879
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
BOKS SPORT TURIDA RINGDA HARAKATLANAYOTGAN REFERENING
MAJBURIYATLARI
Eshmanova Umidaxon Abdulla qizi
Oriental universiteti jismoniy tarbiya kafedrasi o‘qituvchisi.
Xoshimova Charos Dilmurod qizi
Oriental universiteti jismoniy madaniyat yo‘nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15449744
Annotatsiya. Mazkur mavzuda boks sportida referi faoliyatining ahamiyati, uning
funksiyalari va majburiyatlari o‘rganiladi. Referi sport musobaqalarida adolatni ta’minlovchi
asosiy shaxs bo‘lib, uning harakatlari musobaqaning adolatli va qoidalar doirasida o‘tishini
kafolatlaydi.
Kalit so‘zlar: ayol referelar, boks musobaqalari, ring, takomillashtirish, amaliy tavsiyalar.
ОБЯЗАННОСТИ РЕФЕРИ, ПЕРЕДВИГАЮЩЕГОСЯ ПО РИНГУ В БОКСЕ
Аннотация. Данная тема посвящена изучению роли, функций и обязанностей
рефери в боксе. Рефери являются ключевыми фигурами, обеспечивающими
справедливость, безопасность и соблюдение правил во время поединков. Их действия
напрямую влияют на качество и честность соревнований.
Ключевые
слова:
женщины-судьи,
соревнования
по
боксу,
ринг,
совершенствование, практические рекомендации.
DUTIES OF THE REFEREE MOVING IN THE BOXING RING
Abstract. This topic explores the role, functions, and responsibilities of referees in the
sport of boxing. Referees are key figures in ensuring fairness, safety, and adherence to the rules
during matches. Their actions directly influence the quality and integrity of the competition.
Кеу words: women judges, boxing competitions, ring, improvement, practical
recommendations.
Dolzarbligi.
Yurtimizda jismoniy tarbiya va sportga davlat siyosati miqiyosida e’tibor
qaratilishi sport turlarini rivojlanib ommaviylashishiga katta hissa qo‘shmoqda. 2019-yil 3-
dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan PF-5864-sonli “Xotin-
qizlar sportini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonning qator chora-tadbirlar
xotin-qizlar sportini rivojlantirishga qaratilgan maxsus dasturlarni ishlab chiqish va amalga
oshirishni ko‘zda tutadi. Ushbu dasturlar orqali xotin- qizlarning sportini O‘zbekistonda
ommaviylashishiga dasturi amal bo‘lib xizmat qiladi.
Xotin-qizlar jismoniy tarbiya va sportga oid chiqqan hukumat qarorlarida belgilangan
vazifalar barcha sport muassasalarida bugungi kunda eng dolzarb masalalardan biriga aylanib
ulgurdi [1].
Tadqiqotlar 2023- yil 10- yanvar – 2024- yil 27-dekabr oylarida Respublikamizning
turli viloyatlarida har xil yoshdagi xalqaro va O‘zbekiston chempionatlarida referilar
harakatlari kuzatildi va tahlil qilindi.
Ayol referilarning ko‘p yillik tayyorgarlik bosqichida nufuzli musobaqalarda
qo‘llaniladigan tavsiyalarni ishlab chiqish va uni IBA ayollar hakamlar terma jamoalariga
tavsiya etish kelgusida musobaqa jarayonlarini tomoshabinbop bo‘lishini ta’minlaydi. Bu esa,
to‘g‘ridan- to‘g‘ri jangni saviyali o‘tishiga ta’sir etadi. Shu sababli biz tadqiqotimiz davomida
ringda harakatlanayotgan ayol referelarning majburiyatlarini takomillashtirishni maqsad qilib
olganmiz. [1,6].
880
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
O‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra Toshkent shahri Universal sport saroyida 2023-yil
erkaklar ortasida o‘tkazilgan O‘zbekiston chempionati musobaqasida referilar harakatlari
kuzatilganda baholash qiyin bo‘lgan bahslarda aksariyat referilikka xalqaro toifadagi hakamlar
aylanma grafigiga to‘g‘ri kelganligi uchun 70-80 % to‘g‘ri ko‘rsatkichlar amalga oshirildi.
Bunga sabab xalqaro toifadagi hakamlarning musobaqalar jarayonida jang faoliyatini kuzatishi
va ortiqcha holatlarga e’tiborini qaratmasligi sportchilar ustidan nazorat qilishni osonlashtiradi,
shu sababli bu chempionatda qilingan xatolar referelar tomonidan 20-30 % gacha kuzatilganligi
aniqlandi.
Navbatdagi Toshkent shahri Universal sport saroyida 2023-yil ayollar o‘rtasida
o‘tkazilgan O‘zbekiston chempionati musobaqasida musobaqa janglarini olib borayotgan
ringdagi referelarni baholash kuzatilgan paytda ularning ko‘rsatgichlari o‘rtacha 50 % - 55 % ni
tashkil qildi. Chunki aylanma grafikka asosan ringdagi refere respublika toifasidagi boks
hakamiga to‘g‘ri kelganligi sababli bahslar biroz qiyinchilik bilan o‘tdi. Bu ringda ko‘plab
xatoliklarni keltirib chiqardi va ringda jang olib borayotgan bokschilarga va atrofdagi
hakamlarga ham ta’sir qildi. 40 % - 45 % bajarilgan noto‘g‘ri harakatlar boksning saviyasini
tushishiga sabab bo‘ldi.
Farg‘ona shahri Okean sport kompleksida 2023-yil Yoshlar o‘rtasida O‘zbekiston
chempionati o‘tkazildi. Bu musobaqalarda hakamlarni baholash tizimi yo‘lga qo‘yilgan. Bu
tizim musobaqani saviyali o‘tishi hamda hakamlarni ringda o‘tkazgan musobaqalaridan kelib
chiqib, grafik asosida ringda harakat qiladi. Farg‘ona shahri Okean sport kompleksida 2023-yil
Yoshlar o‘rtasida o‘tkazilgan O‘zbekiston chempionati uncha qiyinchiliklar keltirib chiqarmadi.
Aylanma grafikka asosan nufuzli musobaqalarda ishtirok etgan va o‘zining bilim tajribasiga ega
bo‘lgan hakamlar ishtirok etib, 80 %-90% chiroyli natija ko‘rsatishdi. Bu shuni ko‘rsatadiki, har
bir ishning o‘z mutaxassislari bo‘lgani yaxshi. Ringdagi holatlardan kelib chiqib 10%-20%
noto‘g‘ri holatlar ham kuzatildi. Bu ringdagi holatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatmadi.
Xorazm shahri UIOZIM zalida yosh xotin- qizlar o‘rtasida 2024-yil 15-21 dekabr kunlari
O‘zbekiston chempionati o‘tkazildi. Musobaqada har doimgidek O‘zbekiston boks federatsiyasi
va hakamlar hay’ati tomonidan baholash me’zonlari ishlab chiqilgan va har bir musobaqada
hakamlarni muntazam ravishda baholab boriladi. Bu ham musobaqaning saviyali o‘tishiga va
pedagogik jihatdan yondashganda yetuk kadr bo‘lishini ta’minlaydi. Xotin- qizlar o‘rtasida
o‘tkaziladigan musobaqalar har doim erkaklarga nisbatan ancha qiyinroq bo‘ladi. Musobaqada
ayol hakamlar ko‘proq hissiyotlarga berilganliklari va ayollik qalbi bo‘lgani uchun hamisha
ko‘rsatgich foizlari 30%-40% erkaklarga nisbatan past bo‘ladi. Bu musobaqaga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. 60%-70% noto‘g‘ri harakatlarni keltirib chiqaradi.
Guliston shahri GIOZIMda 2024-yil Kichik o‘smirlar o‘rtasida O‘zbekiston chempionati
o‘tkazildi. Qiyin janglarda aylanma grafikka asosan ish qilinadi va ringdagi hakam o‘z ishini
bajaradi va jangni saviyali o‘tkazish va ringdagi holatlarga javobgarligi hakam uchun asosiy
hisoblanadi. Xalqaro toifadagi hakamlar uchun janglar qiyin bo‘lsa ham, odilona chiqish
yo‘llaridan foydalanadilar. Bu qiyin jangda 60%-70% ijobiy tomonga o‘zgardi. Salbiy holatlar
esa 30%-40% ni tashkil qildi. Bundan ko‘rinib turibdiki, bu hamma uchun yomon ko‘rsatgich.
Boksning saviyasiga ta’sir qiladi. Har xil kelishmovchiliklarni keltirib chiqaradi, shu sababli
musobaqalarda imkon qadar referelarni aylanma harakat joylashuviga e’tibor qaratilishi lozim.
Tavsiyalar orqali erishilgan natijalar quyidagicha bo‘ldi. Toshkent shahrida
musobaqalarda hakamlarning faoliyatini 29%ga yaxshilandi va takomillashtirildi. Toshkent
viloyatida referelar ko‘rsatkichlari 25% ga yaxshilandi.
881
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Farg‘ona viloyatida musobaqalarda kuzatilganda referelar faoliyati 22%ga yaxshilandi.
Xorazm viloyatida har xil turnirlar va chempionatlarda ayyol referelar kuzatilganda 16
%ga yaxshilangani aniqlandi. Sirdaryo viloyatida o‘tkazilgan Respublika chempionatlarida
hakamlarning faoliyati ko‘rsatkichi 8%ga oshganligi namoyon bo‘ldi.
XULOSA
O‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra ringda harakatlanayotgan ayol referelarning
majburiyatlarini takomillashtirish turli musobaqalarda hakamlarda kuzatiladigan xato-
kamchiliklarni izlab topish va ularni bartaraf qilish, hamda ularning faoliyatini takomillashtirish
uchun tavsiyalarni izlab topish va ularni amaliyotda qo‘llash bizning tadqiqotimizning maqsadi
edi.
REFERENCES
1.
Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li, “BELBOG‘LI KURASHCHILARNING
KOORDINATSION
MASHQLAR
YORDAMIDA
TEXNIK
–
TAKTIK
TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH”. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar
jurnali, volum-3, 272-282.Balsevich V.K. Fizicheskaya kultura dlya vsex i dlya kajdogo.-
Moskva: FiS, 1988.-208 s.il.
2.
Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2024 4-son Jismoniy tarbiya va sport yo‘nalishlari bo‘yicha
kasbiy ijodiy imtihonlarni o'tkazishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash metodikasi
341- 345 Sanjarbek SoliyevKholova Sh.M. Issues of physical maturity in the works of
Alisher Navoi., Current issues of cultural life and the development of social sciences and
humanities in Central Asia. International conference package. 2020. June.-B.149-153.
3.
Soliyev Sanjarbek Shuhratjon o‘g‘li FUTBOLCHILARNING IRODAVIY SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH ORQALI MUSOBAQA OLDI HAVOTIRINI KAMAYTIRISH
ResearchBib IF-2023: 11.01/ ISSN: 3030-3753 / Volume 2 Issue 4
4.
Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li. Belbog‘li kurashchilarning texnik va taktik
tayyorgarligini takomillashtirish. Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar jurnali. 2024, 4-son. 371-
379.
5.
International Journal of Advance Scientific Research “Mass participation in sports is an
effective way to Improve women's health” 249-255 MASS PARTICIPATION IN SPORTS
IS AN EFFECTIVE WAY TO IMPROVE WOMEN'S HEALTHKhaidarova
M.I.Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, UzbekistanSoliev
S.Sh.Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, UzbekistanKadamov
S.Kh.Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport, Uzbekistan
6.
mavzu: Improving the effectiveness of physical education lessons for hearing-impaired
students using “Motion control XR” equipment Khursanova Rukhsora Olimjon kizi jurnal:
Eurasian Journal of Sport Science bet: 33-37
7.
Mavzu: ESHITISHIDA MUOMMOSI BO ‘LGAN O‘QUVCHILARNING JISMONIY
TAYYORGARLIGINI ANIQLASH VA TAHLIL QILISH Xursanova Ruxsora Olimjon
qizi ACTA NUUz jurnali 242-244 betlar
8.
Mavzu: The role and importance of the principle of continuity in improving the speed
ability of 12-14-year-old hearing and speech impaired children Khursanova Rukhsora
Olimjon kizi MENTAL ENLIGHTENMENT SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL
JOURNAL 229-235
882
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
9.
крамович, Болтаев Аъзам; ,Ёш волейболчиларнинг жисмоний сифатларини
ривожлантиришда ҳаракатли ўйинларни аҳамияти,Муғаллим ҳем узликсиз
билимлендириў,,6-son,132-135,2019,
10.
BOLTAEYV, A.A.; ,KO‘P YILLIK TAYYORGARLIK BOSQICHIDA SPORTGA
SARALASH
VA
YO’NALTIRISH,МУҒАЛЛИМ
ҲӘМ
ҮЗЛИКСИЗ
БИЛИМЛЕНДИРИЎ
№
6/3
2024
МУҒАЛЛИМ
ҲӘМ
ҮЗЛИКСИЗ
БИЛИМЛЕНДИРИЎ,1,898-904,8,2024,Qoraqolpoq
11.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL TURIZMINI
RIVOJLANTIRISH VA O‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY TURISTLARGA
AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3.
– №. 12. – С. 835-839.
12.
Abduraxmonovich M. S., Yusupovich Y. Z. O‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //International scientific
journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH. – 2024. – Т. 3.
13.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O ‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI AXOLI
QATLAMLARIDA
SPORT-SOG
‘LOMLASHTIRISH
TURIZMI
MASHG
‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDAGI O ‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 1253-1262.
14.
PULATOV, LAZIZ A; ,SYSTEM OF PERSONALITY DEVELOPMENT IN HIGHER
EDUCATION
INSTITUTIONS,Mental
Enlightenment
Scientific-Methodological
Journal,5,03,316-323,2024
15.
Ilhom X. Abdullayev. IMPROVEMENT OF THE SPECIAL PHYSICAL TRAINING
MODEL OF GRECO-ROMAN JUNIOR WRESTLERS / MENTAL ENLIGHTENMENT
SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL JOURNAL. ISSN: 2181-1547 (E) / 2181-6131 (P)
Vol. 5 No. 08 (2024): Vol.05, Issue08, 2024
16.
BOLTAEYV. A.A.SCIENTIFIC AND THEORETICAL ANALYSIS OF AGGRESSION
IN STUDENTS OF MIDDLE SCHOOL AGE,"Spectrum Journal of Innovation, Reforms
and Development",1,111-116,7,2023,SCIENTIFIC AND THEORETICAL ANALYSIS
OF AGGRESSION IN STUDENTS OF MIDDLE.
17.
DEVELOPMENT OF AGILITY IN FEMALE STUDENTS THROUGH BASKETBALL
GAME ELEMENTS Umida Abdulla qizi Eshmanova THE MULTIDISCIPLINARY
JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY- VOLUME-4, ISSUE-12.
18.
Muidinov M.R, Technical Training In Belbogli Kurash Wrestling Through Coordination
Exercises Development. Mental Enlightenment Scientific – Methodological Journal, 2024
vol (05), 106-115.
19.
Muydinov M.R. The importance of mobile technologies in enhancing technical and tactical
preparation in belt wrestling. Multidisciplinary Journal of Science and Technology
VOLUME-4, ISSUE-12 INDIA. 17-23.
20.
Mamadaliyev, S., & Yallaqayev, Z. (2024). O ‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI
AXOLI QATLAMLARIDA SPORT-SOG ‘LOMLASHTIRISH TURIZMI MASHG
‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDAGI O ‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 1253-1262.
21.
Mamadaliyev, S., & Yallaqayev, Z. (2024). O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O ‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
883
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
TURISTLARGA
AYLANTIRISH
CHORA-TADBIRLARI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 835-839.
22.
Abdullayev Ilhom Xushnudovich. ANALYZING THE COMPETITIVE PERFORMANCE
OF
GRECO-ROMAN
WRESTLING
ATHLETES
(http://econferencezone.org/index.php/ecz/article/view/2387) / International Conference on
Developments
in
Education
Hosted
from
Saint
Petersburg,
Russia
https:
econferencezone.org Aug 23rd 2023.
23.
Abdullaev Ilkhom Khushnudovich. DEVELOPMENT OF SPECIAL PHYSICAL
TRAINING OF GRECO-ROMAN WRESTLERS WITH THE HELP OF SPECIAL
SIMULATORS / 17th-TECH-FEST-2023 International Multidisciplinary Conference
Hosted from Manchester, England https://conferencea.org 25th August 2023.
24.
Soliyev Sanjarbek Shuhratjon o‘g‘li FUTBOLCHILARNING IRODAVIY SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH ORQALI MUSOBAQA OLDI HAVOTIRINI KAMAYTIRISH
ResearchBib IF-2023: 11.01/ ISSN: 3030-3753 / Volume 2 Issue 4
25.
Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2024 4-son Jismoniy tarbiya va sport yo‘nalishlari bo‘yicha
kasbiy ijodiy imtihonlarni o'tkazishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash metodikasi
341- 345 Sanjarbek Soliyev
26.
International Journal of Advance Scientific Research “Mass participation in sports is an
effective way to Improve women's health” 249-255 MASS PARTICIPATION IN SPORTS
IS AN EFFECTIVE WAY TO IMPROVE WOMEN'S HEALTHKhaidarova
27.
Rahmanova, D. A. (2023). 3-7 YOShLI BOLALARNING SOG ‘LOMLAShTIRUVChI
GIMNASTIKA VA XOREOGRAFIYA BILAN ShUG ‘ULLANIShINING
SAMARADORLIGI.
Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi
, (8), 606-614.
28.
RAHMANOVA, D. (2024). JISMONIY TARBIYA DARSLARIDA OLIY TA’LIM
MUASSASALARI
TALABALARINI
JISMONIY
SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH.
News of the NUUz
,
1
(1.8), 150-152.
29.
Ma’murbekova, G. (2024). YUQORI MALAKALI SAMBOCHI QIZLARNI
FUNKSIYANAL XOLATIGA TEZKOR KUCHNING TA’SRI. Modern Science and
Research, 3(12), 1387-1390.
30.
Ma’murbekova, G. (2024). IMPROVING THE SPEED AND AGILITY OF NATIONAL
WRESTLERS. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(12), 34-37.
31.
Anvarov
S.,
Xudayberdiyev
N.,
Mamadaliyev
S.
12–14
YOSHLI
YOSH
BOKSCHILARNING
FIZIOLOGIK
XUSUSIYATLARI
ASOSIDA
MAXSUS
JISMONIY VA TEXNIK TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH YO ‘LLARI
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4.
32.
Tuychiyev K., Xudayberdiyev N., Mamadaliyev S. O ‘SMIR YOSHIDAGI
KIKBOKSINGCHILARDA MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIKNI OSHIRISH
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1848-1852.
33.
Erkinhodjayeva G., Mamadaliyev S. KO ‘ZI OJIZLAR VA ZAIF KO ‘RUVCHILAR
UCHUN OCHIQ HAVODAGI HARAKATLI O ‘YINLARNING AHAMIYATI //Modern
Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1843-1847.
