – 2022.
100.
Шарипова
С.
Н.,
Авезова
Г.
С.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ
ОЦЕНКА
МОРФОЛОГИЧЕСКИХ
ПРИЗНАКОВ
У
СПОРТСМЕНОК
СПЕЦИАЛИЗИРУЮЩИХСЯ В ГИМНАСТИКЕ И В БОРЬБЕ //Fan-Sportga. – 2022.
– №. 7. – С. 76-78.
101.
Маллаев Ш. Ш. и др. Побочное действие нестероидных противовоспалительных
препаратов на желудочно-кишечный тракт при лечении ювенильного
идиопатического артрита у детей : дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
102.
Авезова Г. С., Бобомуратов Т. А. Эрта ёшли болаларда нафас олиш тизими
касалликларининг эпидемиологияси. – 2022.
103.
Mamatqulov B. M., Avezova G. S. Методы, средства и формы личностно-
ориентированного образования в высшей школе. – 2022.
104.
Sattarovna G. A. et al. THE ROLE OF MODERN TEACHING METHODS IN
ENHANCING STUDENTS'KNOWLEDGE AND FORMATION SKILLS //
湖南大学学
报
(
自然科学版
). – 2021. – Т. 48. – №. 12.
105.
Bakhromjon M., yim Sattarovna A. G., n Rasnidovich T. R. THE PROBLEM OF
ALCOHOL DEPENDS AND THE FIGHT AGAINST IT //World Bulletin of Public
Health. – 2021. – Т. 4. – С. 89-90.
106.
Сафарова Д. Д. и др. ОСОБЕННОСТИ ТЕЛОСЛОЖЕНИЯ ЛЕГКОАТЛЕТОВ–
БЕГУНОВ, СПЕЦИАЛИЗИРУЮЩИХСЯ НА РАЗЛИЧНЫХ ДИСТАНЦИЯХ
//Academic research in educational sciences. – 2021. – Т. 2. – №. Special Issue 1. – С.
326-334.
107.
Маматкулов
Б.
М.
и
др.
ПАТРОНАЖ
ҲАМШИРАЛАРИНИНГ
КАСАЛЛАНИШИНИ ЎРГАНИШ //Интернаука. – 2021. – №. 20-7. – С. 31-33.
108.
Манонова Ю., Авезова Г. С. ТАЛАБА ЁШЛАРНИНГ ҲАРАКАТ ФАОЛЛИГИ,
СПОРТ БИЛАН ШУҒУЛЛАНИШИ //Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 6. – С.
1889-1893.
109.
Авезова Г. С., Тулиев Р. Р. ТАЛАБА ЁШЛАРДА ЗАРАРЛИ ОДАТЛАР ВА ҲАР
ХИЛ ТУРДАГИ ТОБЕЛИКЛАРНИНГ МАВЖУДЛИГИ //Scientific progress. – 2021.
– Т. 2. – №. 6. – С. 1898-1901.
110.
Авезова
Г.
С.,
Абдупаттаев
З.
А.
Ў.
НЕКОТОРЫЕ
ФАКТОРЫ
СПОСОБСТВУЮЩИЕ
ЗДОРОВОГО
ОБРАЗА
ЖИЗНИ
СЕЛЬСКОГО
НАСЕЛЕНИЯ //Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 6. – С. 1911-1914.
111.
Avezova G. S., Manonova Y. S. Q. SOG ‘LOM TURMUSH TARZI: TALABA
YOSHLAR QARASHLARI //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 5. – С. 991-995.
Fevral, 2025-Yil
87
112.
Маматкулов Б. М., Уразалиева И. Р., Арсланбекова Н. Б. ОЦЕНКА КАЧЕСТВА
ТРУДА ПАТРОНАЖНЫХ МЕДИЦИНСКИХ СЕСТЕР В ОБЩЕВРАЧЕБНОЙ
ПРАКТИКЕ //Интернаука. – 2020. – №. 46-1. – С. 44-45.
113.
Маматкулов Б., Уразалиева И. Мнение населения и врачей общей практики о
качества труда патронажных медицинских сестер. – 2020.
114.
Авезова Г. С. ALCOHOL DEPENDENCE AND A SYSTEMATIC APPROACH TO
PREVENTION //Новый день в медицине. – 2020. – №. 4. – С. 74-77.
115.
Авезова Г. С., Джуманазарова А. Ж. К., Чориева Ш. Э. Распространенность
туберкулеза с множественной лекарственной устойчивостью //International scientific
review. – 2020. – №. LXVII. – С. 97-99.
116.
Авезова Г. С. Сурхандарё вилояти шаҳар ва қишлоқларида туғма аномалияларнинг
тарқалганлиги. – 2019.
117.
Аликулова Д. Я., Юсупбекова Н. А. ЗДОРОВЬЕ И УСЛОВИЯ ОБУЧЕНИЯ
МОЛОДЕЖИ
//EUROPEAN
RESEARCH:
INNOVATION
IN
SCIENCE,
EDUCATION AND TECHNOLOGY. – 2018. – С. 123-125.
118.
Shaykhova G. I., Azizova F. L., Avezova G. S. THE LEVEL AND STRUCTURE OF THE
INCIDENCE OF CHILDREN FROM SPECIALIZED BOARDING SCHOOLS //Central
Asian Journal of Medicine. – 2018. – Т. 2018. – №. 1. – С. 72-76.
119.
Мамяткулов Б., Авезова Г. С. Интернетдан аҳборотларни қидириш. Клиник
саволларни шакллантириш (pico). – 2018.
120.
Авезова Г. С., Хайитбоева Н. А. ВРОЖДЕННЫЕ АНОМАЛИИ У ДЕТЕЙ
//Современная медицина: новые подходы и актуальные исследования. – 2018. – С.
59-63.
121.
Хайдарова З. Т. и др. ИНФОРМИРОВАННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ ПО ЗДОРОВОМУ
ОБРАЗУ ЖИЗНИ //EUROPEAN RESEARCH: INNOVATION IN SCIENCE,
EDUCATION AND TECHNOLOGY. – 2018. – С. 119-121.
122.
Avezova G. S. Turaev B. Sh //International scientific-practical congress. – 2017. – С. 192.
123.
Маматкулов Б., Авезова Г. С. Хавф, хавф омиллари ҳақида тушунча. хавф
омилларини хисоблаш усуллари. – 2017.
124.
Авезова Г. С., Ишмурадов М. Б. ФАКТОРЫ, СПОСОБСТВУЮЩИЕ РАЗВИТИЮ
ЗАБОЛЕВАНИЙ ОРГАНОВ ПИЩЕВАРЕНИЯ //Young scientists' and mentors' non-
standart congress. – 2017. – С. 130-133.
125.
Маматкулов Б. М., Авезова Г. С. ЗАБОЛЕВАЕМОСТЬ И СМЕРТНОСТЬ ДЕТЕЙ С
ВРОЖДЕННЫМИ АНОМАЛИЯМИ В Г. ТАШКЕНТЕ //Young scientists' and
mentors' non-standart congress. – 2017. – С. 170-174.
126.
Тураев Б. Ш., Авезова Г. С. МЕДИКО-БИОЛОГИЧЕСКИЕ И СОЦИАЛЬНО-
ГИГИЕНИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ РЕПРОДУКТИВНОГО ЗДОРОВЬЯ
МУЖЧИН //Young scientists' and mentors' non-standart congress. – 2017. – С. 192-196.
127.
Guloyim A., Ilmira U., Zarifa K. Analysis of results of medical examination of persons
entering into marriage //International scientific review. – 2016. – №. 4 (14). – С. 241-243.
128.
Guloyim A. The peculiarities of the morbidity of the children //International scientific
review. – 2016. – №. 4 (14). – С. 229-231.
129.
Madina K., Guloyim A. Adolescent health and factors lifestyle //International scientific
review. – 2016. – №. 8 (18). – С. 106-108.
Fevral, 2025-Yil
88
130.
Guloyim A., Mirzohit S. Congenital malformation as a cause of child disability
//International scientific review. – 2016. – №. 4 (14). – С. 243-245.
131.
Авезова Г. С., Сайтмуратов М. А. Congenital malformation as a cause of child disability
Avezova G., Sajtmuratov M. 2 (Republic of Uzbekistan) Врожденные пороки развития
как причина детской инвалидности //Главный редактор научно-исследовательского
журнала «International scientific review», Вальцев СВ. – 2016. – №. 4. – С. 241.
132.
Авезова Г. С. The peculiarities of the morbidity of the children Аvezova G.(Republic of
Uzbekistan) Особенности заболеваемости детей //Главный редактор научно-
исследовательского журнала «International scientific review», Вальцев СВ. – 2016. –
№. 4. – С. 227.
133.
Аликулова Д. Я., Маматкулов Б. М., Уразалиева И. Р. Asthma school organization in
the Republic of Uzbekistan //International scientific review. – 2015. – №. 9 (10). – С. 59-
61.
134.
Маматкулов Б., Аликулова Д. Я., Уразалиева И. Р. ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЖИЗНИ
ПАЦИЕНТОВ СТРАДАЮЩИХ БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМОЙ //Научная дискуссия:
вопросы медицины. – 2015. – №. 10-11. – С. 161-164.
135.
Аликулова Д. Я. Иммунный статус больных атопической бронхиальной астмой
подросткового возраста //Здоровье–основа человеческого потенциала: проблемы и
пути их решения. – 2015. – Т. 10. – №. 2. – С. 446-449.
136.
Азимов Р. И., Гуломова Н. Р., Авезова Г. С. Заболеваемость по данным
обращаемости учащихся колледжей //Молодой ученый. – 2015. – №. 21. – С. 242-244.
137.
Маматкулов Б. М., ЛаМорт Н. КЛИНИЧЕСКАЯ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ.
138.
Ahmedov M. et al. Addressing the challenges of improving the quality of primary care for
Chronic Heart Failure in Uzbekistan: a qualitative study.
139.
Нурдинова Г. У. и др. Prevalence of first and second types diabetes in Andizhan region
Nurdinova G., Avezova G. 2, Kodirova D. 3, Komilova Z. 4 (Republic of Uzbekistan)
Распространенность сахарного диабета первого и второго типов в Андижанской
области //EUROPEAN RESEARCH: INNOVATION IN SCIENCE, EDUCATION AND
TECHNOLOGY. – С. 99.
140.
Bobomuratov T. A. et al. Brestfeeding and Genetic Features of Juvenile Rheumatoid
Arthritis //Journal of Pharmaceutical Negative Results. – 2022. – С. 1983-1988.
141.
Sh M. S. et al. Genetic Aspects of Juvenile Rheumatoid Arthritis //ISSN (E). – 2022. – С.
2795-7624.
142.
Mallaev S. S. et al. Сlinical characteristics and prediction of the outcome of juvenile
rheumatoid arthritis in chronotherapy //Chin J Ind Hyg Occup Dis. – Т. 39. – №. 7. – С.
135-140.
143.
Султанова Н. С., Камалов З. С. Частота аллергических заболеваний у детей в
зависимости от видов вскармливания и принципов ухода //Российский
аллергологический журнал. – 2016. – №. 3. – С. 38-39.
144.
Faiziev N. N. et al. Changes in the hemostasis system in children with pneumonia and
optimization of their treatment //Academic Research in Educational Sciences. – 2023. – Т.
4. – С. 2181-1385.
145.
Sultanova N. S. et al. THE ROLE OF BREASTFEEDING IN THE PSYCHO-SOCIAL
ADAPTATION OF CHILDREN IN SOCIETY //British Medical Journal. – 2022. – Т. 2.
– №. 6.
Fevral, 2025-Yil
89
146.
Bobomuratov T. A. et al. Effects of Long Term Breastfeeding on Development and Health
of Children //Annals of the Romanian Society for Cell Biology. – 2021. – С. 2243-2250.
147.
Sultanova N. S. et al. COMPREHENSIVE CHARACTERISTICS OF THE STATE OF
HEALTH OF CHILDREN IN DIFFERENT AGE PERIODS, DEPENDING ON THE
TYPES OF FEEDING AND CARE //British Medical Journal. – 2023. – Т. 3. – №. 2.
148.
Султанова Н. С. Анализ пищевого поведения у детей школьного возраста в
зависимости от вида вскармливания и принципов ухода (с применением методики
DEBQ) //Academic research in educational sciences. – 2023. – №. 1. – С. 165-170.
149.
Султанова Н. С. Влияние вида вскармливания на иммунологический статус детей
//Рос. аллергол. журн. – 2016. – Т. 2. – №. 3. – С. 37-38.
150.
Sultanova N. S. Some peculiarities of physical development of children depending on
applied care methodology //European Science Review. – 2015. – №. 7-8. – С. 102-104.
151.
Sh M. S. Genetic Aspects of Juvenile Rheumatoid Arthritis. ISSN (E): 2795–7624
VOLUME 10| JULY 2022. 1-5. 7. Sh. Sh Mallaev, TA Bobomuratov, NS Sultanova, GA
Yusupova, AA Hoshimov //Сlinical characteristics and prediction of the outcome of
juvenile rheumatoid arthritis in chronotherapy//Chin J Ind Hyg Occup Dis. – Т. 39. – №.
7. – С. 135-140.
152.
Файзиев Н. Н. и др. Изменения в системе гемостаза у детей с пневмонией и
оптимизация их лечения //Academic research in educational sciences. – 2023. – №. 1. –
С. 180-187.
153.
Султанова Н. С. Обоснование необходимости исключительного грудного
вскармливания в развитии познавательных способностей детей //Молодой ученый.
– 2014. – №. 10. – С. 87-90.
154.
Мухамедова Х. Т., Джалалов У. Д., Султанова Н. С. Влияние исключительного
грудного вскармливания и применения эффективных технологий ухода на
соматический статус детей раннего возраста //Вестник Уральской медицинской
академической науки. – 2011. – №. 1. – С. 41-43.
155.
Султанова Н. С., Пулатова А. П., Рустамова М. С. Гормональный статус женщин с
климактерическим синдромом в сочетании с йоддефицитными заболеваниями
//Здравоохранение Таджикистана. – 2009. – №. 3. – С. 40-44.
156.
Мухамадиева С. М., Султанова Н. С., Ходжимурадова Д. А. Особенности
клинических
проявлений
климактерического
синдрома
у
женщин
с
йоддефицитными состояниями //Доклады Академии наук Республики Таджикистан.
– 2007. – Т. 50. – №. 7. – С. 639-643.
157.
Султанова Н. С. О размерности полной группы движений кокасательного
расслоения со связностью горизонтального лифта //Дифференциальная геометрия
многообразий фигур. – 2002. – №. 33. – С. 104-107.
158.
Султанова Н. С. и др. Влияние вида вскармливания на соматический статус детей :
дис. – Ўзбекистон, Тошкент, 2022.
159.
Маллаев Ш. Ш. и др. Особенности клинического течения ювенильного
ревматоидного
артрита
у
детей
//ЖУРНАЛ
ГЕПАТО-
ГАСТРОЭНТЕРОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – №. SI-2.
160.
Султанова Н. С. и др. Современный взгляд на грудное вскармливание и его значение
для здоровья матери и ребенка //Журнал гепато-гастроэнтерологических
исследований. – 2022. – №. SI-3.
