`
65
INTERNETDA ISHLASH ASOSLARI BO‘LIMINI O‘QITISH METODIKASI
Toshboyev Javlon Mamayusuf o‘g‘li
Matematika va informatika yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
Negmatova Sevinch Ergash qizi
Qarshi davlat texnika universiteti 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16600686
Annotatsiya.
Ushbu maqolada “Internetda ishlash asoslari bo‘limini o‘qitish
metodikasi” mavzusi yoritilgan bo‘lib, zamonaviy ta’lim jarayonida internetdan samarali
foydalanish bo‘yicha innovatsion usullar ko‘rib chiqiladi. Maqolada interfaol ta’lim metodlari,
jumladan gamifikatsiya, “Flipped Classroom”, Web Quest, VR/AR texnologiyalari va boshqa
noodatiy yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, “Internet Missiyasi” metodi orqali
o‘quvchilar internet xavfsizligi, ma’lumotlarni tahlil qilish va onlayn firibgarlikdan
himoyalanish bo‘yicha ko‘nikmalarini shakllantirishlari mumkinligi tushuntirilgan. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, interfaol va o‘yin elementlariga asoslangan metodlar
o‘quvchilarning faolligini oshiradi, mustaqil fikrlashini rivojlantiradi va ularning raqamli
savodxonligini mustahkamlaydi.
Kalit so‘zlar:
Internetda ishlash, interfaol metodlar, raqamli savodxonlik, gamifikatsiya,
Web Quest, Flipped Classroom, VR/AR, internet xavfsizligi, onlayn ta’lim, pedagogik
texnologiyalar.
Abstract.
This article covers the topic of “Methodology of teaching the section on the
basics of working on the Internet”, and innovative methods for the effective use of the
Internet in the modern educational process are considered. The article analyzes interactive
teaching methods, individual gamification, Web Quest, VR / AR technologies and other
unusual systems. “Through the Internet Mission”, students can learn how to obtain
information via the Internet, analyze data and protect themselves from online fraud. Effective
methods for interactive and game practice in the field of health care increase student activity,
develop independent thinking and strengthen document literacy.
Keywords:
Working on the Internet, interactive methods, digital literacy, gamification,
Web Quest, Flipped Classroom, VR / AR, internet power, online education, pedagogical
technology.
Аннотация.
В данной статье раскрыта тема «Методика обучения основам работы
в Интернете», а также рассмотрены инновационные методы эффективного
использования Интернета в современном образовательном процессе. В статье
анализируются интерактивные методы обучения, индивидуальная геймификация,
веб-квест, технологии VR/AR и другие необычные системы. «Благодаря Интернет-
миссии студенты учатся получать доступ к информации в Интернете, анализировать
данные и просматривать информацию о защите от онлайн-мошенничества.
Эффективные подходы к показателям здравоохранения, интерактивной и игровой
практике повышают вовлеченность студентов, развивают независимое мышление и
повышают документальную грамотность.
`
66
Ключевые слова:
работа в Интернете, интерактивные методы, цифровая
грамотность, геймификация, веб-квест, «перевернутый класс», VR/AR, сила интернета,
онлайн-образование, педагогические технологии.
Kirish
Bugungi kunda Internet jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, ta’lim
tizimida ham muhim o‘rin tutadi. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida
ta’lim jarayonini zamonaviy usullar bilan tashkil etish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Ayniqsa,
Internetda ishlash asoslarini o‘rgatish nafaqat talabalar va o‘quvchilar, balki pedagoglar
uchun ham dolzarb masalalardan biridir.
Internetda ishlash asoslari bo‘limini o‘qitish metodikasi zamonaviy texnologiyalarni
o‘zlashtirish, axborot resurslaridan samarali foydalanish va xavfsiz ishlash bo‘yicha muhim
ko‘nikmalarni shakllantirishga qaratilgan. Ushbu bo‘lim orqali o‘quvchilar global tarmoqdan
maqsadli foydalanish, axborot izlash, elektron pochta bilan ishlash, veb-sahifalarni tahlil qilish
hamda kiberxavfsizlik qoidalariga rioya qilishni o‘rganadilar.
Ta’lim jarayonida samarali metodikalar va interfaol usullardan foydalanish
o‘quvchilarning Internetdan foydalanish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishga
yordam beradi. Amaliy mashg‘ulotlar, multimedia darsliklar va turli o‘quv platformalaridan
foydalanish orqali o‘quvchilar mavzuni chuqur o‘zlashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Adabiyotlar tahlili.
Internet texnologiyalarining ta’lim jarayoniga jadal integratsiyasi
natijasida ushbu sohaga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlar ko‘payib bormoqda. O‘zbek va xorijiy
olimlar Internetda ishlash asoslarini o‘qitishning samarali metodikalarini ishlab chiqish
hamda ularning ta’lim jarayoniga ta’sirini o‘rganishga alohida e’tibor qaratishmoqda.
Qodirov A. va Tursunov O. o‘zining “Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va
ta’limda innovatsion yondashuvlar” nomli tadqiqotida Internet vositalaridan samarali
foydalanishning ahamiyati va o‘qitish jarayonidagi rolini tahlil qilgan. Olimlar Internet
resurslari orqali mustaqil ta’lim olish imkoniyatlarining oshgani, lekin o‘qitish metodikasi
o‘quvchilar yoshiga mos ravishda ishlab chiqilishi zarurligini ta’kidlaganlar. [1]
Karimova N. “Raqamli texnologiyalar va ta’lim innovatsiyalari” kitobida Internet
texnologiyalarining o‘quvchilarning mustaqil izlanishlarini rivojlantirishdagi o‘rni haqida so‘z
yuritadi. U o‘zining kitobida o‘qituvchilar Internet texnologiyalaridan nafaqat ma’lumot
yetkazishda, balki talabalarni mustaqil tahlil va tadqiqotga yo‘naltirishda foydalanishlari
lozimligini ta’kidlab o‘tgan.[2]
Anderson T. & Dron J. “Teaching and Learning in Digital Age” kitobida Internet
texnologiyalari yordamida masofaviy ta’limni rivojlantirish imkoniyatlarini chuqur tahlil
qiladi. Ular o‘z kitobida “Onlayn ta’lim muhitlari moslashuvchanlik va foydalanish
imkoniyatini ta’minlaydi, bu esa bilimlarni o‘zlashtirishni doimiy va talabalarga yo‘naltirilgan
jarayonga aylantiradi”, – deb ta’kidlaydi.[3]
Siemens G. o‘zining “Connectivism: A Learning Theory for the Digital Age” maqolasida
Internet orqali ta’lim berishda an’anaviy pedagogik yondashuvlarning o‘zgarishi haqida fikr
bildirgan. [4]
Metodlar.
“Internetda ishlash asoslari bo‘limini o‘qitish metodikasi” bo‘yicha samarali
ta’lim berish uchun interfaol va noodatiy yangi metodlar juda muhim. Quyida zamonaviy
ta’limga mos innovatsion metodlarni tavsiya qilaman:
`
67
Metod
nomi
Tavsifi
Qo‘llash usuli
Gamifikatsi
ya (O‘yinga
asoslangan
ta’lim)
O‘quvchilarni dars
jarayoniga jalb qilish uchun
o‘yin elementlarini
qo‘shish. Masalan,
"Internet qidiruv
musobaqasi", "Veb-
xavfsizlik sarguzashti",
"Internet missiyasi" kabi
o‘yinlar o‘tkazish.
O‘qituvchi o‘quvchilarga haqiqiy va soxta
kontentdan iborat to‘plam tayyorlaydi,
O‘quvchilar maxsus vositalardan (masalan,
Deepware Scanner, Sensity AI) foydalangan
holda tahlil o‘tkazadilar.
Muhokama jarayonida har bir guruh o‘z
topilmalari va xulosalarini taqdim etadi.
Flipped
Classroom(
Aksincha
sinf) usuli
O‘quvchilar asosiy
ma’lumotni oldindan uyda
o‘rganib, darsda faqat
amaliyot va muhokama
olib boriladi.
YouTube’dagi ta’lim videolari yoki o‘qituvchi
tayyorlagan onlayn materiallar beriladi.
Dars davomida o‘quvchilar o‘zlashtirgan
bilimlarini amaliy topshiriqlar orqali
mustahkamlaydi.
Kichik loyiha ishi yoki onlayn testlar
yordamida bilimlar mustahkamlanadi.
VR (Virtual
Reality)
yoki AR
(Augmente
d Reality)
orqali ta’lim
Internet ishlash asoslarini
virtual muhitda o‘rganish
va amaliyotni yanada jonli
qilish.
Google Expeditions yoki Mozilla Hubs kabi
AR/VR platformalaridan foydalanish.
3D internet tarmog‘i modellarini sinf
muhitida tahlil qilish.
Kiberxavfsizlik bo‘yicha simulyatsiyalar
o‘tkazish.
Escape
Room
(Qochish
xonasi)
usuli
O‘quvchilar berilgan
vazifalarni hal qilib,
muammolarni yechib
“xonadan chiqish” (yoki
keyingi bosqichga o‘tish)
uchun ishlashadi.
Internetda ma’lumot topish, xavfsiz ishlash
yoki shifrlangan xabarlarni yechish kabi
topshiriqlar berish.
Har bir yechim orqali yangi maslahatlar yoki
kodlar ochiladi.
Jamoaviy ishlash orqali o‘quvchilar real
internet muammolarini hal qilishadi.
Web Quest
(Veb-
qidiruv)
O‘quvchilarga internet
orqali ma’lumot topish,
tahlil qilish va muhokama
qilish topshiriladi.
O‘quvchilarga haqiqiy hayotga oid masala
beriladi. Masalan, eng ishonchli yangilik
saytlarini toping va tahlil qiling.
Ular turli manbalarni tahlil qilish,
solishtirish va xulosalar chiqarishadi.
Natijalar prezentatsiya yoki blog post
tarzida taqdim qilinadi.
`
68
Peer
Teaching
(O‘zaro
o‘rgatish)
O‘quvchilar dars davomida
o‘z tengdoshlari bilan bilim
almashadi.
Har bir o‘quvchi muayyan mavzu bo‘yicha
bilim olib, sinfdoshlariga tushuntiradi.
Mini-loyihalar yoki interfaol darslar orqali
o‘zaro ta’lim berish.
Online forumlar va muhokamalar orqali
bilim almashish.
Internetda ishlash asoslarini o‘qitishda an’anaviy yondashuvlardan voz kechib, interfaol
va noodatiy metodlardan foydalanish o‘quvchilarni qiziqtiradi va ularning amaliy bilim va
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Gamifikatsiya, VR va AR, veb-kvestlar, rolli o‘yinlar hamda
“flipped classroom” kabi metodlar ta’lim samaradorligini oshiradi va o‘quvchilarning bilimni
real hayotda qo‘llashiga yordam beradi.
Natija.
“Internet Missiyasi” – bu o‘yin va interfaol topshiriqlarga asoslangan ta’lim
metodikasi bo‘lib, o‘quvchilar Internetda ishlash asoslarini real muammolarni hal qilish orqali
o‘rganishadi. Bu usul mavzuni amaliy mashg‘ulotlar orqali tushuntirish va o‘quvchilarning
mustaqil fikrlashini rivojlantirish uchun ishlatiladi.
Missiyalar namunasi:
1-Missiya
2-Missiya
3-Missiya
Internet qidiruvi bo‘yicha
agentlik.
Vazifa:
Sizning jamoangiz
xavfsiz internet resurslarini
topish
bo‘yicha
maxsus
agentlik sifatida ishlaydi.
Topshiriq:
yoki
boshqa qidiruv tizimida eng
ishonchli onlayn ma’lumot
manbalarini
toping.
Soxta yangilikni (fake news)
qanday aniqlash mumkin?
(Kamida 3 belgisini toping
va
misol
keltiring).
Natijalaringizni 5 daqiqalik
prezentatsiya
yoki
infografika
ko‘rinishida
taqdim eting.
⏳
Vaqt:
25
daqiqa
Ball:
Eng aniq va to‘g‘ri
natijalar uchun 10 ball.
Internet detektivlari. (Cyber
Detectives)
Vazifa:
Onlayn firibgarlik
(scam)
va
phishing
xabarlarini
aniqlang.
Topshiriq:
O‘qituvchi turli
onlayn xabarlar yoki veb-
saytlar
skrinshotlarini
beradi (ichida soxta va
ishonchli
saytlardan
namunalar
bo‘ladi).
Jamoalar ushbu xabar yoki
veb-saytlarning
qanday
shubhali belgilariga e’tibor
berish kerakligini aniqlaydi.
Xavfsiz onlayn xarid qilish
qoidalarini sanab o‘tishadi.
⏳
Vaqt:
20
daqiqa
Ball:
To‘g‘ri tahlil va dalillar
uchun 15 ball.
Internet xavfsizligi bo‘yicha
maxsus topshiriq.
Vazifa:
Siz
internet
xavfsizligi
bo‘yicha
maslahatchi
sifatida
ishlaysiz.
Topshiriq:
Kiberxavfsizlik
bo‘yicha 5 ta asosiy qoida
tuzing.
Parol yaratish qoidalari
haqida ma’lumot bering.
O‘quvchilarga
noto‘g‘ri
parollar beriladi va ular
qanday qilib mustahkam
parol yaratish kerakligini
tushuntirib berishadi.
⏳
Vaqt:
15
daqiqa
Ball:
Eng yaxshi maslahatlar
va foydali tavsiyalar uchun
10 ball.
“Internet Missiyasi” metodi orqali o‘quvchilar faqat nazariy bilim olib qolmay, balki uni
real hayotda qo‘llashni ham o‘rganishadi. Ushbu metodni maktab, universitet yoki maxsus
treninglarda qo‘llash mumkin. O‘yin shaklidagi dars o‘quvchilar uchun qiziqarli va samarali
bo‘ladi.
`
69
Xulosa.
Bugungi kunda Internet hayotimizning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, uning
imkoniyatlaridan to‘g‘ri va samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. “Internetda
ishlash asoslari bo‘limini o‘qitish metodikasi” mavzusi doirasida o‘quvchilarga internetdan
to‘g‘ri foydalanish, ma’lumotlarni izlash, xavfsiz ishlash va raqamli madaniyatni o‘rgatish
bo‘yicha samarali usullar tahlil qilindi. Jumladan gamifikatsiya, Flipped Classroom, Escape
Room, Web Quest, Peer Teaching, hamda VR/AR texnologiyalari orqali o‘qitish ta’lim
samaradorligini oshiradi. Ushbu metodlar o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, tanqidiy tahlil
qilishi, muammolarni hal qilish va internet xavfsizligini ta’minlash ko‘nikmalarini
shakllantirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, “Internet Missiyasi" kabi o‘yin uslubidagi interfaol metodlar orqali
o‘quvchilar real hayotdagi internet muammolarini hal qilishga o‘rganishadi. Bu metod
internetdan foydalanganda axborot ishonchliligi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, onlayn
firibgarlikdan saqlanish va samarali qidiruv tizimlaridan foydalanish bo‘yicha amaliy bilim
beradi.
Umuman olganda, internetda ishlash asoslarini o‘qitish bo‘yicha zamonaviy pedagogik
metodlardan foydalanish ta’lim jarayonini yanada qiziqarli va samarali qiladi. Bu esa
o‘quvchilarga nafaqat texnik bilimlar, balki raqamli savodxonlik va internet madaniyati
bo‘yicha ham keng ko‘nikmalarni egallash imkoniyatini taqdim etadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Жовлиева, Гульшаной. "DISTINCTIVE FEATURES OF TEACHING STUDENTS OF THE
PEDAGOGICAL INSTITUTE METHODS USED IN MATHEMATICS LESSONS."
Международный
мультидисциплинарный журнал исследований и разработок
1.3 (2025): 96-100.
2.
X.Boqiyev G.A.Jovliyeva, Aniq fanlarga ixtisoslashtirilgan maktablarda matematika fanini
o‘qitish texnologiyasi, xalq ta'limi, 2024/12, 79-81.
3.
G. Jovliyeva, Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitishda kompetensiyaviy yondashuv
usullari, Pedagogs, 2023/6, 8-10.
4.
Г.А. Жовлиева, Differensial tenglamalarga oid tushunchalarni o'qitishning o'ziga xosligi,
Belarus international scientific research conference, 2023/6, 2023/6.
5.
Gulshanoy Jovliyeva, Methodological-mathematical training of primary school teachers
and duties, Pedagogs, 2023/2, 166-168.
6.
Mirzayeva, Shahlo Ruzmat-qizi. "The importance of studying emotional intelligence in
medical students."
Journal of Innovation, Creativity and Art
(2023): 215-220
7.
Dilobar Kuchkarovna Xoshimova, Talabaning kreativ qobiliyatini shakllantirishda taʼlim
texnologiyalaridan foydalanish (Aniq fanlarni oʻqitish misolida), Xalq taʼlimi, 2024/2, 2024/2.
8.
Dilobar Kuchkarovna Xoshimova, Directional derivative anda gradient of a multivariable
function, International Conference on Innovations in Applied Sciences, Education anda
Humanities, 2024/1/26, 1-9.
9.
Khoshimova, D. "THE USING OF EDUCATIONAL TECHNOLOGIES IN TEACHING EXACT
SCIENCES AND FORMING THE STUDENT'S CREATIVE ABILITY."
Science and innovation
3.B1
`
70
(2024): 5-13.
10.
K.Z.Negmatova I.N.Roʻzimurodov, D.K.Xoshimova, Ehtimollik va statistika, 2024, 156.
11.
Khoshimova. D.K, Use of pedagogical technology in explanation of the Gauss-Jordan
method of soling the system of linear equations, WEB OF SCIENTIST, 2024/1, 50-54.
12.
Raxmatov, Sherqo‘Zi Olimovich. "masofaviy ta’lim dasturlarining ta’lim tizimida
afzalliklari va amaliy ahamiyati (moodle, scorm, tutor dasturlari misolida)."
Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
1.11 (2021): 1263-1270.
13.
Gulnoza Raxmatov Sherqo'zi Olimovich, Berdiyeva, O’ZBEKISTON ELEKTRON SAVDO
TIZIMIDA MUAMMOLAR VA TAKLIFLAR, Science and innovation in the education system,
2024/4/8, 16-22.
14.
Gulnoza Raxmatov Sherqo'zi Olimovich, Berdiyeva, RAQAMLI IQTISODIYOTNING
MAQSAD VA VAZIFALARI VA UNING O'ZBEKISTONDA RIVOJLANISHI, Педагогика и
психология в современном мире: теоретические и практические исследования,
2024/4/8, 11-14.
15.
Gulnoza Raxmatov Sherqo'zi Olimovich, Berdiyeva, Raimbek Muzaffarov, ELЕKTRON
TIJORATNING AN'ANAVIY SAVDO TURLARI BILAN XARAKTERLI XUSUSIYATLARI,
Инновационные исследования в современном мире: теория и практика, 2024/4/8, 14-
18.
16.
Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov, Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan
foydalanishning samaradorligi, Pedagogis Internatsianal researcg, 2023/5/15, 69.
17.
Kodirov, Akbar, Gulzor Qamariddinova, and Shahnoza Eshmurodova. "O ‘ZBEKISTONDA
MILLIY TURIZM RIVOJLANISHINI SHAKLLANTIRUVCHI IQTISODIY VA MOLIYAVIY
OMILLARINI O ‘RGANISH."
YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI
1.01
(2024).
18.
Akbar Kodirov, Farangiz Kenjayeva, Marjona Yusupova, MAKTABLARDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA ANIQ FAN MAVZULARINI OTISHDA ERISHILAYOTGAN YUTUQ
VA KAMCHILIKLAR, Инновационные исследования в современном мире: теория и
практика, 2024, 49-52.
19.
Kodirov, Akbar Shuxratovich, and Muborak To‘Lqin Qizi Nomozova. "MASOFAVIY
TALIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARINING ISTIQBOLLI ASOSLARI."
Academic research in
educational sciences
4.CSPU Conference 1 (2023): 753-756.
20.
Kodirov, Akbar, Gulasal Ruziyeva, and Marjona Yusupova. "ELEKTRON QO ‘LLANMALAR
YARATISHDA AUTOPLAY DASTURIDAN FOYDALANISH VA IMKONIYATLARINI TA’LIM
TIZIMDA TALQIN ETISH."
Наука и технология в современном мире
3 (2024): 51-55.
21.
Shuxratovich, Kodirov Akbar. "KATTA MA’LUMOT BAZALARINI PARALLEL ISHLOV
BERISH USULLARINI VA MODELLARINI O’RGANISH."
Journal of new century innovations
43
(2023): 93-95.
