Mart, 2025-Yil
582
MAMAN BIY ÁPSANASIN OQITIWDA ZAMANAGÓY TEXNOLOGIYALARDAN
PAYDALANIW
Sipatdinova Qumar
Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakukteti 2-kurs student
https://doi.org/10.5281/zenodo.15106492
Annotasiya. Bul maqalada 9-klass baǵdarlmasında berilgen "Maman biy ápsanasın"
oqıtıwda zamanagóy metodlardan paydalanıw haqqında pikir bildirilgen.
Gilt sózler: Zamanagóy texnologiyalar, interaktiv metodlar, sabaq procesi, "Plippity",
sabaq baǵdarlaması, proektr, kinofilm.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СОВРЕМЕННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРЕПОДАВАНИИ
ЛЕГЕНДЫ О МАМАН БИЕ
Аннотация. В данной статье обсуждается использование современных методов в
преподавании "Маман бий афсонаси," данной в программе 9-го класса.
Ключевые слова: Современные технологии, интерактивные методы, процесс
урока, "Plippity," программа урока, проект, кинофильм.
USING MODERN TECHNOLOGIES IN TEACHING THE LEGEND OF MAMAN BIY
Annotation. This article discusses the use of modern methods in teaching the "Maman biy
afsonasi" given in the 9th-grade curriculum.
Keywords: Modern technologies, interactive methods, lesson process, "Plippity," lesson
program, project, film.
Ózbekstan Respublikasınıń bilimlendiriw sistemesına inovaciya engiziw jedel bilim
beriwshi hám ámelde jaqsı nátiyje beretuǵın oqıtıw jolların ózlesiriwdegi tiykarǵı wazıypalardıń
óz sharayatımızǵa hám ózligimizge dúnya jetiskenliklerine say keliwshi bilim beriwdiń jańa
usılların, jolların islep shıǵarıwdan ibarat.
Házirgi kúnde kópshilik rawajlanǵan demokratiyalıq mámleketlerdiń oqıtıw
sestemalarındaǵı tiykarǵı metodikalıq jańalıqlar innovacialıq pedogogikalıq texnologiyalardı
engiziw menen baylanıslı.
Sebebi hárqanday pedogogikalıq texnologiyalar tárbiya tiykarında turıwshı belgili bir
ideyaǵa tayanıp, anıq usıllar hám qurallar járdeminde ámelge asırıladı.
Oqıtıwda inovaciyalıq texnologiyalardı qollanıw boyınsha kóp ǵana izertlew jumısları alıp
barıldı[1].
Mart, 2025-Yil
583
Qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw barısında "metod", "usıl", "texnologiya" sıyaqlı sózlerdiń
mánilerine itibar beriw oqıtıwshılardan talap etiledi.
Ayırım metodistler tárepinen "texnologiya" sózine tómendegishe anıqlama beredi:
"Texnologiya" yunonsha "texnos" - "mahorat", sanat va "logos" fan, talimot sózlerin payda
etedi[2,3]
Hammemizge málim bolǵanınday XXI ásir inovacion texnologiyalar ásiri. Biz ómirimizdi
texnologiyalarsız kóz aldımızǵa keltire almaymız. Sebebi texnologiyalardıń hár bir tarawda ornı
úlken solay eken biz mektepte oqıwshılardı oqıtıw, olarǵa sapalı bilim beriw zaman menen teń
qádem taslawı ushın olardan jiyi paydalanıwımız shárt.
Egerde muǵallim óziniń sabaǵın zamanaǵóy qurallardan hárqıylı metodlardan paydalanıp
ótse bunday sabaqlar judá qızıqlı hám sapalı ótedi.
Bunda biz ol muǵallimniń texnologiyalardan xabarı bar ekenligin, jańasha pikirleytuǵının
bilip alamız. Házirgi rawajlanıp atırǵan zamanda mektep jasındaǵi balalarǵa sabaqlardı eskishe
otiw maqsetke muwapıq bolmaydı. Sebebi házigi balalardıń sana sezimi burınǵılardan ádewir
parıq qıladı.
Olar internet arqalı jas balalarǵa motivatciya beretuǵın ilimge baylanıslı telivizorlardan
beriletuǵın kino filmlerde muǵallimlerdiń sabaq ótiw procesin kórgen bolıwı múmkin.
Soń ózlerine ótilip atırǵan sabaqlardan qanaatlanbay olarda basqasha pikirler payda bolıwı
sózsiz.
Solay eken mekteplerde proektor, zamangóy televizorlar kompyuterler bolsa olardan
qolımızdan kelgenshe tolıq paydalanıwımız kerek.
Mısal ushın 9-klass baǵdarlamasında berilgen "Maman biy ápsanası" romanın
oqıwshılarǵa oqıtıw barısında zamanagóy texnologiyalardan paydalanıw júdá áhmiyetli
esaplanadı.
Dáslebinde muǵallim sabaqqa barmastan aldın sol temaǵa júdá puxta tayarlanǵan bolıwı,
kitapta berilgen maǵlıwmatlardan basqa roman haqqında tusinikke iye bolıwı kerek.
Soń roman tiykarında sorawlar duziw ushın kompyuterden yamasa notebooktan
"Google"
ge kirip izlew túymesin basıp oǵan latın álipbesinde
"Plippity"
dep jazsaq onda 31 túrli sabaq
ushın kerekli bolatuǵın interaktiv oyınlar shıǵadı, biz onıń qálegen birewin saylap onda crosword,
scanword, sanlar arqalı oynalatuǵın oyınlar, hár qıylı formada sorawlar jaratsaq boladı.
Mart, 2025-Yil
584
Mısal ushın biz "quiz show" bólimin basıp onnan paydalanbaqshı bolsaq "instructions"
bólimine kiremiz hám ekranda mayda jazıwlar payda boladı, biz ondaǵı sarı menen boyalǵan "this
template" (qálip, shablon) dı basıp ózlerimizdiń google akkauntımızdı kirgizemiz (mısal ushın
adebiyat@gmail.com
) sıyaqlı.
Soń ol jerde ayna payda boladı. Itibar berip qarasaq joqarıda
get the link here
hám
quiz
show
degen jazıwdı koremiz.
Biz onıń quiz show bolimin basıp ol jerde hár túrli kategoryaǵa baylanıslı sorawlar dúzsek
boladı.
Sorawlar bir-birinen ańsat ajralıp turıwı kerek. Sebebi olar 100, 200, 300 h.t.b ballıq bolıp
kete beredi. 100 ballıq sorawǵa biz Maman biy ápsanasınan ańsat sorawlardı dúzip shıqsaq boladı.
Mısalı ushın:
100 ballıq sorawǵa
Murat shayıq penen Ǵayıp xannıń ótkermekshi bolǵan májilisi qaysı kúni boldı?
Juwap: juma
200 ballıq sorawǵa
Xan belbewdi Mamannıń qay jerine baylaydı?
Juwap: moynına
300 ballıq sorawǵa
"Dúnyada xan kóppe ya qara puxara kóppe" bul sorawdı romanda kim beredi?
Juwap: Ǵayıp xan
Usı baǵdarda hár ballıq sistemaǵa altawdan soraw dúziw kerek.
Muǵallim romandı túsindirmesten aldın oqıwshılarǵa romandı dıqqat penen tıńlawın aytıp
ótiwi kerek. Sonda oqıwshılar taza temanı qunt penen tıńlap otıradı.
Temanı túsindirip bolǵannan soń klastaǵı oqıwshılardı 3 toparǵa bólip, televizorǵa itibar
beriwin sorap, oyındı bastan ayaǵına shekem túsindirip beriwi kerek. Bunda oqıwshılar ózleri
qálegen ballıq sistemadaǵı sorawdı saylaydı, muǵallim onı basıp, onda jasırılǵan sorawdı oqıp
esittiredi, durıs juwap berilse sol ball qoyıladı.
Mısalı ushın, 100 balldıń artındaǵı sorawǵa juwap berilse 100 ball, yamasa 200 ballıq
sorawdı tańlap oǵan juwap berse 200 h.t.b. bolıp qosılıp kete beredi. Eń aqırında sorawlar tamam
bolǵannan soń kóp ball jıynaǵan topardı, ádil túrde bahalawı shárt
Juwmaqlap aytqanda bunday oyınlar oqıwshılar arasında qarım qatnastıń jasalıwına,
oylawına tez juwap beriwge shaqıradı, sabaq júdá qızıqlı hám mazmunlı ótiwine úlesin qosadı.
Mart, 2025-Yil
585
REFERENCES
1.
Азизходжаева Н.Н Педагогические технологии и педагогические мастерство,
Низами,2003.
2.
К.Йўсупов. Қарақалпақ әдебиятын оқытыу методикасы. Ташкент, "Сано-стандарт"
баспасы,2018.
