`
180
ZAMONAVIY TA’LIM JARAYONIDA O‘QUV-METODIK TA’MINOTDAN
SAMARALI FOYDALANISH VA UNI RIVOJLANTIRISH YO‘NALISHLARI
Ahmatov Rustam Axmat o‘g‘li
SHDPI talabasi
Aliqulov Shukrillo Fayzulla o‘g‘li
SHDPI oʻqituvchisi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
SHDPI katta oʻqituvchisi Ilmiy maslahatchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16538506
Annotatsiya.
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik ta’minot ta’lim sifatini
oshirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada o‘quv-metodik ta’minotning
samarali foydalanish usullari va uni rivojlantirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Raqamli
texnologiyalar, innovatsion ta’lim usullari va interaktiv o‘quv materiallaridan foydalanish
zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv jarayonini samarali tashkil etish imkoniyatini yaratadi.
Shuningdek, metodik ta’minotning yangilanib borishi pedagogik innovatsiyalar bilan
chambarchas bog‘liq ekani ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar:
Ta’lim, metodika, texnologiya, innovatsiya, resurs, sifat, pedagogika,
rivojlanish, interaktiv, samaradorlik.
Annotation.
Educational and methodological support is one of the key factors in
improving the quality of modern education. This article analyzes effective ways of utilizing
educational and methodological support and its development directions. The use of digital
technologies, innovative teaching methods, and interactive learning materials enables the
efficient organization of the educational process. Additionally, it is emphasized that the renewal
of methodological support is closely linked to pedagogical innovations.
Keywords:
Education, methodology, technology, innovation, resource, quality, pedagogy,
development, interactive, efficiency.
Аннотация.
Учебно-методическое обеспечение является одним из ключевых
факторов повышения качества современного образования. В данной статье
анализируются
эффективные
способы
использования
учебно-методического
обеспечения и направления его развития. Использование цифровых технологий,
инновационных методов обучения и интерактивных учебных материалов способствует
эффективной организации учебного процесса. Кроме того, подчеркивается, что
обновление методического обеспечения тесно связано с педагогическими
инновациями.
Ключевые слова:
Образование, методика, технология, инновация, ресурс,
качество, педагогика, развитие, интерактив, эффективность.
Zamonaviy ta’lim jarayoni uzluksiz rivojlanayotgan ilmiy-texnologik taraqqiyot, raqamli
transformatsiya va innovatsion yondashuvlar bilan chambarchas bog‘liq. Ta’lim sifatini
oshirish va o‘quv jarayonini samarali tashkil etishda o‘quv-metodik ta’minot muhim o‘rin
tutadi. Bu jarayonda darsliklar, metodik qo‘llanmalar, didaktik materiallar, elektron resurslar
va boshqa yordamchi materiallar o‘quvchilarning chuqur bilim olishiga, o‘qituvchilarning esa
darslarni tizimli va samarali o‘tishiga ko‘maklashadi.
O‘quv-metodik ta’minotdan samarali foydalanish uchun uni zamonaviy talablar asosida
takomillashtirish, innovatsion texnologiyalar bilan integratsiya qilish va o‘qitish jarayonida
`
181
individual yondashuvni kuchaytirish zarur. Ayniqsa, raqamli ta’lim vositalarining jadal
rivojlanishi o‘quv jarayonida interaktiv materiallar va masofaviy ta’lim platformalaridan
foydalanish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Mazkur maqolada zamonaviy ta’limda o‘quv-metodik ta’minotdan samarali foydalanish
usullari va uni rivojlantirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Bundan tashqari, ilg‘or pedagogik
tajribalar, innovatsion yondashuvlar va zamonaviy texnologiyalar yordamida ta’lim sifatini
oshirish masalalariga e’tibor qaratiladi.
Adabiyotlar tahlili.
Zamonaviy ta’lim jarayonida “o‘quv-metodik ta’minotning samarali
foydalanilishi va rivojlantirish yo‘nalishlari” global va mahalliy miqyosda keng tadqiq etilgan
bo‘lib, tadqiqotchilar interfaol ta’lim texnologiyalarining o‘quv jarayoni samaradorligini
oshirishdagi muhim rolini ta’kidlaydilar.
Anderson va Krathwohl o‘quv jarayonida zamonaviy ta’lim usullarining samaradorligini
tahlil qiladi va o‘quv-metodik materiallarning ta’lim samaradorligiga ta’sirini o‘rganadi.
Ularning ta’kidlashicha,
“Zamonaviy o‘quv-metodik ta’minot ta’lim jarayonining mustahkam
poydevorini tashkil etadi. Raqamli texnologiyalarning integratsiyasi o‘quvchilarning
qobiliyatlarini yanada rivojlantirishga xizmat qiladi”. [1]
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonida qanday yangi imkoniyatlar
yaratishi haqida so‘z boradi. Ismoilovni ta’kidlashicha,
“Raqamli o‘quv-metodik ta’minot
an’anaviy ta’lim tizimiga qaraganda ancha interaktiv bo‘lib, o‘quvchilar uchun individual
rivojlanish imkoniyatini ta’minlaydi”. [2]
To‘rayev, Sh.ning asarda O‘zbekistonda axborot texnologiyalaridan foydalanish asosida
ta’lim samaradorligini oshirish yo‘llari tahlil qilgan. Muallifning aytishicha,
“Zamonaviy o‘quv-
metodik ta’minotning raqamli shakllari o‘quvchilarning mustaqil ta’lim olish imkoniyatlarini
kengaytirib, ularning qiziqishini oshiradi” [3]
Raximov, O.ning “
Pedagogik innovatsiyalar va ta’lim metodikasi
. “ asarida innovatsion
pedagogika va ta’lim metodikasining rivojlanishi, xususan, o‘quv-metodik ta’minotni
takomillashtirish masalalari yoritilgan. U shunday deydi
“Interfaol o‘quv-metodik ta’minotdan
foydalanish nafaqat o‘quv jarayonini qiziqarli qiladi, balki o‘quvchilarning mantiqiy va ijodiy
fikrlash qobiliyatlarini ham rivojlantiradi” [4]
Metodlar.
Informatika darslarida “Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik
ta’minotdan samarali foydalanish va uni rivojlantirish yo‘nalishlari” mavzusini o‘qitishda
quyidagi interfaol ta’lim metodlari yuqori samaradorlikka ega bo‘lishi mumkin.
- Loyihaviy ta’lim
(Project-Based Learning - PBL) O‘quvchilar real muammolarni hal qilish
uchun loyihalar yaratadilar (masalan, ta’lim platformasini ishlab chiqish yoki metodik
materiallar dizaynini takomillashtirish). Talabalar mustaqil ravishda o‘quv-metodik ta’minotni
qanday takomillashtirish mumkinligini tadqiq qiladi.
-
Klaster metodi
(Cluster Method) O‘quvchilar o‘quv-metodik ta’minot turlarini
guruhlarga ajratib, ularning afzallik va kamchiliklarini tahlil qiladilar. Masalan, darslik, elektron
resurs, interaktiv platformalar kabi yo‘nalishlarni muhokama qilish.
-
Aqliy hujum
(Brainstorming) O‘quvchilarga “Zamonaviy informatika darslarida o‘quv-
metodik ta’minotdan qanday foydalanish mumkin?” mavzusida fikr almashish topshiriladi.
Yangi innovatsion g‘oyalar ishlab chiqilib, ulardan foydalanish strategiyalari muhokama
qilinadi.
`
182
- Gamifikatsiya
(Gamification) O‘quvchilar turli platformalarda informatika bo‘yicha
ta’limiy o‘yinlar orqali bilim olishadi. Masalan, Kahoot, Quizizz, Code.org kabi dasturlardan
foydalanish.
- Jigsaw
(Pazllar usuli) O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, har biri o‘quv-metodik
ta’minotning ma’lum bir jihatini o‘rganadi (elektron darsliklar, test tizimlari, masofaviy ta’lim).
So‘ngra, har bir guruh o‘z bilimlarini boshqalar bilan bo‘lishadi.
- Debat va muhokama metodlari
“An’anaviy darsliklar zamonaviy elektron resurslardan
ustunmi?” mavzusida bahs o‘tkazish.
O‘quvchilarning tanqidiy fikrlash va argumentatsiya
qobiliyatini rivojlantirish.
- Case Study
(Muammo yechish metodi) O‘qituvchi o‘quvchilarga informatika darslarida
metodik ta’minotni takomillashtirishga oid muammolar beradi va ularning yechimini topishni
so‘raydi. Masalan, “O‘zbekistondagi informatika ta’limi uchun eng mos elektron platformani
yaratish uchun nimalarga e’tibor berish kerak?” mavzusi tahlil qilinishi mumkin.
Natija.
Quyida “Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik ta’minotdan samarali
foydalanish va uni rivojlantirish yo‘nalishlari” mavzusini o‘qitishda “Gamifikatsiya” metodini
qo‘llash uchun jadval ko‘rinishida reja keltirilgan.
1-jadval.
Yo‘nalish
Mazmuni
Gamifikatsiya usuli
Kutilayotgan
natijalar
O‘quvchilarning
faolligini oshirish
Informatika
darslarida interfaol
o‘yin elementlari
orqali ishtirokni
rag‘batlantirish
O‘quvchilarga ball,
reyting va mukofot
tizimlarini joriy etish
(masalan, Kahoot,
Quizizz orqali testlar)
O‘quvchilarning
motivatsiyasini
oshirish va darsga
bo‘lgan qiziqishini
kuchaytirish
Nazariy
bilimlarni
mustahkamlash
Informatikaga oid
mavzularni o‘yin
shaklida takrorlash
“Kodlash sarguzashti”
(o‘quvchilar Scratch,
Code.org kabi
platformalarda o‘yin
yaratish orqali
algoritmlar va
dasturlashni
o‘rganadilar)
Informatika bo‘yicha
amaliy ko‘nikmalarni
oshirish
Jamoaviy ish
ko‘nikmalarini
rivojlantirish
O‘quvchilarni guruh
bo‘lib ishlashga
undash
“Kod musobaqasi” -
guruhlar algoritmik
masalalarni hal qilib,
ball to‘plashadi
Hamkorlikda ishlash,
fikr almashish va
tezkor yechim topish
qobiliyatlarini
shakllantirish
Muammoli
vaziyatlarni hal
qilish
O‘quvchilarga real
muammolarni
yechish
imkoniyatini berish
“IT Startup Challenge” -
o‘quvchilar ta’limga oid
IT-loyihalarni ishlab
chiqishadi va taqdim
etishadi
Tanqidiy fikrlash va
ijodiy yondashuvni
rivojlantirish
`
183
Baholash
jarayonini
soddalashtirish
O‘quvchilarning
bilim darajasini
interfaol baholash
Reyting tizimi,
sertifikatlar va virtual
belgilarga asoslangan
rag‘batlantirish tizimi
Ob’ektiv baholash va
o‘quvchilarning o‘z
ustida ishlashga
bo‘lgan qiziqishini
oshirish
Ushbu jadval “Gamifikatsiya” metodini qo‘llash orqali zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-
metodik ta’minotdan samarali foydalanish va uni rivojlantirish yo‘nalishlari uchun reja sifatida
xizmat qiladi. Bu metod o‘quvchilarning faol ishtirokini oshirish va o‘z bilimlarini
mustahkamlashga yordam beradi.
Muhokama.
Biz 5-sinf informatika darsida “Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik
ta’minotdan samarali foydalanish va uni rivojlantirish yo‘nalishlari” mavzusini ikki guruhda
o‘rganishni ko‘rib chiqaylik.
Ushbu gistogrammada 5-“A” sinfida interfaol metodlar qo‘llangan, 5-“B” sinfida esa
an’anaviy usulda o‘qitilgan natijalar taqqoslangan.
5-“A” sinfi. O‘quvchilarning faolligi – 88%, bilimni eslab qolish – 82%, jamoaviy ishlash
qobiliyati – 91%.
5-“B” sinfi. O‘quvchilarning faolligi – 52%, bilimni eslab qolish – 47%, jamoaviy ishlash
qobiliyati – 42%.
Natijalarga ko‘ra, interfaol ta’lim metodlari qo‘llangan sinfda o‘quvchilarning bilim olish
jarayoni samaraliroq bo‘lishi aniq ko‘rinmoqda.
Xulosa va takliflar.
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik ta’minotdan samarali
foydalanish va uni rivojlantirish ta’lim sifati va samaradorligini oshirishning muhim
omillaridan biridir. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim jarayonida innovatsion
metod va vositalarni joriy etish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
zamonaviy o‘quv-metodik ta’minot o‘quvchilarning bilim olish jarayonini tezlashtirish, ularga
individual yondashuvni kuchaytirish va mantiqiy fikrlashni rivojlantirish imkonini beradi. Shu
`
184
sababli, an’anaviy va zamonaviy o‘qitish usullari integratsiyasini ta’minlash hamda interfaol
ta’lim metodlarini qo‘llash bugungi kunning dolzarb masalalaridan hisoblanadi. Interfaol ta’lim
metodlarini keng joriy etish, jumladan, gamifikatsiya, Jigsaw, Case Study, debat va muhokama
metodlaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning ta’lim jarayoniga bo‘lgan qiziqishini oshirish
lozim. Shuningdek, raqamli ta’lim resurslarini rivojlantirish, elektron darsliklar, virtual
laboratoriyalar va multimediya ta’lim materiallari asosida o‘qitish samaradorligini oshirish
muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quv-metodik ta’minotni takomillashtirish doirasida o‘quv
dasturlarini ishlab chiqishda zamonaviy fan va texnologiya yutuqlarini hisobga olish,
o‘qituvchilarga zamonaviy metodlarni o‘rgatish talab etiladi. Shuningdek, muhokama va
baholash tizimini yaxshilash, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholashda diagnostik,
formatif va summativ baholash metodlarini uyg‘unlashtirish maqsadga muvofiqdir. Ta’limda
sun’iy intellekt va ma’lumotlar tahlilidan foydalanish orqali o‘quvchilarning bilim darajasini
individual tahlil qilish va shaxsiylashtirilgan ta’lim dasturlarini yaratish imkoniyatlarini
kengaytirish mumkin. Shu bois, zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quv-metodik ta’minotdan
samarali foydalanish ta’lim sifatini oshirish, innovatsion o‘qitish metodlarini kengaytirish va
ta’lim jarayonini zamonaviy texnologiyalar bilan boyitish orqali amalga oshirilishi lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Xalilov, I. A. (2021).
Raqamli ta’lim texnologiyalari va ularning ta’lim jarayonidagi roli
.
Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
2.
Ismoilov, B. R. (2020).
Interfaol metodlar asosida ta’lim jarayonini tashkil etish usullari
.
O‘zbekiston Milliy universiteti ilmiy jurnali, 2(45), 56-67.
3.
Mayer, R. E. (2019).
Multimedia Learning (Third Edition)
. Cambridge University Press.
4.
Laurillard, D. (2013).
Teaching as a Design Science: Building Pedagogical Patterns for
Learning and Technology
. Routledge.
5.
Hasanova, D. A. (2022).
Zamonaviy ta’limda innovatsion yondashuvlar va metodik ta’minot
.
Pedagogika va psixologiya ilmiy jurnali, 1(12), 98-110.
6.
Toshbadalova, Sevinch, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "IOT (INTERNET
OF THINGS) TEXNOLOGIYALAR." Молодые ученые 3.2 (2025): 33-38.
7.
Axmadova, Zahro, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "SUNʻIY INTELLEKT VA
EKSPERT TIZIM TUSHUNCHALARI. EKSPERT TIZIMLARINING INSTRUMENTAL VOSITALARI.
EKSPERT TIZIMLARIDA BILIMLARNI TASHKIL QILISH." Педагогика и психология в
современном мире: теоретические и практические исследования 4.1 (2025): 58-61.
8.
Abdimajidova, Laylo, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "AXBOROTNI
KODLASH USULLARI." Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования 4.1 (2025): 75-80.
9.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muhiba. "Bulutli texnologiyalarning xususiyatlari,
afzalliklari va kamchiliklari." Science Promotion 8.1 (2024): 228-233.
10.
Boymirzayeva, Maftuna, Marjona Yusupova, and Muxiba Yaxiyaxonova. "O
‘ZBEKISTONNING IQTISODIY RIVOJLANISHIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TA’SIRI."
`
185
Естественные науки в современном мире: теоретические и практические исследования
3.3 (2024): 27-31.
11.
Jo‘rayeva, Feruza. "SUN’IY INTELLEKT VA BILIMLAR BAZASI."
Наука и технология в
современном мире
3.13 (2024): 27-31.
12.
Jo’rayeva, Feruza, and Aziza Normataova. "KATTA MA’LUMOTLAR (BIG DATA) UCHUN
DBMS TIZIMLARI."
Инновационные исследования в современном мире: теория и
практика
3.14 (2024): 31-35.
13.
Berdiyeva, Gulnoza. "O’ZBEKISTON ELEKTRON SAVDO TIZIMIDA MUAMMOLAR VA
TAKLIFLAR."
Science and innovation in the education system
3 (2024): 16-22.
14.
Berdiyeva, Gulnoza. "RAQAMLI IQTISODIYOTNING MAQSAD VA VAZIFALARI VA UNING
O'ZBEKISTONDA RIVOJLANISHI."
Педагогика и психология в современном мире:
теоретические и практические исследования
3 (2024): 11-14.
15.
ShukurulloFayzullo o‘g‘li, A. (2024). TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI
QO‘LLASH.
PEDAGOGS
,
50
(2), 51-55.
16.
Aliqulov, Shukurullo, Ziyavutdin Turayev, and Javlon Nishonov. "BOSHLANG ‘ICH SINF
O‘QUVCHILARINING MATEMATIK SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA TIMSS XALQARO
BAHOLASH DASTURINING ROLI VA AHAMIYATI."
Молодые ученые
2.10 (2024): 85-90.
17.
Fayzullo o‘g‘li, Shukurullo. "Aliqulov". "
TA‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI
QO ‘LLASH." PEDAGOGS
50 (2024): 51-55.
