World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
303
ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА ФИСКАЛ
СИЁСАТИ ВА УНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич
Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси хузуридаги
Фискал институти “Солиқлар ва солиққа тортиш”
кафедраси доценти (PhD)
ТЕЛ:90-644-74-77
Аннотация:
Мақолада фискал сиёсатнинг назарий асослари, фискал сиёст
инструментлари, иқтисодий ўсишни таъминлашда фискал сиёсатининг ролини
ошириш ҳамда фискал сиёсатнинг назарий асосларини такомиллаштириш
бўйича таклифлар ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
Калит сўзлар:
фискал сиёсат, фискал сиёсат инструментлари, давлат,
бюджет, солиқ механизми, солиқ сиёсати.
Аннотация:
В статье рассматриваются теоретические основы фискальной
политики, инструменты фискальной политики, роль фискальной политики в
обеспечение экономического роста, а также разработаны предложения и
рекомендации по совершенствованию теоретических основ фискальной
политики.
Ключевые слова:
фискальная политика, инструменты фискальной
политки, бюджет, налоговый механизм, государство, налоговая политика.
Abstract:
The article discusses the theoretical foundations of fiscal policy, the instruments
of fiscal policy, the role of fiscal policy in ensuring economic growth, and also
developed proposals and recommendations for improving the theoretical foundations
of fiscal policy.
Key words:
fiscal policy, fiscal policy instruments, budget, tax mechanism, state,
tax policy.
Кириш
Дунёнинг глобаллашув шароитида жаҳонда кучайиб бораётган турли хавф-
хатар ва зиддиятлар, хусусан глобал инқироз, турли мамлакатлар ўртасида содир
бўлаётган ҳарбий харакатлар шароитида, давлатнинг иқтисодий хавфсизлигини
таъминлаш, юқори иқтисодий ўсишни таъминлаш, давлат бюджети
даромадларини шаффофлигини ва самарадорлигини ошириш, шунингдек
иқтисодиётни тартибга солишда фискал сиёсатнинг ролини ошириш бугунги
куннинг долзарб масалаларидан бири ҳисобланади.
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
304
Ўрганишар кўрсатмоқдаки, “фискал сиёсат” тушунчасининг иқтисодий
моҳияти ва назарий асосларига оид илмий ишларда иқтисодчи олимлар
томонидан турлича талқин қилинган бўлиб, ягона бир таърифга келинмаган.
1
Таҳлиллар
Иқтисодчи Т.А.Агапова томонидан берилган таърифда, фискал сиёсат-
бу
мамлакат аҳолисининг турмуш даражасини яхшилаш учун қўлланиладиган
давлат чоралари, шунингдек, бутун давлат ва алоҳида минтақалар
иқтисодиётини ривожлантиришга қаратилган чора-тадбирлар.
2
Фискал (бюджет-солиқ) сиёсат (инглиз.
< fiscal policy <лот. fiscus -
сават;
касса, ғазна, молия) давлат сиёсати харажатлар ёки давлат бюджети даромадлари
миқдорини ўзгартириб иқтисодиётга таъсир қилиш чора-тадбирларини
ифодалайди. Қисқа муддатда иқтисодий цикллардаги тебранишларни
камайтириш ва барқарор иқтисодий тизимни таъминлаш учун давлатнинг
иқтисодиётга аралашувининг асосий усулларидан бири
3
.
Иқтисодчи Е.Г.Ефимова – “Давлатнинг фискал (бюджет-солиқ) сиёсати - бу
иқтисодиётга таъсир кўрсатиш мақсадида солиқлар ва давлат харажатларини
манёвр қилишдир. Фискал сиёсат механизми солиқ имтиёзлари ва давлат
харажатлари ҳажмининг ўзгариши ялпи талабга ва натижада ЯИМ, бандлик ва
нархларнинг қийматига таъсир қилишига асосланади” деб таъкидлаган.
4
Иқтисодчи М.А.Ибрахим, “Давлатнинг фискал сиёсати давлатнинг умумий
сиёсатининг энг муҳим қисмидир. Айнан, бозор муносабатлари шароитида
миллий иқтисодиётнинг ривожланиш йўналиши ва суръатларини белгилаб
берувчи фискал сиёсатдир. Агар давлат иқтисодиёти тўхтаб қолаётган бўлса,
унда биринчи навбатда солиқ тизимини давлат фискал сиёсатининг асоси
сифатида таҳлил қилиш керак” деб таъкидлаган
5
.
Юридик энциклопедияда
6
фискал сиёсат – давлатнинг аҳоли бандлигини
таъминлаш ва мамлакатнинг иқтисодий муаммоларини ҳал қилишга қаратилган
солиқ, давлат харажатлари ва давлат бюджети соҳасидаги фаолияти. Фискал
1
Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iktisodiyotni kamaytirishda eksport-import opperatsiyalarini
takomillashtirish
yo'llari.
Jahon
ilmiy
tadqiqot
jurnali
,
21
(1),
269–275.
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2884 dan olindi
2
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). хуфиёна иқтисодиётга курашиш жараёнида бюджет интизомини
мустаҳкамлашнинг
зарурлигихуфиёна
иқтисодиётга
курашиш
жараёнида
бюджет
интизомини
мустаҳкамлашнинг зарурлиги. World Scientific Research Journal, 21(1), 153–165. Retrieved from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2873
3
Матвеева Т. Ю. Цели и инструменты фискальной политики // Введение в макроэкономику. — «Издательский
дом ГУ-ВШЭ», 2007. — С. 446 - 447. — 511 с
4
Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных
целевых
фондов.
Экономика
И
Образование,
1(5),
163–166.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823
5
Ибрахим М.А., 2016. Аспекты фискальной политики государства / Научный журнал «Вестник университета».
2016. - №7-8. -
URL:https://cyberleninka.ru/article/n/aspekty-fiskalnoy-politiki-gosudarstva
6
Юридическая энциклопедия. 2015.
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
305
сиёсат молия сиёсатининг бир қисми ва давлат иқтисодий сиёсатининг муҳим
таркибий қисмидир” деб ёзилган.
7
Иқтисодий терминлар луғатида эса,
фискал сиёсат
- бу аҳолининг
бандлигини таъминлаш ва инфляция жараёнларининг олдини олиш ва
бостиришга қаратилган солиққа тортиш, давлат харажатлари ва давлат бюджети
соҳасидаги ҳукумат сиёсати. Бу молиявий сиёсатнинг асосий қисми ва
давлатнинг иқтисодий сиёсатининг ажралмас қисмидир
8
.
9
Зюляев Н.А
10
- Фискал сиёсат муайян иқтисодий мақсадларга эришиш учун
давлат харажатлари ва солиқларни манипуляция қилишни ўз ичига олади.
Маҳаллий олимлардан М.Т.Асқарова, “фискал сиёсат - бу иқтисодиётга
таъсир қилиш учун давлат харажатлари ва солиқлардан фойдаланиш. Давлатлар
одатда кучли ва барқарор ўсишни рағбатлантириш ва қашшоқликни камайтириш
учун фискал сиёсатдан фойдаланадилар. Фискал сиёсатнинг роли ва мақсадлари
иқтисодий турғунлик ҳолатида ҳукуматлар томонидан молиявий тизимларни
қўллаб-қувватлаш, иқтисодий ўсишни рағбатлантириш ва турғунликни заиф
гуруҳларга таъсирини юмшатишда асосий инструмент сифатида фойдаланиши
муҳим аҳамият касб этади
11
.
Давлатнинг асосий вазифаларидан бири иқтисодиётни барқарорлаштириш
хисобланади. Бундай барқарорлаштиришга монетар сиёсат воситалари қатори
фискал сиёсат оркали ҳам эришилади. Фискал сиёсат шунингдек, бюджет-солиқ
сиёсати деб хам айтилади. Бюджет-солиқ сиёсати деганда ноинфляцион ЯИМ
ишлаб чикариш шароитида иктисодиётда тўлиқ бандлиликни, тўлов
балансининг мувозанатини ва иктисодий ўсишни таъминлашга қаратилган
давлат харажатлари ва солиқларини ўзгартиришни ўз ичига олган чора
тадбирлар тушунилади
12
.
“Иқтисодиёт назарияси” дарслигида, профессор Ш.Ш.Шодмонов – “Давлат
фискал сиёсати - бу давлат бюджети даромадлари ва харажатлари таркибий
қисмини ўзгартириш орқали миллий иқтисодиётга таъсир қилишни
7
Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных
целевых
фондов.
Экономика
И
Образование,
1(5),
163–166.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823
8
Современный экономический словарь / под ред. Б.А. Райзберг, Л.Ш. Лозовский, Е.Б. Стародубцева. – М.:
ИНФРА-М, 2006. – 125 с.
9
Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iqtisodiyot sharoitida nazorat o'rganlari faolyatini yana
takomilashtirish. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 221–231. http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2880
dan olindi
10
Зюляев Н.А. Макроэкономика: продвинутый уровень . / Н.А. Зюляев; Поволжский государственный
технологический университет.- Йошкар-Ола: ПГТУ, 2015. - 168 с.
11
М.Т. Асқарова. Фискал сиёсат. Ўқув қўлланма -Т .: «Инновацион ривожланиш нашриёт-матбаа уйи» 2022, 270
бет
12
Ахмедов Д. К., Ишмухамедов А.Э., Жумаев К.Х. Макроиқтисодиёт. Дарслик - Т.: ТДИУ, 2004, 240 бет
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
306
англатади”
13
деб таъкидлаган.
14
Фискал сиёсат, бир томондан, иқтисодиётнинг таназзул даврида давлат
сарфларини ошириш ёки солиқларни пасайтириш орқали хўжалик ҳаётини
рағбатлантиришни, бошқа томондан эса, иқтисодий ривожланишнинг юқори
даржасида давлат сарфларини қисқартариш ёки солиқларни кўпайтириш орқали
юз бериши мумкин бўлган инфляция ва ишсизликнинг олдини олишни кузда
тутади.
15
Юқоридагилардан адабиётлар шарҳидан келиб чиқиб, фикримизча “фискал
сиёсат” тушунчасига қуйидаги таърифни киритишимиз мақсадга мувофиқ.
Фискал сиёсат-давлат фаолиятини молиявий қўллаб-қувватлаш, давлат
даромадлари ва харажатларини муайян иқтисодий ва ижтимоий мақсадлар учун
тартибга солишга қаратилган чора-тадбирлар тизимини ўз ичига олувчи
молиявий сиёсатнинг ажралмас қисми. Фискал сиёсат – инфляция ва
ишсизликни олидин олишда давлат харажатлари ва солиқлардан фойдаланиш
орқали миллий иқтисодиётга таъсир кўрсатиш механизмидир
16
.
Давлатлар иқтисодиётга таъсир ўтказишга интилганда иккита асосий дастак
пул-кредит сиёсати ва фискал сиёсатдан фойдаланади
17
. Фискал сиёсатнинг
асосий дастакларига солиқлар, трансферлар, товарлар ва хизматларни давлат
хариди ҳисобланади
18
.
Давлатнинг фискал сиёсатида тўланадиган солиқлар миқдори катта
аҳамиятга эга. Шунинг учун ишлаб чиқариш корхоналари тўлайдиган солиқлар
таркибини қараб чиқамиз. Корхоналар учун солиқлари қандай манбалардан
тўлашни билиш лозимлиги таъкидланган
19
.
Дарҳақиқат корхоналар молиявий фаолиятига бевосита солиқлар тъсир
кўрсатиб, солиқ юки даражаси билан белгиланади. Солиқлар тўланадиган
манбаларга кўра, қуйидаги гуруҳларга бўлинади:
20
1) харажатлари маҳсулот таннархига киритиладиган солиқлар: ер солиғи,
автомобил йўллардан фойдаланганлик учун тўланадиган солиқ, автотранспорт
фоситаларини олиб кирганлик ва олиб чиқганлик учун йиғим.
13
Шодмонов Ш.Ш., Рахматов М. Иқтисодиёт назарияси. Дарслик.– Т.: Замин нашр, 2021. – 856 б.
14
Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования финансовых ресурсов государственных
целевых
фондов.
Экономика
И
Образование,
1(5),
163–166.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823
15
Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iktisodiyot sharoitida davlat moliyaviy nazorati va uni
takomilashtirish
yo'nalishlari.
Jahon
ilmiy
tadqiqot
jurnali
,
21
(1),
248–259.
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2882 dan olindi
16
Муаллиф томонидан тадқиқотлар натижасида ишлаб чичиқлди
17
Матвеева Т. Ю. 4.1 Цели и инструменты фискальной политики // Макроэкономика. — Изд. дом Высшей школы
экономики, 2019. — С.439 с.
18
David N. Weil.
(англ.)
// The Concise Encyclopedia of Economics
19
Н.М.Махмудов, А.Б.Шакаров. Макроиқтисодиёт. Дарслик - Т.: «Инновацион ривожланиш нашриёт-матбаа
уйи» 2022, 454 бет.
20
Muxiddin Abdullaevich Qurbonov, & Ergashev Uyg'un Jabborovich. (2023). kameral soliq tekshiruvida inson omilini
kamaytirishda smart texnologiyalardan foydalanish istiqbollari. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 260–268.
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2883 dan olindi
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
307
2) харажатлари маҳсулотларни сотишдан тушадиган тушумлар таркибига
киритиладиган солиқларга - ҚҚС, акциз солиғи, айланмадан олинадиган солиқ
ва божхона тўловлари.
3) харажатлари молиявий натижаларга қўшиладаган солиқлар: фойда
солиғи, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи, ижтимоий солиқ,
мол-мулк солиғи.
4) харажатлари корхона ихтиёрида қоладиган фойдадан қопланадиган
солиқлар: айрим товарларни сотиш ҳуқуқи учун лицензиялар йиғими, биржа
амалга оширган ишлар учун йиғимлар.
Маълумки, солиқлар давлатнинг молиявий ресурслари ва йиллик
бюджетини шакллантиришнинг асосий манбаси ҳисобланади. Бюджетнинг
асосий қисмини эса солиқлар ташкил этади. Давлатнинг асосий функциялари
(таълим, тиббиёт, мудофаа, жамоат тартибини таъминлаш, давлат аппаратини
таъминлаш ва х.к.) йиғилган солиқлар ҳисобига бажарилади.
Янги Конституциянинг
63-моддасига
мувофиқ, “Фуқаролар қонун билан
белгиланган солиқлар ва йиғимларни тўлаши шарт. Солиқ ва йиғимлар адолатли
бўлиши ҳамда фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларини амалга оширишига
тўсқинлик қилмаслиги керак”лиги белгиланди. Шу билан бирга, давлат ҳам
фуқаролар учун ортиқча ва оғир бўлган солиқлар ёки бошқа йиғимларни жорий
этмаслик бўйича кафолат бериши, бу кафолат эса қонун билан мустаҳкамланиши
муҳим ахамият касб этади.
Давлат Конституцияда инсон ҳамда фуқаронинг
ҳуқуқ ва эркинликларини кафолатламоқда.
Демак, давлат солиқларни жорий қилиш ва ундиришда солиқ солишнинг
адолатлилик, мажбурийлик, аниқлик ва солиқ органларининг солиқ тўловчилар
билан ҳамкорлиги, солиқ тизимининг ягоналиги, ошкоралик ва солиқ
тўловчининг ҳақлиги презумпцияси принципларига асосланиши лозим. Солиқ
кодекси ва солиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг қоидалари Конституцияга
зид бўлиши мумкин эмас.
21
Таъкидлаш жоизки, бюджет-солиқ сиёсатининг асосий йўналишлари
сифатида охирги йилларда тадбиркорлар тўлайдиган солиқ турлари сони
қисқартирилди, аҳолига, бизнесга солиқ имтиёзлари қўлланилди. Жисмоний
шахслардан олинадиган даромад солиғи ставкаси тушурилиб 12 фоиз миқдорида
белгиланиб, ҚҚС ставкаси 20 фоиздан 12 фоизга пасайтирилди. Хусусан, 2020
йилдан жорий қилинган янги таҳрирдаги Солиқ кодексига мувофиқ, 13 та
турдаги солиқлар турлари 4 тага қисқартирилиб 9 тага камайтирилди.
Солиқлар хар қандай давлат шаклланишининг асосий молиявий манбаси
ҳисобланади. Солиқлар – бу давлат ва солиқ тўловчилар ўртасидаги молиявий
муносабатларни тартибга солувчи муҳим воситаси ҳисобланади. Солиқ
21
Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iktisodiyotda eksport-importni soliqqa tortish tartibi. Jahon ilmiy
tadqiqot jurnali , 21 (1), 176–181. http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2875 dan olindi
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
308
механизми солиқ хуқуқи ва солиққа тортишни бошқариш асосларига таянган
ҳолда солиқ муносабатларини тартибга солади
22
.
Миллий иқтисодиётни жадал ривожлантириш ва юқори ўсиш
суръатларини таъминлаш шароитида
2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги
Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясида “Макроиқтисодий барқарорликни
таъминлаш, давлат бюджети тақчиллигини қисқартириш, давлат бюджети
даромадларидан самарали фойдаланиш, хусусий тадбиркорлик ривожлантириш,
солиқ юкини камайтириш ва солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш, 2026
йил бориб тадбиркорлик субьектларига солиқ юкламасини ялпи ички
маҳсулотнинг
27,5 фоизидан 25 фоизи
даражасига камайтириш
23
” каби мухим
устувор вазифалар белгиланган.
24
Бундан ташқари, стратегияда фискал сиёсатнинг қуйидаги устувор
вазифалар
белгиланган:
-бюджет
сиёсатинининг
ижтимоий
йўналтирилганлигини
, жумладан, соғлиқни сақлаш, таълим ва ижтимоий
ҳимояни ривожлантиришни таъминлаш; йиллик бюджетни шакллантиришда
“Натижага йўналтирилган бюджет”
тизимини босқичма-босқич тўлақонли
жорий этиш; фискал сиёсатнинг
узоқ муддатли барқарорлигини
таъминлаш,
бунда биринчи навбатда давлат қарзининг ялпи ички маҳсулотга нисбатан 60
фоизлик макроиқтисодий хавфсиз даражадан ошиб кетмаслиги ва бюджет
тақчиллигининг 3 фоизлик чекловлари бўйича киритилган фискал қоидаларга
қатьий амал қилиш
ва х.к.
25
Ҳулоса
-Бюджет очиқлигини янада ошириш, бюджет маблағлари сарфланишида
жамоатчилик назоратини кучайтиришни таъминлаш мақсадида аҳолининг
бюджет маблағларини тақсимлаш жараёнидаги фаол иштирокини янада
кенгайтириш;
-Бюджет
даромадлари
ва
харажатлари
самарадорлигини
ва
натижадорлигини таъминлаш, шунингдек бюджет тақчиллиги фарқини
қискартириш.
-Хорижий мамлакатлар тажрибасига кўра “Яшил бюджет” тамойилларини
босқичма-босқич жорий қилиш;
-“Фискал сиёсат” тушунчасига оид ягона таърифни ишлаб чиқиш ҳамда
Ўзбекистон Республикасининг солиқ ва бюджет кодексига киритиш.
22
Майбуров И.А. и др.. Теория и история налогообложения. 2-е изд., перераб. и доп. - М.: — 422 с.. 2011
23
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги “2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги
Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги ПФ-60-сонли Фармони. – www.lex.uz
24
Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). davlat xaridlari jarayonlarini tashkil etishi va boshqarishda axborot
kommunikatsiya
texnologiyalarni
takomillashtirish.
Jahon
ilmiy
tadqiqot
jurnali,
16(1),
170–177.
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2715 dan olindi
25
Pardaev Fayzulla Gaffarovich, & Muxiddin Abdullaevich Qurbonov. (2023). istiqbolda qo'shilgan qiymat solig'i
xisobini yuritishda avtomatlashtirilgan dashbordlardan samarali foydalanish. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 189–
196. ttp://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2877 dan olindi
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
309
Янги тараққиёт стратегиясига мувофиқ, бюджет даромадлари ва
ҳаражатларини
самарадорлигини
таъминлаш,
бюджет
тақчиллигини
камайтириш, солиқ юкини камайтириш ва солиқ маъмуриятчилигини
шафоффлигини ошириш ва қўшимча солиқ базасини кенгайтириш орқали солиқ
тушумларини ошириш мамлакат фискал ва бюджет-солиқ сиёсатининг асосий
вазифаси ҳисобланади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТ
ШАРОИТИДА БЮДЖЕТ НАЗОРАТИНИНГ ТИЗИМЛИ ТАҲЛИЛИ. World
Scientific
Research
Journal,
21(1),
197–210.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2878
2.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТ
ШАРОИТИДА НАЗОРАТ ОРГАНЛАРИ ФАОЛИЯТИНИ ЯНАДА
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. World Scientific Research Journal, 21(1), 221–231.
Retrieved from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2880
3.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТ
ШАРОИТИДА
ДАВЛАТ
МОЛИЯВИЙ
НАЗОРАТИ
ВА
УНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ. World Scientific Research
Journal,
21(1),
248–259.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2882
4.
Мухиддин Абдуллаевич Қурбонов, & Эргашев Уйғун Жабборович. (2023).
КАМЕРАЛ
СОЛИҚ
ТЕКШИРУВИДА
ИНСОН
ОМИЛИНИ
КАМАЙТИРИШДА СМАРТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ
ИСТИҚБОЛЛАРИ. World Scientific Research Journal, 21(1), 260–268.
Retrieved from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2883
5.
Курбонов, М. (2020). Зарубежный опыт эффективного использования
финансовых ресурсов государственных целевых фондов. Экономика И
Образование,
1(5),
163–166.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/economy_education/article/view/4823
6.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТДА
ЭКСПОРТ-ИМПОРТНИ СОЛИҚҚА ТОРТИШ ТАРТИБИ. World Scientific
Research
Journal,
21(1),
176–181.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2875
7.
Пардаев Файзулла Ғаффарович, & Мухиддин Абдуллаевич Қурбонов.
(2023). ИСТИҚБОЛДА ҚЎШИЛГАН ҚИЙМАТ СОЛИҒИ ХИСОБИНИ
ЮРИТИШДА
АВТОМАТЛАШТИРИЛГАН
ДАШБОРДЛАРДАН
САМАРАЛИ ФОЙДАЛАНИШ. World Scientific Research Journal, 21(1), 189–
196.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2877
8.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТНИ
КАМАЙТИРИШДА
ЭКСПОРТ-ИМПОРТ
ОПЕРАЦИЯЛАРИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎЛЛАРИ. World Scientific Research Journal,
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
310
21(1),
269–275.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2884
9.
Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). ХУФИЁНА ИҚТИСОДИЁТГА
КУРАШИШ
ЖАРАЁНИДА
БЮДЖЕТ
ИНТИЗОМИНИ
МУСТАҲКАМЛАШНИНГ
ЗАРУРЛИГИ. World
Scientific
Research
Journal, 21(1),
153–165.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2873
10.
Файзиев, Ф. А. (2023). ЎЗБЕКИСТОНДА ЎЗИНИ ЎЗИ БАНД ҚИЛИШ:
РИВОЖЛАНИШ ИСТИҚБОЛЛАРИ ВА СОЛИҚ ТИЗИМИДАГИ
ЎРНИ. Gospodarka
i
Innowacje., 42,
426-434.
https://gospodarkainnowacje.pl/index.php/issue_view_32/article/view/2099
11.
Файзиев Фаррух Абдуллахожаевич. (2023). КЎЧМАС МУЛКНИ
СОЛИҚҚА ТОРТИШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ. World
Scientific
Research
Journal,
21(1),
232–247.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2881
12.
Klichev, B. (2014). Бошқарув ҳисобида баҳо шакллантиришни
такомиллаштириш
масалалари.
Молия,
2014(5),
10–15.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10522860
13.
Қличев, Б. (2022). Истеъмолчи манфаатлари асосида маҳсулотга баҳо
шакллантириш масалалари таҳлили
.
Iqtisodiyot: tahlillar va prognozlar, 4 (20)-
сон, 170-175.
14.
Тулаев Мирзакул Саламович. (2023). КОРХОНАЛАРНИНГ МОЛИЯВИЙ
ФАОЛИЯТИНИ ТАШҚИ АУДИТОРЛАР ТОМОНИДАН ТЕКШИРИШ
МАСАЛАЛАРИ . World Scientific Research Journal, 16(1), 252–258. Retrieved
from
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2724
15.
Қличев, Б. (2021). Хўжалик юритувчи субъектларда ишбилармонлик
фаоллиги таҳлили
.
Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби, 1 (3)-сон, 1-9.
Retrieved from
https://finance.tsue.uz/wp-content/uploads/2021/06/4.-Қличев-
16.
Yakubov
U.
(2021).
IMPROVEMENT
OF
ACCOUNTING
AND
METHODOLOGY IN ORGANIZATION OF JOINT VENTURES. Эконмока и
бизнес: теория и практика.. 4-2 (74). ISSN 2411 0450.
17.
Қличев
Бахтиёр
Пардаевич.
(2023).
ХЎЖАЛИК
ЮРИТУВЧИ
СУБЪЕКТЛАРДА ОПЕРАЦИОН ЦИКЛ ТАҲЛИЛИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ
МАСАЛАЛАРИ . World Scientific Research Journal, 16(1), 196–203. Retrieved
from
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2718
18.
Yakubov U. (2022). MODELING THE ANALYSIS OF FOREIGN ECONOMIC
ACTIVITY. Web of scientist: Inernational scientific research journal ISSN: 2776-
0979, Volume 3, Issue 2
19.
Қличев, Б. (2021, ноябрь 19). Ички аудит хизмати фаолиятида иқтисодий
таҳлилни такомиллаштириш масалалари. Рақамли иқтисодиёт шароитида
солиқ маъмуриятчилиги ва халқаро солиққа тортиш механизмини
такомиллаштириш. Халқаро конференция материаллари тўплами. Тошкент,
Ўзбекистон.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10531234
20.
Ibragimov G. (2022).
Digitalization of the economy of Uzbekistan: experience
and prospects
.
International Journal of Research in Economics and Social
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
311
Sciences (IJRESS)
, 12(05), 102-109. Retrieved from
content/uploads/IJRESS10-May2022.pdf
21.
Tulaev, M. (2021). МҲХС БЎЙИЧА МОЛИЯВИЙ ҲИСОБОТ: ТАЙЁРЛАШ
ВА АВТОМАТЛАШТИРИШ. Архив научных исследований.
22.
Қличев, Б. (2021). Инновацион фаолиятда асосий воситалар таҳлилини
ташкил этиш масалалари. Инновацион иқтисодиёт: муаммолар, таҳлил ва
ривожланиш
истиқболлари.
Қарши,
Ўзбекистон.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10531216
23.
Sultanov, M. (2023). Features of Dividend Allocation and Taxation in Investment
Funds of Uzbekistan. Asian Journal of Technology & Management Research
(AJTMR) ISSN, 2249(0892).
24.
Қличев, Б. (2021, сентябрь 30). Меҳнат мотивациясида моддий
рағбатлантириш таҳлили. Молия-банк тизимида илм-фан,таълимнинг
инновацион инфратузилмасини шакллантириш ва ривожлантиришда
тошкент молия институтининг ўрни. Конференция материаллари тўплами,
Тошкент, Ўзбекистон.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10531256
25.
Tulaev, M. (2019). Финансовая отчетность: на пути соответствия
национальным
и
международным
стандартам. Архив
научных
исследований, 1(1).
извлечено
от
https://ejournal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/723
26.
Pardayevich, K. B. (2023). Analysis of the Maximum Volume of Production in
Cement Production Enterprises in Uzbekistan. International Journal on
Economics, Finance and Sustainable Development, 5(6), 1-8. Retrieved
from
https://journals.researchparks.org/index.php/IJEFSD/article/view/4460
27.
Tulayev M., Axmedov A. (2023). Balansning tarkibiy tuzilishi va unga taʼsir
etuvchi omillar. YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT, 8, 71-77
28.
Ибрагимов, Г. А. (2023). ЦИФРОВИЗАЦИЯ ЭКОНОМИКИ И ВОПРОСЫ
БЕЗОПАСНОСТИ. Gospodarka i Innowacje., 68-73.
29.
Ibragimov, G. A. (2021). Business Analysis In The Digital Economy. Turkish
Online Journal of Qualitative Inquiry, 12(7), 4543–4549.
30.
Tulayev M. (2023). Moliyaviy hisobotning halqaro standartlari bo‘yicha
moliyaviy hisobot: tayyorlash va avtomatlashtirish. YASHIL IQTISODIYOT VA
TARAQQIYOT, 6, 134 -138.
31.
Samadova Nargiza Rasulovna. (2022). ANALYSIS OF INDICATORS
REPRESENTING THE ECONOMIC POTENTIAL OF ECONOMIC ENTITIES
AND ITS DISTINCTIVE FEATURES. European Journal of Research
Development
and
Sustainability, 3(11),
108-111.
Retrieved
from
https://www.scholarzest.com/index.php/ejrds/article/view/2960
32.
Султанов Махмуд Ахмедович. (2023). ИНВЕСТИЦИЯ ФОНДЛАРИДА
ДИВИДЕНД СИЁСАТИ ВА УНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎЛЛАРИ.
World Scientific Research Journal, 16(1), 163–169. Retrieved from
http://wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2714
33.
Якубов,
У.
(2023).
КОРХОНАНИНГ
ТАШҚИ
ИҚТИСОДИЙ
ФАОЛИЯТИНИ КОМПЛЕКС ТАҲЛИЛИ. Евразийский журнал права,
финансов и прикладных наук, 3(4), 132–139. извлечено от
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
312
34.
Ibragimov G. (2022).
Introduction of digital solutions to the economy of
Uzbekistan: problems and solutions
.
International Journal of Research in IT and
Management (IJRIM)
, 12(9), 34-39. Retrieved from
content/uploads/IJRIM2Sep22-Uzb-1.pdf
35.
Ibragimov G. (2022).
Keeping records of imported goods while improving
customs administration in Uzbekistan
.
International Journal of Research in
Finance
and
Marketing
(IJRFM)
,
12(11),
30-34.
Retrieved
from
https://euroasiapub.org/wp-content/uploads/IJRFM3Nov22-Uzb.pdf
36.
Қличев
Бахтиёр
Пардаевич.
(2023).
ОПЕРАЦИОН
ФАОЛИЯТ
НАТИЖАЛАРИНИ ИФОДАЛОВЧИ КЎРСАТКИЧЛАР ТАҲЛИЛИ. World
Scientific
Research
Journal, 21(1),
182–188.
Retrieved
from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2876
37.
Nargiza Samadova. (2023). INFORMATION SOURCES OF ECONOMIC
COMPETENCE ANALYSIS OF ECONOMIC SUBJECTS AND THEIR
CLASSIFICATION. Academia Repository, 4(12), 278–283. Retrieved from
https://academiarepo.org/index.php/1/article/view/290
38.
Tulaev, M. (2020). Учет корпоративных облигаций. Архив научных
исследований, 1(25).
извлечено
от
https://ejournal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/2783
39.
Ibragimov, G., & Yakubov, U. (2015). Agricultural Development in
Uzbekistan. SCIENTIFIC ENQUIRY IN THE CONTEMPORARY WORLD:
THEORETICAL BASIСS AND INNOVATIVE APPROACH, 74.
Retrieved
https://bmpublgroup.com/assets/l_26_4_1.pdf#page=75
40.
Gayratjon Ibragimov Artikovich
. (2022).
GLOBAL DIGITALIZATION AND
THE PLACE OF UZBEKISTAN
. IV ФОРУМ «ЭКОНОМИКА В
МЕНЯЮЩЕМСЯ МИРЕ» 2022 май КАЗАНЬ-ТАШКЕНТ), Казань-
Ташкент.
https://doi.org/10.5281/zenodo.6627529
41.
Ibragimov G. (2023).
Problems of training financial analysts in the republic of
Uzbekistan
.
International Journal of Research in Economics and Social Sciences
(IJRESS)
, 13(06), 108-115. Retrieved from
content/uploads/IJRESS11June23-Uzb.pdf
42.
Sagdillayeva, Z. A. (2023). BUSINESS ANALYSIS IS A NEW DIRECTION OF
ANALYTICAL WORK. Intent Research Scientific Journal, 2(6), 93-104.
43.
Asanalievna, S. Z. (2022). ASSESSMENT OF THE FINANCIAL STABILITY
OF THE ENTERPRISE.
湖南大学学
报
(
自然科学版
), 49(10).
Retrieved from
https://johuns.net/index.php/publishing/454.pdf
44.
Yuldasheva Umida Asanaliyevna. (2023). TAX POTENTIAL AS AN
INDICATOR
OF
SUSTAINABLE
DEVELOPMENT
OF
THE
REGION. European Journal of Emerging Technology and Discoveries, 1(8), 41–
45. Retrieved from
https://europeanscience.org/index.php/1/article/view/305
45.
М.Ю.Рахимов. (2023). МОЛИЯВИЙ ҲИСОБОТ ТАҲЛИЛИ: МУАММО ВА
ЕЧИМЛАР. World Scientific Research Journal, 21(1), 211–220. Retrieved from
http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2879
46.
Yuldasheva Umida Asanaliyevna. (2023). THEORETICAL APPROACHES TO
THE CONCEPT OF "TAX POTENTIAL" AND METHODS OF ITS
World scientific research journal
www.wsrjournal.com Volume-23_Issue-2_January -2024
313
ASSESSMENT. European
Journal
of
Emerging
Technology
and
Discoveries, 1(8),
21–25.
Retrieved
from
https://europeanscience.org/index.php/1/article/view/302
47.
Yakubov Ulugbek. (2023). ISSUES OF ASSESSING THE JOINT ACTIVITY
OF BUSINESS ENTITIES. American Journal of Interdisciplinary Research and
Development, 14,
57–61.
Retrieved
from
https://ajird.journalspark.org/index.php/ajird/article/view/557
48.
Нурманов, У. А. (2022). ИҚТИСОДИЁТНИ ГЛОБАЛЛАШУ ШАРОИТИДА
ЖОРИЙ
АКТИВЛАР
ТАҲЛИЛИНИНГ
НАЗАРИЙ-УСЛУБИЙ
АСОСЛАРИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. "Экономика
и
туризм"
международный научно-инновационной журнал, 4(6). Retrieved from
http://interjournal.uz/index.php/journals/article/view/82
49.
Нурманов, У. А. (2022). ХЎЖАЛИК СУБЪЕКТЛАРИДА ЖОРИЙ
АКТИВЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАҲЛИЛИЙ КЎРСАТКИЧЛАРИ. Журнал
Инновации
в
Экономике, 5(2).
Retrieved
from
https://tadqiqot.uz/index.php/economy/article/view/4757
50.
Рахимов М.Ю. Иқтисодиёт субъектлари молиявий ҳолатининг таҳлили.
Ўқув қўлланма.-Т.;“Iqtisod-Moliya”, 2013. -390 б.
