Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 108
SPORT FAOLIYATIDA YETAKCHILIK VA
JAMOAVIY ISH MUVOZANATI
Ergashaliyeva Shirinxon Soyibjon qizi
FarDU 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada sport jamoalarida yetakchilik va jamoaviy ish
muvozanatining ahamiyati, samaradorlikka ta’siri va ularni uyg‘unlashtirishning yo‘llari
tahlil qilingan. Yetakchilikning turli uslublari, sportchilarning motivatsiyasi, hamkorlik va
ishonch muhitini shakllantirishdagi roli chuqur o‘rganilgan. Tadqiqotda jamoa ichidagi
rollar taqsimoti, murabbiy va sardorning pozitsiyasi hamda psixologik iqlim masalalari
ham ko‘rib chiqilgan.
Kalit so’zlar:
sport jamoasi, yetakchilik, jamoaviy ish, muvozanat, motivatsiya,
hamkorlik, sport psixologiyasi
Kirish
Sport jamoalarida muvaffaqiyat nafaqat individual mahorat, balki jamoaning bir
butun sifatida harakat qilish qobiliyatiga ham bog‘liq. Bunda yetakchilik va jamoaviy
hamkorlik muhim omillar hisoblanadi. Ushbu maqolada sport faoliyatida samarali
yetakchilik va jamoaviy ishning o‘zaro aloqasi, ular o‘rtasidagi muvozanatning sport
natijalariga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
Adabiyotlar tahlili
Yetakchilik nazariyalari (Kurt Levin, Xershey & Blanchard), jamoa dinamikasi
(Tuckman modeli), sport psixologiyasida motivatsiya va rol taqsimoti bo‘yicha olib
borilgan ilmiy ishlar tahlil qilindi. Jumladan, G.V. Karpov va E.A. Klimovlarning
yetakchilik psixologiyasi haqidagi ishlari asos qilib olindi.
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
So‘rovnoma (30 nafar professional sportchi va 5 murabbiy ishtirokida)
Kuzatuv va kontent tahlil
Intervyu (jamoa sardorlari bilan)
Amaliy mashg‘ulotlardagi jamoaviy faoliyat tahlili
Natija va muhokama
Tadqiqot natijalariga ko‘ra:
Samarali yetakchilik jamoa ichidagi ishonch va tartibni kuchaytiradi;
Jamoaviy muvozanat past bo‘lgan jamoalarda individual kuchli sportchilar bo‘lsa
ham, natijalar zaif bo‘ladi;
Murabbiy va sardorning roli jamoaviy ishni tashkil etishda markaziy ahamiyatga
ega;
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 109
Sportchilarning bir-biriga bo‘lgan munosabati va kommunikatsiya darajasi
natijalarga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Xulosa va takliflar
Sport jamoalarida murabbiylar yetakchilik uslubini sportchilar psixotipiga
moslashtirishi lozim.
Jamoada rollar aniq belgilanishi va o‘zaro ishonch muhitini shakllantirishga alohida
e’tibor berilishi kerak.
Psixologik treninglar va jamoaviy mashg‘ulotlar yordamida jamoaviy ish
ko‘nikmalarini rivojlantirish samarali natijalar beradi.
Sport ta’lim muassasalarida “yetakchilik va jamoaviy boshqaruv” fanini joriy etish
maqsadga muvofiq.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdukarimov, A. A. (2018).
Sport pedagogikasi va psixologiyasi
. Toshkent:
O‘zbekiston Davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti nashriyoti.
2.
Jo‘rayev, A. R. (2020).
Sportda yetakchilik va boshqaruv psixologiyasi
. Toshkent: Ilm
ziyo.
3.
Usmonxo‘jayev, A. (2016).
Jismoniy tarbiya va sportda psixologik yondashuvlar
.
Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
4.
Karimov, B. Sh. (2019).
Sport mashg‘ulotlarida jamoaviy ish muhitini
shakllantirishning psixopedagogik asoslari
. Toshkent: Barkamol avlod.
5.
Raximov, I. R. (2021).
Sportda murabbiy va sportchi o‘rtasidagi kommunikatsiya
masalalari
. Toshkent: O‘qituvchi.
6.
Xodjayev, M. M. (2017).
Jamoada liderlik va rollar taqsimoti: sportchilar tajribasida
.
Toshkent: Milliy sport ilmiy-tadqiqot markazi.
7.
G‘aniyev, S. S. (2015).
Psixologiya asoslari
. Toshkent: Yangi asr avlodi.
8.
Yuldashev, Sh. M. (2022).
Yosh sportchilar bilan ishlashda psixologik yondashuvlar
.
Toshkent: Fan va taraqqiyot.
