P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
85
ILADIGAN ROBOTOTEXNIK
KOMPLEKSLAR VA ULARNING AHAMIYATI
Ibroximov Maqsadjon Axmedovich
Gmail: maqsadjonibroximov@gmail.com
Annotation:
Mechatronics and robotics is one of the most modern and prestigious
specialties in the world, which incorporates artificial intelligence, cybernetics,
electromechanics, electronics, and IT technologies. In particular, the role of robotics in
the automotive industry is incomparable.
Key words:
Tasks of mechatronics, purpose of mechatronics, robots, achievements
of robotics, mechanism, electronics, programming.
-
Anatatsiya:
Mexatronika va robototexnikani jahonda zamonaviy va nufuzli
avtomobilsozlikda
Mexatronikaning vazifalari, mexatronikaning maqsadi, robotlar,
robototexnikaning yutuqlari, mexanizm, elektronika, dasturlash.
Mexatronika modullari va robototexnikani afzalliklari uning keng qamrovliligi va
ko'p qirraliligida. Mexatronika va robototexnika - bu mexanik, elektronika va
mikroprotsessor texnologiyasi, informatika va kompyuterni boshqarish sohasidagi
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
86
bilimlarga asoslangan, mashinalar va agregatlar harakatni kompyuter boshqaradigan
mashinalar va tizimlarni yaratish va ishlatishga bag'ishlangan yangi fan va texnologiya
sohasi. Robotlar va robot tizimlari mikro, makro o'lchamlargacha bo'lgan ishlarni bajarish
uchun mo'ljallangan, bundan tashqari, og'ir, zerikarli va xavfli ishlarda odamlarning
uskunalarni, kompyuterlarni, robotlarni, mashinalarni yaxshi ko'radiganlarni qiziqtiradi.
1. Mexanika
2. Elektronika
3.Axborat texnologiyalari
Ushbu yonalishdagi bilimlarni birlashtirilishi sababli mexatronikaning yangi
harakatlanuvchi mashina va mexanizmlarni loyihalash va ishlab chiqarishdan iborat.
ktronika fan va
(Rossum universal robotlari) asarida ishlatilgan. Robot tushunchasi keng doiradagi turli
qurilm
alarni qila oladigan mashina avtomatdir(1
jadval).
1 jadval.
Robotlarning funksional
imkoniyatlari
Funksiyalar
Odamning funksional
organlari
Robotdagi analog
Fikrlash
Markaziy nerv sistemasi
Boshqarish sistemasi
Tashqi muhit bilan
aloqa
Sezish organlari
Sezish
elemantlari
(datchiklar va sensorlar)
Ish va harakat
Manipulyatorlar
va
harakatlanish qurilmasi
Qon aylanish va hazm
qilish organlari
Energiya manbalari
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
87
Robototexnika - bu robotlardan tashqari avtomatlashtirilgan texnik tizimlar va ishlab
chiqarish jarayonlarining so'nggi texnik tarkibiy qismlarini ishlab chiqish va qo'llashni
o'rganadi. Avtomatlashtirilgan mashinalar, boshqacha qilib aytganda robotlar odamlar
o'rniga xavfli joylarda yoki zavodda yig'ish jarayonida ishlashi mumkin. Robotlar tashqi
ko'rinishi, xulq-atvori va idrokida odamlarga juda o'xshash bo'lishi mumkin. Robotlar,
1.
2.
Odam boshqaradigan robotlar.
3.
iy intellektli robotlar
Hozirgi zamon yuqori texnologiyalarida sanoat robotlari va robototexnika tizimlari
sistemalari ishlab chiqarishni rivojlantirishning texnik asoslari hisoblanadi. Hozirgi
uchun zararli va xavfli
ishlardan ozod qilinmoqdalar. Robotlar manipulyatorlar deb ataladigan mashinlar sinfiga
kiradi.
Manipulyatorlar
ofadan operator yoki programmali
boshqarish sistemasi tomonidan boshqariladi.
operats
operatsiyalari kiradi. (1-rasm)
1-rasm. Avtomobilsozlikda robotlarning ishlatilishi
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
88
ber
yuqori sifatli va aniq bajariladi. Avtomobilsozlikda robotlarni avtomatlashtirilgan tizimlar
tarkibida ishlatilganda, ishlab chiqarishning unumdorligi va boshqa iqtisodiy
tufayli, ularning turli xil modellari ishlab chiqarishda ishlatilishi mumkin. Bu esa
Sa
beradi.
hisoblanadi.
robotlarning
robotlar obyektlarni manipulyatsiya qila oishi lozim.
Odatda, bu operatsiyalarni bajarishda elektrik va gidravlik yuritmali robotlar
ishlatiladi. Nuqtali payvandlash jarayoni xavfli va anchagina yoqimsiz, shovqinli
hisoblanadi. Shuning uchun bunda, robotlarni payvandlashni avtomatlashtirish uchun
sifatini oshirish imkonini beradi.
Elektr yoyi bilan payvandlash jarayoni ins
hisoblanadi va uni robotlar yordamida avtomatlashtirish, payvandlash sifati va tezligi
va kontur boshqarishli robotlar ishlatil
ishlati
Sanoat robotlari ishlab chiqarish jaryonlarini kompleks avtomatlashtirish imkonini
chiqarishda sanoat robotlari asosiy va yordamchi texnologik operatsiyalarni
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
89
avtomatlashtirishda ishlatiladi. Sanoat robotlariga qiziqish tobora oshib bormoqda.
Hozirgi vaqtda chet ellarda sanoat robotlarini tayyorlash bilan
modellari 600 tadan ortiq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Angeles J. Fundamentals of Robotic Mechanical Systems Theory, Methods, and
Algorithms. -VerlagNew York, Inc., 2003. 545 p.
2. Kurfess T. Robotics and automation handbook. CRC Press LLC,
2005.
519 p.
3.
Sandin P. Robot Mechanisms and Mechanical Devices Illustrated. - McGrawHill,
2003. 337p.
4.
Turdaliyeva Nargiza Abdunazar qizi. (2025). SUN'IY INTELLEKTNING
INTERFAOL TA'LIM TIZIMLARIDA QO'LLANILISHI. SUN'IY INTELLEKTNI
PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR
Mavzusida Xalqaro Ilmiy-amaliy Anjuman Materiallari. Andijon. 23-25 Aprel 2025-yil,
2(4.2), 2. https://doi.org/10.5281/zenodo.15365993
5.
Toshkent
-
64 b
6.
Ibroximov, M.
TALABALARINING
IJTIMOIY
KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISHDA
Academic research in educational
sciences, 4(TMA Conference), 175-179.
7.
PEDAGOGLARNING KASBIY FAOLIYATINI IJTIMOIY KOMPETENTLIK
ASOSIDA RIVOJLANTIRISH ZARURIYATLARI. Science and innovation, 3(Special
Issue 41), 446-449.
8.
Turdaliyeva, N., Eshnazarova, M. U., & Rohatal
Universal xalqaro ilmiy jurnal, 1(12),
312-317.
