2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
721
DAVLAT BYUDJETINING KAMOMADLIK MUAMMOSI VA UNI BARTARAF
ETISH IMKONIYATLARI
Sodiqova N.T.
Ilmiy rahbar. Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
Roziqova Zuhro Istam qizi
3-MMT-23 guruhi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15512502
Annotatsiya. Ushbu maqolada davlat byudjeti kamomadining iqtisodiy mohiyati,
vujudga kelish sabablari, uning salbiy oqibatlari va bunday muammoni bartaraf etishning
asosiy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Shuningdek, davlat moliyasini barqarorlashtirish bo‘yicha
xalqaro amaliyotdan misollar keltiriladi hamda O‘zbekiston misolida tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar: byudjet kamomadi, davlat moliyasi, soliq siyosati, iqtisodiy barqarorlik,
xarajatlar optimallashtirish, davlat qarzi.
Davlat byudjeti — bu hukumat faoliyatini moliyalashtiruvchi asosiy hujjat bo‘lib, unda
daromadlar va xarajatlar muvozanati ko‘zda tutiladi. Ammo ayrim holatlarda byudjet xarajatlari
daromadlardan ortib ketishi natijasida byudjet kamomadi yuzaga keladi. Bu holat davlat
moliyaviy tizimining barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun byudjet
kamomadining sabablari va uni bartaraf etish yo‘llarini tahlil qilish dolzarb masala hisoblanadi.
1. Davlat byudjeti kamomadining mohiyati va sabablari
Byudjet kamomadi — bu belgilangan davrda davlat xarajatlarining daromadlardan
oshib ketishidir. U quyidagi asosiy omillar natijasida yuzaga keladi:
- Soliq tushumlarining kamayishi
- Xarajatlarning ortishi
- Moliyaviy boshqaruvdagi samarasizlik
- Tashqi iqtisodiy omillar
Shuningdek, pandemiya, tabiiy ofatlar yoki geosiyosiy tahdidlar kabi favqulodda
vaziyatlar ham byudjet muvozanatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
2. Byudjet kamomadining salbiy oqibatlari
- Davlat qarzining ortishi
- Inflyatsiya xavfi
- Valyuta kursining beqarorligi
- Sarmoyadorlar ishonchining pasayishi
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
722
- Ijtimoiy sohalarda ta’minotning kamayishi
3. Byudjet kamomadini bartaraf etish yo‘llari
a) Daromadlar bazasini kengaytirish
- Soliq tizimini isloh qilish
- Yashirin iqtisodiyotni legallashtirish
- Eksportni rag‘batlantirish
b) Xarajatlar siyosatini optimallashtirish
- Davlat dasturlarini tahlil qilish
- Raqamli texnologiyalarni joriy etish
- Tanlov asosida xaridlar tizimini takomillashtirish
c) Davlat qarzini oqilona boshqarish
- Qarz yuki va xizmat ko‘rsatish xarajatlarini optimallashtirish
- Ichki qarz bozorini rivojlantirish
- Qarz mablag‘larini investitsiya loyihalariga yo‘naltirish
d) Makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash
- Pul-kredit siyosatini fiskal siyosat bilan muvofiqlashtirish
- Iqtisodiy diversifikatsiyani rag‘batlantirish
- Xususiy sektorni rivojlantirish
Byudjet kamomadi davlat moliyaviy siyosatining zaif joylarini ko‘rsatuvchi muhim
ko‘rsatkichdir. Uning mavjudligi iqtisodiyotni izdan chiqarishi mumkin. Shu sababli, byudjet
kamomadini bartaraf etish uchun kompleks va tizimli yondashuv zarur. Bu jarayonda soliq
siyosati, xarajatlar boshqaruvi, qarzlarni oqilona boshqarish va makroiqtisodiy muvozanatni
ta’minlash kabi yo‘nalishlar muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston sharoitida ham davlat
moliyasi barqarorligini ta’minlash uchun islohotlar chuqurlashtirilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Qudratova,
G.
M.
(2025).
TEXNOLOGIK
PARKLARNING
MINTAQA
INNOVATSION RIVOJLANISHINI TA'MINLASHDAGI AHAMIYATI.
YANGI
O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(8), 170-178.
2.
Sodiqova, N. (2025). IQTISODIYOT FANLARINI OʻQITISHDA TALABALAR
TEXNIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNING AMALDAGI HOLATI VA
TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI.
" ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ"
международный научно-методический журнал
,
2
(19).
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
723
3.
Bahodirovich, K. B. (2025, April). STRUCTURE OF THE CASH FLOWS
STATEMENT. In
CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY
(Vol. 1,
No. 1, pp. 325-330).
4.
Алимова, Ш. А. (2025). УСТОЙЧИВЫЕ ЦЕПОЧКИ ПОСТАВОК: ОТ ТРЕНДА К
НЕОБХОДИМОСТИ
РАСШИРЕННАЯ
ВЕРСИЯ.
Modern
Science
and
Research
,
4
(5), 76-81.
5.
Toshov, M. H. (2025). SАNОАT KОRXОNАLАRIDА MEHNАTGА HАQ TО'LАSH
TIZIMINI BОSHQАRISH.
Modern Science and Research
,
4
(4).
6.
Azimov, B. (2025). METHODS AND MODELS FOR ASSESSING THE SOCIO-
ECONOMIC
EFFICIENCY
OF
REGIONAL
INNOVATION
INFRASTRUCTURE.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 685-691.
7.
Ikromov, E. I., & Safarova, J. (2025). O’ZBEKISTONDA YASHIL
TADBIRKORLIKNI
HUDUDLARDA
RIVOJLANTIRISHI
ISTIQBOLLARI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 421-428.
8.
Raxmonqulova, N. O. (2025). DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY ON
A GLOBAL SCALE AND THE EXPERIENCE OF COUNTRIES.
SHOKH LIBRARY
.
9.
Shadiyev, A. X. (2025). MINTAQANING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHINI
BOSHQARISH
MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH.
STUDYING
THE
PROGRESS OF SCIENCE AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(7), 145-150.
10.
Naimova, N. (2025). THE IMPACT OF GLOBALIZATION ON MODERN
ECONOMIC
PROFESSIONS.
Journal
of
Multidisciplinary
Sciences
and
Innovations
,
1
(2), 153-155.
11.
Bazarova, M. (2025). FEATURES OF ASSESSING THE EFFECTIVENESS OF
INNOVATION RISK MANAGEMENT OF AN EDUCATIONAL ORGANIZATION
IN THE PROCESS OF DIGITAL TRANSFORMATION OF ACTIVITIES.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 161-164.
12.
Jumayeva, Z. (2025). THE ROLE OF MICROECONOMIC ANALYSIS IN
ENHANCING ECONOMIC EFFICIENCY THROUGH MARKET EQUILIBRIUM
ANALYSIS.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 634-637.
13.
Bobojonova, M. (2025). GREEN ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN AND
ITS OPPORTUNITIES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 592-595.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
724
14.
Jumayeva, Z. (2025). THE FORMATION OF THE GREEN ECONOMY CONCEPT,
STAGES OF DEVELOPMENT AND ITS RELEVANCE.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(3), 262-266.
15.
Ibragimov, A. (2025). TAX POLICY AND IMPACT ON ECONOMIC
DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 259-261.
16.
Djurayeva, M. (2025). ISSUES OF SMALL BUSINESS AND PRIVATE
ENTREPRENEURSHIP DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(3), 596-598.
17.
Umarova, H. (2025). RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA KORXONA
RISKLARINI BOSHQARISH VA BAHOLASH AMALIYOTI TAHLILI.
Modern
Science and Research
,
4
(5), 158-161.
18.
Aslanova,
D.
(2025).
CHALLENGES
OF
IMPLEMENTING
MODERN
MANAGEMENT PRINCIPLES IN THE TOURISM INDUSTRY.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 119-121.
19.
Rajabova, D. (2025). SPECIFIC FEATURES AND FACTORS OF SUSTAINABLE
DEVELOPMENT OF THE INNOVATIVE ENVIRONMENT IN INDUSTRIAL
ENTERPRISES.
Journal of Applied Science and Social Science
,
1
(2), 474-479.
20.
Игамова, Ш. З. (2024). МЕТOДИЧЕCКИЕ РЕКOМЕНДАЦИИ ПO
ФOРМИРOВАНИЮ
OРГАНИЗАЦИOННO-ЭКOНOМИЧЕCКOГO
МЕХАНИЗМА OБЕCПЕЧЕНИЯ ЭФФЕКТИВНOCТИ ИННOВАЦИOННOГO
развития ПРЕДПРИЯТИЙ CТРOИТЕЛЬНЫХ МАТЕРИАЛOВ.
Gospodarka i
Innowacje.
,
43
, 335-340.
21.
Akramova, O. (2025). FOREIGN COUNTRIES IN EXPERIENCE INVESTMENT
ATTRACTIVENESS INCREASE MECHANISMS AND UZBEKISTAN IN
PRACTICE USE OPPORTUNITIES.
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
,
1
(1), 395-398.
22.
Jumayev, B. (2025). BIG DATA: CUSTOMER CREDIT ANALYSIS USING
DIGITAL
BANKING
DATABASE.
International
Journal
of
Artificial
Intelligence
,
1
(2), 1056-1059.
23.
Gafarova, D. (2025). INNOVATION POLICY OF THE REPUBLIC OF
UZBEKISTAN: ACHIEVEMENTS AND PROSPECTS.
Journal of Multidisciplinary
Sciences and Innovations
,
1
(2), 165-167.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
725
24.
Raximova, L. (2025). DIRECTIONS AND PRIORITY FEATURES OF THE
TRANSITION TO THE" GREEN ECONOMY".
Journal of Multidisciplinary Sciences
and Innovations
,
1
(2), 156-160.
