Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 112
ZAMONAVIY SPORT TEXNOLOGIYALAR
IMKONIYATLARI VA XAVFLARI
Ergashaliyeva Shirinxon Soyibjon qizi
FarDU 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy sport texnologiyalarining jismoniy
tarbiya va sport sohasidagi ahamiyati, ularning samarali jihatlari hamda yuzaga kelishi
mumkin bo‘lgan xavf-xatarlar tahlil qilingan. Sport texnologiyalaridan foydalanish orqali
sportchilarning salomatligi, mashg‘ulot sifati va natijalari sezilarli darajada yaxshilanishi
mumkinligi ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, texnologiyalarning haddan tashqari
qo‘llanilishi ba’zi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkinligi ham ta’kidlangan.
Kalit so’zlar:
Sport texnologiyalari, raqamli vositalar, sport tibbiyoti, xavf,
monitoring, sog‘liqni saqlash, natijadorlik.
Kirish
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning sport sohasiga keng miqyosda kirib
kelishi sportchilarning tayyorgarlik jarayoni, ularning sog‘ligini nazorat qilish,
mashg‘ulotlarning individuallashtirilishi kabi ko‘plab yo‘nalishlarda muhim o‘zgarishlarni
yuzaga keltirdi. Sport texnologiyalari vositasida sport natijalarini oshirish, jarohatlarni
oldini olish va samarali reabilitatsiya dasturlarini ishlab chiqish imkoniyati mavjud bo‘lsa-
da, ularning doimiy va noto‘g‘ri qo‘llanilishi ayrim xavf-xatarlarni keltirib chiqaradi.
Adabiyotlar tahlili
Ilmiy manbalarda sport texnologiyalari quyidagi guruhlarga ajratiladi: monitoring
vositalari (yurak urishi sensori, GPS, akselerometr), tahlil dasturlari (biomekanik tahlil,
videoanalitika), reabilitatsiya uskunalari (kriyoterapiya, elektromiostimulyatorlar), hamda
simulyatorlar (VR va AR texnologiyalar).
Ko‘plab tadqiqotlarda, masalan, Anderson (2021) va Chen (2023) tomonidan olib
borilgan ishlarda, texnologiyalar orqali sportchilarning individual xususiyatlari inobatga
olingan holda mashg‘ulotlar tuzilishi natijadorlikni 20-30% ga oshirishi aniqlangan. Shu
bilan birga, Haddad (2020) texnologiyalardan haddan tashqari foydalanish psixologik
bosim, shaxsiy erkinlik cheklanishi va texnologik qaramlik keltirib chiqarishi
mumkinligini ko‘rsatgan.
Tadqiqot metodologiyasi
Maqola doirasida kontent tahlil usuli asosida so‘nggi 5 yil davomida chop etilgan 25
dan ortiq ilmiy maqola va hisobotlar tahlil qilindi. Shuningdek, O‘zbekiston sport
tashkilotlarida faoliyat yuritayotgan 15 nafar murabbiy va 10 nafar professional sportchi
bilan suhbatalar o‘tkazildi. Ularning sport texnologiyalaridan foydalanish tajribasi,
kuzatilgan ijobiy va salbiy jihatlar qayd etildi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 113
Natija va muhokama
O‘rganilgan ma’lumotlarga ko‘ra, sport texnologiyalarining quyidagi ijobiy jihatlari
ajratib ko‘rsatildi:
Sportchilar holatini real vaqtda kuzatish;
Individual mashg‘ulot rejalashtirish imkoniyati;
Mashg‘ulotlar samaradorligini oshirish;
Jarohatlardan so‘ng tez tiklanishga ko‘maklashish.
Salbiy jihatlar esa quyidagilardan iborat:
Qimmat texnologiyalar sport maktablari uchun har doim ham mavjud emas;
Texnologik qaramlik shakllanishi;
Maxfiy ma’lumotlar xavfsizligi muammosi;
Texnologik nosozliklar sport jarayoniga salbiy ta’siri.
Xulosa va takliflar
Zamonaviy
sport texnologiyalari sportchilarning mashg‘ulot jarayonini
optimallashtirishda va natijadorligini oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Ammo ularni
oqilona,
maqsadga
muvofiq
va
ehtiyotkorlik
bilan
qo‘llash
zarur.
Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Murabbiylar va sportchilar uchun texnologik savodxonlikni oshirish bo‘yicha
treninglar o‘tkazish;
2.
Texnologiyalardan foydalanishdagi xavflarni kamaytirish bo‘yicha normativ-
huquqiy hujjatlar ishlab chiqish;
3.
Mahalliy sharoitga mos, arzon va sifatli sport texnologiyalarini yaratishga
e’tibor qaratish;
4.
Ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlovchi tizimlar joriy etish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedov A.X., Karimov B.I. (2020).
Jismoniy tarbiya va sport nazariyasi va metodikasi
. Toshkent:
“Fan va texnologiya” nashriyoti.
2.
Xolmurodov I.A. (2019).
Sport tibbiyoti asoslari
. Toshkent: O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va
sport universiteti nashriyoti.
3.
Isroilov Sh.M. (2021).
Zamonaviy sport mashg‘ulotlarida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash
yo‘llari
. “Jismoniy tarbiya va sport” ilmiy-amaliy jurnali, №3, 22–26-betlar.
4.
Raximov O.Sh. (2022).
Yuqori malakali sportchilarning tayyorgarlik jarayonida raqamli
texnologiyalardan foydalanish samaradorligi
. “Oliy ta’limda raqamli innovatsiyalar” ilmiy-amaliy
konferensiyasi materiallari, Toshkent, 67–71-betlar.
5.
Tursunov M.X. (2020).
Sport mashg‘ulotlarini individuallashtirishda texnologik yondashuvlar
.
“Pedagogik mahorat” jurnali, №4, 40–44-betlar.
6.
Yusupov D.A. (2023).
Jismoniy tarbiya va sportda zamonaviy texnologiyalarning ahamiyati
.
Samarqand davlat universiteti ilmiy axborotnomasi, №1, 58–62-betlar.
7.
G‘aniyev R. (2018).
Sport psixologiyasi va texnologiyalari
. Toshkent: “Iqtisodiyot” nashriyoti.
8.
Abdullayev B.B. (2021).
Sportda innovatsion yondashuvlar va ularning ijtimoiy-psixologik jihatlari
.
“Yosh olim” ilmiy jurnali, №2(42), 93–97-betlar.
