YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
37
TALABALARDA MUSIQA TURIZMI VOSITASIDA TOLERANTLIKNI
RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISHNING MAZMUNI
Aziza Abdumannatova
O‘zbekiston – Finlandiya pedagogika instituti
“Musiqa ta’limi ” kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15051459
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida musiqa turizmi
vositasida tolerantlikni rivojlantirish metodikasini takomillashtirishning mazmuni yoritib
berilgan.
Kalit so‘zlar:
bo‘lajak, musiqa, o‘qituvchi, turizm, vosita, tolerantlik, rivojlantirish,
metodika, takomillashtirish, mazmun.
Аннотация
.
Освещено
содержание
обеспечения
методики
развития
толерантности у трех будущих учителей средствами музыкального туризма.
Ключевые слова:
будущее, музыка, педагог, туризм, инструмент, толерантность,
развитие, методология, совершенствование, содержание.
Annotations.
The content of the methodology for developing tolerance in three future
teachers by means of musical tourism is covered.
Keywords:
future, music, teacher, tourism, instrument, tolerance, development,
methodology, improvement, content.
Faylasuf olim J. Tulenov “Hayot falsafasi” nomli kitobida qo‘shiq va musiqa mehnatning
yo‘ldoshi ekanligi, u xalq hayotining, tarixining ajralmas qismi ekanligiga e’tiborni qaratib,
“Xalq nima uchun musiqani sevadi? Chunki musiqa mehnat unumini oshirishda qudratli
omillardan biridir. Qo‘shiqlar ham, o‘yinlar ham xalq tomonidan o‘nlab yillar davomida
yaratilgan, qiyomiga yetkazilgan, xalq ularda qimmatli narsalarnigina qoldirgan. Bironta ham
odam o‘zining qisqa hayoti davomida bunday ishni qila olmaydi- bu ish faqat Xalqning qo‘lidan
keladi. Xalq barcha ma’naviy boyliklarning ham ijodkori ham asrovchisidir”, - deb ta’kidlaydi.
Darhaqiqat dunyoda qo‘shiq aytmaydigan, dilrabo qo‘shiq, musiqa va baytlardan
zavqlanmaydigan xalq, millat va elat bo‘lmasa kerak. Ajdodlarimizdan qolgan qo‘shiqlar,
ertaklar, termalar, dostonlar, bayt va laparlar, barcha folklor asarlari – insoniyat ko‘nglidagi
g‘am – anduhning badiiy ifodasi inson aql – idrok va tafakkurining bitmas – tuganmas
xazinasidir.
Bugungi kunning asosiy vazifalardan biri ana shu ulkan ma’naviy xazinadan to‘g‘ri va
oqilona foydalanishni hayotning o‘zi taqozo etmoqda. Bu sharafli va mas’uliyatli vazifalarni
amalga oshirish ko‘p jihatdan o‘qituvchi, ustoz – murabbiylar mehnatiga bog‘liq. Yangi
O‘zbekistonning bo‘lajak yangi o‘quvchisi avvalo vatanparvar, bolalarni, pedagogik ishini
sevishlari, pedagogik mahoratlarini tizimli ravishda oshirib borishlari, mehnatsevar, irodali,
notiq, ijodkor, sabrli, bag‘rikeng – bo‘lishlari lozim. Ushbu fikrlar bevosita bo‘lajak musiqa
o‘qituvchilar uchun ham taaluqlidir.
Mamlakatimizda malakali musiqa o‘qituvchilarini tayyorlash ustuvor sohalardan biri
sifatida e’tirof etilib, uning moddiy – texnik bazasini mustahkamlash, o‘quv reja va dasturlarni
takomillashtirish darsliklarning va o‘quv- uslubiy adabiyotlarning yangi avlodini yaratishga
yetarlicha e’tibor qaratilmoqda. Amalga oshirilayotgan ishlar o‘zining dastlabki samarasini
bermoqda.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
38
Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida musiqa turizmi vositasida tolerantlikni rivojlantirish
metodikasini takomillashtirish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Chunki, dunyo
tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki turizm, jahon iqtisodiyotining asosiy drayverlaridan biriga
aylandi.
Davlatimiz rahbarining say harakatlari bilan turizmni rivojlantirish mamlakatimzni
ijtimoiy – iqtisodiy, madaniy rivojlanishining aosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Sohani
rivojlantirish uchun qabul qilingan qaror va farmonlar, tegishli me’yoriy hujjatlarning ijrosi
ta’minlanib, muayyan yutuqlar qo‘lga kiritilmoqda.
Mamalakatimizda turizmning ziyorat, ekologik, ma’rifiy, gastronomik, ta’lim, sport,
davolash – sog‘lomlashtirish, qishloq, sanoat, ishbilarmonlik turlari bilan bir qatorda musiqa
turizmi ham rivojlanib bormoqda.
Musiqa turizmning rivojlanishda yangi musiqiy janrlarning paydo bo‘lishi, shakllanishi,
ommalashuvi muhim omil bo‘lmoqda. Har yili dunyo bo‘ylab o‘tkazilayotgan musiqa
festivallarida ishtirokchilarning jumladan yoshlarning soni ortib bormoqda. Muhimi, musiqa
sadolari – qaysi xalq yoki millat vakili tomonidan ijro etilmasin eng ezgu, yuksak va nozik
insoniy kechinmalarni ifodalaydi.
Shu bois, mamlakatimizda musiqa san’atini keng rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilib,
mumtoz musiqa merosimizni asrab – avaylash va o‘rganish, uni kelajak avlodga o‘z holicha
yetkazish musiqa turizmi vositasida turli millat va elat vakillarini bir- biriga yaqinlashtirish,
ular o ‘rtalaridagi do‘stona aloqalarni mustahkamlash, bag‘rikenglik sifatlarini rivojlantirish
maqsadida ko‘plab ko‘rik – tanlovlar, nufuzli xalqaro musiqa anjumanlari muntazam ravishda
o‘tkazib kelinmoqda.
Jumladan, respublikamizda muntazam ravishda o‘tkazib kelinayotgan xalqaro maqom,
baxshichilik san’ati anjumanlari, “Sharq taronalari” xalqaro musiqa san’ati festivali, “Buyuk
ipak yo’li” Xalqaro san’ati festivallari bevosita musiqa turizmining rivojlanishiga ojobiy ta’sir ko
‘rsatmoqda, turtki bo‘lmoqda.
Davlatimiz rahbari tomonidan amalga oshirilayotgan “Besh muhim tashabbus”ning
birinchi yo‘nalishi “Yoshlarning musiqa, rassomlik, adabiyot, teatr va san’atning boshqa
turlariga qiziqishlarini oshirishga, iste’dodini yuzaga chiqarishga xizmat qiladi”. Darvoqe,
Musiqa san’ati barkamol avlodimizning yuksak ma’naviyat ruhida kamol topshida boshqa
san’at turlariga qaraganda ko‘proq va kuchliroq ta’sir ko‘rsatyotganligi rost. Musiqa ohanglari
har qaysi millat va elat vakillarining dil torlarini chertib, ularga quvonch va shodlik
ulashmoqda.
Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida musiqa turizmi vositasida tolerantlikni rivojlantirish
metodikasini komponentlarini jadval shaklda quyidagicha aks etishga harakat qildik. Ushbu
jadvalda bo‘lajak musiqa o‘qituvchilariga turli madaniyat va an’analar haqida bilim berish, turli
musiqiy janrlarni qadrlash o‘rgatish hamda turli madaniyat vakillari bilan muloqat qila olish
ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonlari o‘z aksini topgan.
Talabalarda musiqa turizmi vositasida tolerantlikni rivojlantirish metodikasini
takomillashtirish komponentlari
1-jadval
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
39
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, bo‘lajak musiqa o‘qituvchilari turli millatlarning
madaniyatiga ularning musiqa an’analariga nisbatan hurmat va qiziqish hissi rivojlanadi, turli
xalqlar va millatlar o‘rtasidagi muloqat madaniyatini shakllantiradi. Muhimi talabalarda global
miqiyosda tolerantlikni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Musiqa festivallarining YUNESKO xalqaro madaniy tadbirlar doirasiga kiritilishi uning
siyosiy ma’naviy ahamiyatiga berilgan bahodir. Musiqa festivallaridan taralgan navolarda erk
va hurlik, yurt ozodligi va obodligi, xalqimizning farovon hayoti, tinch va osoyishta kunlar qadri,
Komponentning
nomlanishi
Maqsadi
Amalga oshirish
usullari
Kutilayotgan natija
Madaniyatni
tushunish
Talabalarda turli
xalqlar madaniyati
va an‘analarini
hurmat qilish
hissini
shakllantirish.
Interaktiv seminarlar,
madaniyatlararo
muloqot uchrashuvlar,
musiqa va madaniyat
bo‘yicha sayohat
darslari.
Dunyoqarashni
kengaytirish,
madaniyatlararo
muloqotda samarali
ishtirok etish qobiliyati
rivojlanadi.
Musiqiy xilma-
xillikni qabul
qilish
Turli musiqiy
janrlarni va
ularning madaniy
kelib chiqishini
qadrlashni
o‘rgatish.
Musiqa festivali
tashriflari, turli
xalqlarning musiqiy
asarlarini o'rganish,
musiqiy loyihalar va
taqdimotlar.
Musiqiy xilma-xillikka
bo‘lgan qiziqishning
oshishi, turli musiqiy
janrlarga nisbatan
tolerantlik shakllanadi.
Til va muloqot
Talabalarga turli
tillarda muloqot
qilish
ko‘nikmalarini
rivojlantirish.
Til kurslari, xalqaro
talabalar bilan til
amaliyotlari, turli
tillardagi musiqa
matnlari bilan ishlash.
Yangi tillarni o'rganishga
bo‘lgan qiziqish, turli
madaniyatlardan
odamlar bilan samarali
muloqot qilish qobiliyati
oshadi.
Musiqa orqali
ijtimoiy
integratsiya
Musiqani turli
madaniyatlar
o‘rtasidagi
ko‘priklar
qurishda vosita
sifatida qo‘llash.
Qo'shma musiqiy
loyihalar, xalqaro
musiqa, baxshichilik,
raqs festivali va
tanlovlarda ishtirok
etish.
Turli madaniyatlardan
kelib chiqqan odamlar
o‘rtasida o‘zaro
tushunish va
hamkorlikning
rivojlanishi.
Musiqiy ta'lim
Musiqa orqali turli
madaniyatlar va
ularning tarixini
o‘rganish.
Musiqa tarixi va
nazariyasi, Musiqa
o‘qitish metodikasi
darslarida turli
madaniyatlarning
musiqiy an’analari
haqida ma’lumot
berish.
Musiqa sohasidagi
bilimlarning
chuqurlashuvi, turli
madaniyatlarning
musiqiy an’analari
haqida tushunchalari
kengayadi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
40
ezgulik, nafosat va do‘stlik tarannum etilsa, Samarqanddan taralgan nafis ohanglar xalqlar
o‘rtasidagi do‘stlik, birodarlik, hamjihatlik, chin insoniy fazilatlarni ulug‘lash, bu ko‘hna
kentning dunyo tamaddunida tutgan o‘rni va ahamiyati, umumbashariy madaniyat rivojiga
qo‘shgan, boy musiqiy merosimizni keng namoyon etishga xizmat qilishi shubhasizdir.
Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida musiqa turizmi vositasida tolerantlikni rivojlantirish
metodikasini takomillashtirish uchun muammoning quyidagi jihatlariga e’tiborni qaratish
lozim:
-
davlatimiz rahbari va hukumatimizning musiqa turizmini rivojlantirish borasida Qaror va
Farmonlari, ko‘rsatmalari fikr va mulohazalar bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida tolerantlikni
shakllantirishda dasturamal bo‘lishi;
-
mamlakatimizda musiqa turizmini rivojlantirish borasida amalga oshirilayotgan
ishlardan bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida tolerantlikni shakllantirishda tizimli ravishda
foydalanish;
-
musiqa turizmi bilan bog‘lik manbalar yordamida tahlil qilish;
-
talabalarda musiqa turizmi vositasida tolerantlikni rivojlantirish metodikasini
takomillashtirish;
-
musiqa turizmi vositasida talabalarda toletantlikni rivojlantirish metodikasini
takomillashtirish komponentlarini aniqlash, uni maqsadi va amalga oshirish usullarini ishlab
chiqish va uni amaliyotga tadbiq etish;
-
musiqa turizmi vositasida talabalarda tolerantlikni shakllantirishga oid dars
ishlanmalarini tayyorlash va uni amaliyotga tadbiq etish kabi vazifalar amalga oshirilsa bo‘lajak
musiqa o‘qituvchilarida musiqa turizmi vositasida tolerantlikni shakllantirish davlat
buyurtmasi amalga oshirilgan bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Turizm to‘g‘risida”gi Qonuni //Xalq so‘zi gazetasi 2019-yil 13-
iyun
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60- son Farmoni
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi “O‘zbekiston Respublikasi
Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-
5847-son Farmoni
4.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 31-dekabrdagi “Uzluksiz
ma’naviy tarbiya Konsepsiyasini tasdiqlash va uni amalga oshirish chora – tadbirlari
to‘g‘risida”gi 1059-son Qarori.
5.
Tulenov J. T Hayot falsafasi
6.
Karimova D. A. Oliy ta’limda musiqa ta’limi fanlarini o‘qitish metodikasi. O‘quv uslubiy
majmua – T:. 2018, 133b
7.
Husenova M. Yoshlar turizmi. Risola. Samarqand, Samisi, 2018,48b
