YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
6
RAQAMLI TA’LIM TIZIMIDA "INTERNETDA ISHLASH ASOSLARI" BO‘LIMINI
INTERFAOL TA’LIM METODLARI YORDAMIDA O‘QITISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH
Pardayeva Marjona Mamadali qizi
SHDPI talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
SHDPI katta oʻqituvchisi
Negmatova Sevinch Ergash qizi
Qarshi davlat texnika universiteti 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16569667
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, raqamli ta'lim tizimida "Internetda ishlash asoslari"
bo‘limini interfaol ta’lim metodlari yordamida o‘qitishning metodikasi o‘rganilgan. Maqola
internetda ishlashni o‘rgatishda interfaol metodlarning ahamiyatini, ularning o‘quvchilarning
faol ishtirokini rag'batlantirishdagi rolini, shuningdek, tanqidiy fikrlash va axborotlarni
samarali qidirish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni haqida so‘z yuritadi. Interfaol ta’lim
metodlari, o‘quvchilarga ma'lumotni faqat qabul qilibgina qolmasdan, balki amaliy mashqlar,
guruhli muhokamalar va simulyatsiyalar orqali uni tahlil qilish imkonini beradi. Ushbu
yondashuv, o‘quvchilarga internet manbalaridan to‘g‘ri va samarali foydalanishni, internetda
xavfsiz ishlashni, shuningdek, onlayn axborotni baholashni o‘rgatadi. Maqola o‘qituvchilarga
interfaol metodlarni qo‘llash orqali ta'lim jarayonini yanada samarali va zamonaviy qilish
imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Kalit soʻzlar:
Internetda ishlash, interfaol ta'lim metodlari, raqamli ta'lim, axborotname,
onlayn xavfsizlik, muammoli o‘qitish, mustaqil o‘rganish, kreativ loyiha, simulyatsiya, guruhli
muhokama, aralash ta'lim.
KIRISH.
Raqamli ta'lim tizimi rivojlanishi bilan internetda ishlash asoslari o'quv jarayonining
ajralmas qismiga aylangan. Bugungi kunda, internetdan samarali foydalanish, axborotlarni
izlash, tahlil qilish va xavfsiz tarzda ishlatish har bir shaxs uchun muhim ko‘nikmalarga
aylangan. Raqamli texnologiyalar yordamida o‘quvchilarga zarur bilimlarni berish, ularni yangi
imkoniyatlar bilan tanishtirishda interfaol ta’lim metodlari katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu
metodlar o‘quvchilarga passiv emas, balki faol ishtirok etish imkonini beradi, ularning fikrlash,
muloqot qilish va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi.
"Internetda ishlash asoslari" bo‘limi, aynan shu metodlarni qo‘llash orqali nafaqat
o‘quvchilarga internetda ishlashni o‘rgatadi, balki ularni mustaqil va tanqidiy fikrlashga,
axborotlarni to‘g‘ri va samarali ishlatishga o‘rgatadi. Shu sababli, interfaol ta'lim metodlarini
qo‘llash ushbu mavzuni o‘rgatishda samarali va zamonaviy yondashuv hisoblanadi.
Adabiyotlar tahlili.
Xorijiy va o‘zbek olimlarining tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki,
interfaol ta’lim metodlari internetda ishlash asoslarini o‘rgatishda juda muhim ahamiyatga ega.
Ushbu metodlar o‘quvchilarga nafaqat axborotni izlash va tahlil qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi, balki ularning kreativ fikrlash va jamoaviy ishlash qobiliyatlarini ham
mustahkamlaydi.
Kanadalik olim A. W.
Batesning tadqiqotida raqamli ta’lim tizimlarining samarali
qo‘llanilishi va interfaol ta’lim metodlarining ahamiyati yoritilgan. U o‘qitishning zamonaviy
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
7
yondashuvlarini tahlil qilarkan, “
internetda ishlashni o‘rgatishda interfaol metodlarni qo‘llash,
o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi”
- deb ta'kidlab o’tgan. [1]
O’quvchilarni faol ishtirok etishga undashini ta’kidladi. “Internetda ishlash asoslari”
bo‘limini o‘qitishda interfaol metodlar o‘quvchilarga ma'lumotlarni faqat qabul qilish emas,
balki uni tanqidiy tarzda tahlil qilishga imkon yaratadi. Bu metodlar o‘quvchilarga onlayn
resurslardan samarali foydalanishni o‘rgatish, shuningdek, ularning mustaqil ishlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Kanadalik olim
T.
Andersonning tadqiqotida internetda ta'limning nazariyasi va amaliyoti
muhokama qilingan.
U internetda o‘qitishda interfaol metodlarning samaradorligini ko‘rsatadi
va shu orqali o‘quvchilarning o‘quv jarayoniga faol jalb qilinishini ta’minlaydi”
-deb ta’kidlaydi.
[2]
O‘quvchilarga mustaqil o‘rganish va izlanish ko‘nikmalarini shakllantirishda interfaol
metodlar muhim rol o‘ynaydi. Anderson, shuningdek, “internetda ishlash” kabi mavzularni
o‘rgatishda, “
interfaol metodlarni qo‘llashning zarurligini va bu usullarning o‘quvchilarni
raqamli vositalardan samarali foydalanishga o‘rgatadi”
- deb ta’kidlaydi. [3]
Jumladan, O‘zbekiston olimi Xoshimovning ilmiy ishida, ta’limda zamonaviy
texnologiyalar va interfaol metodlarni qo‘llash muhimligi haqida so‘z yuritiladi. U raqamli ta’lim
tizimlarining samarali ishlatilishi va internetda ishlash asoslarini o‘rgatishda interfaol
metodlarning roli to‘g‘risida fikr bildirdi. Xoshimov,”
interfaol ta’lim metodlarini qo‘llash,
o‘quvchilarga internetda axborotlarni topish va ularni tahlil qilishda yordam berishini va bu
usullar o‘quvchilarning kreativ va tanqidiy fikrlashini rivojlantirishini
” ta’kidlaydi. .[4]
O‘zbekiston olimi Mansurovaning tadqiqotida, raqamli ta'lim tizimida interfaol
metodlarning o‘rni va ularni qo‘llashning samaradorligi muhokama qilinadi. U internetda
ishlashni o‘rgatishda interfaol metodlarning ahamiyatini, ayniqsa, guruhli ishlash,
simulyatsiyalar va muammoli vazifalar orqali o‘quvchilarning ma'lumotni tahlil qilish
qobiliyatini rivojlantirishdagi rolini tushuntiradi. Mansurova,
internetda ishlash asoslari
bo‘limini o‘rgatishda bu metodlarni samarali qo‘llash o‘quvchilarga ma'lumotlarni to‘g‘ri va
samarali ishlatishni o‘rgatishga yordam beradi
, deb hisoblaydi
Metodlar
. Informatika darslarida “Internetda ishlash asoslari” bo‘limini o‘qitishda
quyidagi interfaol ta’lim metodlari samarali bo‘lishi mumkin:
“Qidiruv Mashqlari.”
O‘quvchilarga internet orqali ma'lumot topish va qidirish vazifalarini
berish. Ular ma'lum bir mavzu bo‘yicha, masalan, internet xavfsizligi, axborot qidirish
texnologiyalari yoki onlayn resurslar haqida ma'lumot izlashlari kerak. O‘quvchilar qidiruv
tizimlari va onlayn resurslardan samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
Simulyatsiyalar va Onlayn O‘yinlar
: Internetda xavfsizlikni o‘rgatishda simulyatsiyalar
yoki onlayn o‘yinlar yordamida o‘quvchilarga xavfli saytlarni tanib olish va undan
himoyalanishni o‘rgatish. Bu metod o‘quvchilarga haqiqiy hayotdagi xavflarni simulyatsiya
qilish va ularga qarshi kurashish usullarini o‘rgatadi.
Guruhli Muhokamalar (Collaborative Discussions)
O‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘lib,
biror mavzuni muhokama qilish va birgalikda yechim topish. Bu metod o‘quvchilarning
muloqot va fikr yuritish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Muammoli Vazifalar (Muammoga Asoslangan Ta'lim)
O‘quvchilarga real hayotdagi
muammolarni yechishda internetdan qanday foydalanish kerakligi haqida topshiriqlar berish.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
8
Fikr-Mulohaza Va Baholash (Peer Feedback)
. O‘quvchilarga o‘zaro fikr almashish va bir-
birining ishini baholash topshiriqlarini berish.
Bu metod o‘quvchilarga bir-biridan o‘rganishga,
tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi va jamoaviy ish qobiliyatini oshiradi.
Aralash ta'lim (aralashtirish ta'lim)
. Onlayn va an'anaviy ta'lim usullarini birlashtirish.
O‘quvchilar internetda o‘zlari mustaqil ravishda ma'lumotni o‘rganadilar, darslarda esa
o‘qituvchi yordamida amaliy mashqlar va muhokamalar olib boriladi. Bu metod
o‘quvchilarning ijodkorlik va texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Natija.
Biz sizga
“Blended Learning” – “Aralash O‘qitish” ta’lim metodi bu onlayn va
an'anaviy ta'lim metodlarini birlashtirishni anglatadi. Bu metodda o‘quvchilar internetda
ishlash asoslarini mustaqil o‘rganishlari mumkin, ammo o‘qituvchilarni va o‘quvchilarni
interfaol mashg‘ulotlar orqali yanada faol ishtirok etishga undash mumkin.
Bosqich
Faoliyat turlari
Tavsif
1. Kirish bosqichi - O‘quvchilarga onlayn
kurslar va resurslar haqida
ma'lumot berish
- Tanishtiruv videolarini
tomosha qilish
Bu bosqichda o‘quvchilarga kursning
maqsadi, tuzilishi va ishlash tartibi
haqida ma'lumot beriladi. O‘quvchilar
onlayn ta'lim platformasi bilan
tanishadilar.
2.Mustaqil
o‘rganish
- Onlayn modul va
materiallar bilan ishlash
- Elektron resurslardan
(videolar, maqolalar,
testlar) foydalanish
O‘quvchilar mustaqil ravishda
internetda ishlashni o‘rganishadi.
Onlayn materiallar yordamida bilimlar
shakllanadi.
3. Guruh ishi
- Forumlarda muhokama
o‘tkazish
- Guruhlar bilan onlayn
muloqot qilish, loyiha
yaratish
O‘quvchilar guruhlar tashkil etiladi va
ular internetda o‘zaro muloqot qilishadi,
tajriba almashishadi va muammolarni
hal qilishadi.
4.Amaliy
mashg‘ulotlar
- Onlayn laboratoriyalar
- Interaktiv simulyatsiyalar
- Ma'lumot tahlili va
taqdimotlar
O‘quvchilar internetda o‘rgangan
nazariy bilimlarini amaliyotda
qo‘llashadi. O‘quv jarayoniga real
vazifalar kiritiladi.
5.Muhokama va
tahlil
- Onlayn seminarlar va
vebinarlar
- O‘quvchilar o‘rtasida
interaktiv suhbatlar,
baholash
Bu bosqichda o‘quvchilar o‘rganganlari
haqidagi fikrlarini muhokama qilishadi,
o‘zaro baholash va fikr almashishadi.
6. Natija va
baholash
- Onlayn testlar
- Yozma ishlar va
taqdimotlar
- O‘qituvchi va tengdoshlar
tomonidan baholash
O‘quvchilarning bilim darajasi
baholanadi. Onlayn testlar va yozma
ishlar orqali o‘quvchilarni baholash
amalga oshiriladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
9
Muhokama.
Interfaol ta’lim metodlari – bu o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undovchi,
bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirishga imkon beruvchi zamonaviy pedagogik yondashuvlardan
biridir. Ayniqsa,
raqamli ta’lim tizimida “Internetda ishlash asoslari” bo‘limini o‘qitishda,
interfaol metodlar qo‘llanishi o‘quv jarayonini samarali va qiziqarli qiladi.
Interfaol metodlarning ta’lim samaradorligiga ta’siri
O‘quvchilarning faolligini oshiradi.
An’anaviy darslarda o‘quvchilar ko‘proq tinglovchi
bo‘lsa, interfaol yondashuvda ular mustaqil izlanadi, fikr bildiradi va amaliy mashg‘ulotlarda
ishtirok etadi. Masalan,
"Blended Learning"
yoki
"Jigsaw"
metodidan foydalanib, o‘quvchilar
o‘zaro hamkorlikda yangi bilimlarni kashf etadilar.
Bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi.
Interfaol usullar orqali o‘quvchilar
nazariy bilimlarini real hayot misollarida mustahkamlashadi. Masalan,
"Rol o‘ynash"
(Role-
Playing) metodi yordamida o‘quvchilar internet xavfsizligi bo‘yicha turli holatlarni tahlil qilib,
muammolarni yechishga harakat qilishadi.
Tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
O‘quvchilar mustaqil tadqiq qilish,
savollarga javob topish va o‘z xulosalarini chiqarish jarayonida tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
shakllantiradi.
“Brainstorming”
yoki
“Debat”
metodlari orqali ularga o‘z fikrlarini asoslab
berish imkoniyati yaratiladi.
Raqamli kompetensiyalarni shakllantiradi.
O‘quvchilar internet orqali axborotni
samarali qidirish, ma’lumotlarni tahlil qilish va onlayn platformalardan foydalanish bo‘yicha
ko‘nikmalarni egallaydilar. Masalan,
“Case Study”
metodi yordamida ularga internetda
ishlashning real muammolari yechimini topish vazifasi berilishi mumkin.
Hamkorlik va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Guruh bilan ishlash va onlayn
muhokamalarda ishtirok etish o‘quvchilarning jamoa bo‘lib ishlash, muammolarni birgalikda
hal qilish, shuningdek, o‘z fikrini aniq va lo‘nda ifodalash qobiliyatini oshiradi.
Xulosa va takliflar.
Xulosa qilib shuni aytishim kerakki, Informatika darslarida
"Internetda ishlash asoslari" bo‘limini o‘qitishda interfaol ta'lim metodlarini qo‘llash
o‘quvchilarning nafaqat internetdan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, balki ularning
tanqidiy fikrlash, axborotlarni tahlil qilish, va xavfsiz ishlash qobiliyatlarini ham oshiradi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
10
Interfaol metodlar o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi va o‘rganish jarayonini yanada
qiziqarli va samarali qiladi. Qidiruv mashqlari, simulyatsiyalar, guruhli muhokamalar va kreatif
loyihalar kabi metodlar o‘quvchilarga real hayotdagi muammolarni yechishda internetni
qanday samarali ishlatishlarini ko‘rsatadi. Ushbu metodlar, shuningdek, o‘quvchilarning
ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi .Yuqoridagi fikrlar asosida
quyidagilarni taklif etaman:
Interfaol metodlarni doimiy ravishda qo‘llash. Internetda ishlash asoslari bo‘yicha
interfaol ta'lim metodlarini qo‘llash o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi. O‘qituvchilar doimiy
ravishda o‘qitish usullarini yangilab, interaktiv mashqlar va simulyatsiyalarni joriy qilishlari
zarur.
O‘quvchilarga xavfsizlikni o‘rgatish. Internet xavfsizligi masalalariga alohida e'tibor
qaratish, o‘quvchilarga onlayn muhitda xavfsiz ishlash ko‘nikmalarini o‘rgatish kerak. Bu,
ayniqsa, yosh o‘quvchilarning internetda o‘zlarini xavfsiz his qilishlari uchun muhimdir.
Onlayn resurslardan foydalanish. Darslar davomida o‘quvchilarga zamonaviy onlayn
resurslar, masalan, veb-saytlar, videolar, interaktiv platformalar va simulyatsiyalar orqali
qo‘shimcha ma'lumotlar taqdim etilishi kerak.
O‘qituvchilarni tayyorlash. O‘qituvchilarni interfaol metodlarni qo‘llashga tayyorlash
maqsadida, pedagogik kurslar va seminarlar o‘tkazilishi lozim. Bu, o‘qituvchilarga yangi
texnologiyalarni darsda samarali ishlatish imkoniyatini beradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdievna, Axmedova Barno. "USE OF PROGRAMMING LANGUAGES IN SOLVING
TECHNICAL PROBLEMS."
International scientific-online conference International scientific-
online conference
.
2.
Barno Abdiyevna Axmedova. “TA’LIM XIZMATLARINI SINERGIK SAMARADORLIGINI
OSHIRISH MODELLARI”. ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНҚЕ ИССЛЕДОВАНИЯ. 2025/2.
Страницы 170-175
3.
Barno Abdiyevna Axmedova. “RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITDA TAʼLIM XIZMATI
SIFATINI OSHIRISHNI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH USULLARI”. ЛУЧШИЕ
ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНҚЕ ИССЛЕДОВАНИЯ. 2025/2. Страницы 176-180.
4.
Axmedova, Barno. "Ta’lim xizmatlari sifatini oshirishning nazariy-ilmiy asoslari."
YASHIL
IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
3.2 (2025).
5.
Mukhitdinov Khudayar Suyunovich, Axmedova Barno Abdiyevna. “TRANSFORMATION
OF EDUCATIONAL BUSINESS LEARNING PROCESSES IN IMPROVING THE QUALITY OF
REGIONAL EDUCATIONAL SERVICES”. Journal of Survey in Fisheries Sciences. 2023/3/9.
Страницы 3200-3216.
6.
Mukhitdinov Khudoyar Suyunovich, Axmedova Barno Abdiyevna. “Econometric modeling
and forecasting of educational services to the population of the region”. To Secure Your Paper
As Per UGC Guidelines We Are Providing A Electronic Bar Code. 2021/1. Страницы 241-251.
7.
Барно Абдиевна Ахмедова. “Рақамли иқтисодиёт шароитида таълим хизмати
сифатини оширишнинг моҳияти ва вазифалари”. ЎзМУ ХАБАРЛАРИ. 2022. Страницы 28-
31.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
11
8.
Барно Абдиевна Ахмедова. “Ways to Improve the Quality of Educational Services Using
ICT”. Eurasian Journal of History, Geography and Economics. 2022. Страницы 34-38.
9.
Барно Абдиевна Ахмедова. “Econometric Methods Aimed at Improving the Quality and
Digitalization Of Educational Services”. Eurasian Research Bulletin. 2022. Страницы 66-70.
10.
Барно Абдиевна Ахмедова. “Raqamli iqtisodiyot sharoitida ta’lim xizmati sifatini
oshirishda ekonometrikadan foydalanish metodikasi“. ЎзМУ ХАБАРЛАРИ. 2022. Страницы
42-45.
11.
Барно Абдиевна Ахмедова. “Ta'limda raqamli iqtisodiyot muammolari tahlili”.
O‘ZBEKISTONNING YANGI TARAQQIYOT DAVRIDA TA’LIM-TARBIYA VA ILM-FAN
SOHALARINI TAKOMILLASHTIRISH MUAMMOLARI. 2022/5. Страницы 639-642.
12.
Барно Абдиевна Ахмедова. ”Raqamli iqtisodiyotda ekonometrik usullardan foydalanib
t’alim xizmati sifatini oshirish”. O‘ZBEKISTONNING YANGI TARAQQIYOT DAVRIDA TA’LIM-
TARBIYA VA ILM-FAN SOHALARINI TAKOMILLASHTIRISH MUAMMOLARI. 2022/5. Страницы
642-644.
13.
Барно
Абдиевна
Ахмедова.
“Raqamli
iqtisodiyotda
ta’lim
xizmatlarini
takomillashtirish”. O‘ZBEKISTONNING YANGI TARAQQIYOT DAVRIDA TA’LIM-TARBIYA VA
ILM-FAN SOHALARINI TAKOMILLASHTIRISH MUAMMOLARI. 2022/5. Страницы 644-646.
14.
Akhmedova Barno Abdiyevna. “PRINCIPLES OF IMPROVING THE QUALITY OF
EDUCATION BASED ON THE USE OF ICT”. Journal of Management Value & Ethics (A quarterly
Publication of GMA). 2023. Страницы 48-59.
15.
Барно Ахмедова. “РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ДИСТАНЦИОННОГО ОБРАЗОВАНИЯ В
ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ”. Международная конференция академических наук. 2023/3/4.
Страницы 8-24.
16.
Барно Ахмедова. “ДИСТАНЦИОННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ КАК КЛЮЧЕВОЙ ФАКТОР
ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ”. Development of pedagogical technologies in modern sciences.
2023/3/4. Страницы 11-26.
17.
Barno Axmedova. “MASOFAVIY TA’LIM IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH
SHAROITDAGI O’RNI VA AHAMIYATI”. Наука и технология в современном мире. 2023/3/5.
Страницы 63-73.
18.
Barno Axmedova. “MASOFAVIY TA’LIM IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH
SHAROITDA ASOSIY OMIL SIFATIDA”. Наука и технология в современном мире. 2023/3/5.
Страницы 74-84.
