`
37
O‘QUV-METODIK TA’MINOTGA OID MATERIALLAR BILAN TANISHISH
Bozorova Sevinch To‘lqin qizi
SHDPI MI-4-kurs talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
SHDPI Matematika va TAT kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15395543
Annotatsiya:
O‘quv-metodik ta’minot ta’lim jarayonining uzviy qismi bo‘lib, uning sifat
va samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Mazkur maqolada o‘quv-metodik
materiallarning tarkibi, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni va samaradorlikka ta’siri keng tahlil
qilinadi. An’anaviy va zamonaviy o‘quv-metodik resurslarning o‘zaro integratsiyasi, ularni
ishlab chiqish tamoyillari va ulardan foydalanish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
elektron darsliklar, interfaol ta’lim platformalari, multimediya vositalari va raqamli
resurslarning ahamiyati o‘rganilib, ularning ta’lim sifati va talabalarning bilimini oshirishga
ta’siri tahlil qilinadi. O‘quv-metodik materiallarning raqamlashtirilishi va innovatsion
texnologiyalar bilan uyg‘unligi masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Maqolada, shuningdek,
o‘quv-metodik ta’minotdan samarali foydalanishning strategiyalari va ta’lim jarayonida
metodik materiallarning moslashuvchanligi muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari ta’lim
jarayonini takomillashtirish va o‘quv dasturlarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar
berishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
O‘quv-metodik ta’minot, ta’lim resurslari, metodik qo‘llanma, elektron
darslik, interfaol ta’lim, raqamli ta’lim platformalari, pedagogik innovatsiyalar, didaktik
materiallar, ta’lim samaradorligi, o‘quv jarayoni.
Kirish.
O‘quv-metodik ta’minot zamonaviy ta’lim tizimining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, ta’lim
jarayonining samaradorligini oshirish va o‘quvchilar hamda talabalar bilimini
mustahkamlashda katta ahamiyatga ega. Bu ta’minot o‘quv dasturlari, darsliklar, metodik
qo‘llanmalar, multimediya resurslari va elektron platformalarni o‘z ichiga oladi. Ta’lim
jarayonida ushbu materiallardan samarali foydalanish bilim olish jarayonini soddalashtiradi
hamda pedagogik faoliyatning sifatini oshiradi.
Bugungi kunda an’anaviy o‘quv-metodik materiallar bilan bir qatorda, zamonaviy
texnologiyalar asosida yaratilgan raqamli ta’lim resurslari ham keng qo‘llanilmoqda. Elektron
darsliklar, interfaol platformalar va onlayn ta’lim vositalari ta’lim sifatini oshirishda muhim
omil bo‘lib, ularning didaktik imkoniyatlari kengayib bormoqda. Mazkur maqolada o‘quv-
metodik ta’minot tushunchasi, uning tarkibiy qismlari va ta’lim jarayonidagi o‘rni batafsil
tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim muhitida metodik materiallardan foydalanish
strategiyalari va ularning samaradorligini oshirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Olingan natijalar
pedagoglar va ta’lim muassasalari uchun foydali tavsiyalar berishga xizmat qiladi.
J. Biggs va C. Tang "Teaching for Quality Learning at University"
adabiyotida o‘quv
materiallarini talabalarning faolligini oshirish va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga
moslashtirish zarurligini ta’kidlaydilar. Ularning fikricha, ta’lim metodikasi aniq maqsadlarga
asoslangan holda ishlab chiqilganda, natijalar sezilarli darajada yaxshilanadi. [1]
Bandura o‘quv materiallarining talabalarning o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonchiga ta’sirini
o‘rganib, rivojlangan o‘quv-metodik resurslar talabalarni motivatsiyalashga yordam berishini
`
38
va ularning bilim olish jarayonidagi ishtirokini oshirishini ta’kidlaydi. Ayniqsa, vizual va
interfaol materiallardan foydalanish natijadorlikni sezilarli darajada yaxshilaydi. [2]
N.A. Muslimov va boshqalar "Innovatsion ta’lim texnologiyalari" o‘quv-metodik
qo‘llanmada innovatsion ta’lim texnologiyalarining o‘quv-metodik ta’minotdagi o‘rni va
ahamiyatini yoritib beradilar. Ular zamonaviy ta’lim jarayonida elektron resurslar va interfaol
metodlardan foydalanishning samaradorligini ta’kidlaydilar. [3]
R.X. Ergashev, I.E. Tursunov, A.D. Ravshanov, A.B. Qurbonov "Innovatsion iqtisodiyot"
darsligida mualliflar innovatsion iqtisodiyot sharoitida o‘quv-metodik ta’minotning
ahamiyatini tahlil qiladilar. Ular ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar va metodik
materiallarning roli haqida so‘z yuritadilar. [4]
O‘quv-metodik ta’minot ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish uchun muhim
vosita hisoblanadi. Quyida turli fanlar va ta’lim darajalari uchun qo‘llaniladigan asosiy o‘quv-
metodik ta’minot materiallari keltirilgan:
1. O‘quv-uslubiy qo‘llanmalar.
Darsliklar.
O‘quv qo‘llanmalar.
Amaliy mashg‘ulotlar uchun qo‘llanmalar.
Ishchi dasturlar.
2. O‘qituvchi uchun metodik materiallar.
Dars ishlanmalari.
O‘quv dasturlari.
Pedagogik texnologiyalar bo‘yicha tavsiyalar.
Sinov va baholash materiallari (testlar, nazorat ishlari).
3. Elektron ta’lim resurslari.
Elektron darsliklar.
Virtual laboratoriyalar.
Interaktiv ta’lim platformalari (Moodle, Coursera, Khan Academy).
Onlayn test va topshiriqlar bazasi.
4. Tajriba va innovatsiyalar bo‘yicha materiallar.
Innovatsion ta’lim texnologiyalari.
Didaktik materiallar (ko‘rgazmali qurollar, taqdimotlar).
Case-study va loyiha ishlarini bajarish bo‘yicha yo‘riqnomalar.
O‘quv-metodik ta’minotga oid materiallarga qo‘yiladigan talablar.
O‘quv-metodik ta’minot ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish va sifatli bilim berishni
ta’minlash uchun muayyan talablar asosida ishlab chiqiladi.
1. Ilmiy asoslanganlik.
Materiallar ilmiy va metodik jihatdan to‘g‘ri bo‘lishi kerak.
Fan-texnika rivojlanishining so‘nggi yutuqlariga asoslanishi lozim.
2. Davlat ta’lim standartlariga moslik.
O‘quv dasturi va ta’lim standartlariga mos kelishi zarur.
Talabalarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini shakllantirishga xizmat qilishi
kerak.
`
39
3. O‘ziga xoslik va dolzarblik.
Hozirgi zamon ta’lim tizimining talablariga javob berishi lozim.
Amaliy ahamiyatga ega bo‘lishi va o‘quvchilarning hozirgi ehtiyojlarini qondirishi kerak.
4. Metodik mukammallik.
O‘qitish jarayonini soddalashtiruvchi va tushunarli metodikalar qo‘llanishi kerak.
Didaktik tamoyillarga asoslangan bo‘lishi lozim (mavjud bilimlarni mustahkamlash,
interfaollik, tushunarli bayon etish).
5. Til va uslubiy talablar.
Aniq, ravon va tushunarli tilda yozilishi kerak.
Ortikcha murakkab jumlalar yoki texnik jargonlar o‘quvchining bilim darajasiga mos
bo‘lishi lozim.
6. Ko‘rgazmalilik va vizuallashtirish.
Diagrammalar, jadvallar, grafikalar, rasmlar kabi vizual elementlar bilan boyitilgan
bo‘lishi zarur.
Ko‘rgazmali materiallar mavzuni tushunishni osonlashtirishi kerak.
7. Innovatsion texnologiyalar bilan integratsiya.
Elektron ta’lim resurslari bilan qo‘llanilishi mumkin bo‘lishi kerak.
Virtual laboratoriyalar, interaktiv testlar va multimediali qo‘llanmalar bilan boyitilishi
lozim.
8. Baholash tizimi va qayta aloqa.
O‘quvchilarning bilimlarini nazorat qilish uchun savollar, testlar va topshiriqlar bo‘lishi
kerak.
O‘quvchilarning mustaqil ishlashiga va o‘z-o‘zini baholashiga imkoniyat yaratishi lozim.
Hozirgi kunda o‘quv-metodik materiallar turli shakllarda ishlab chiqilgan bo‘lib, ular
an’anaviy va zamonaviy texnologiyalar bilan integratsiyalashgan holda taqdim etilmoqda.
Quyida mavjud o‘quv-metodik materiallarning asosiy turlari keltirilgan:
An’anaviy o‘quv-metodik materiallar.
Darsliklar – maktab va oliy ta’lim muassasalari uchun ishlab chiqilgan asosiy o‘quv
manbasi.
O‘quv qo‘llanmalari – muayyan mavzularni chuqur o‘rganishga mo‘ljallangan qo‘shimcha
adabiyotlar.
Metodik qo‘llanmalar – o‘qituvchilar uchun dars o‘tish metodikasi, dars ishlanmalari va
metodik tavsiyalar.
Ishchi dasturlar – fan bo‘yicha semestr yoki o‘quv yili uchun rejalashtirilgan o‘quv
dasturlari.
Topshiriqlar va baholash materiallari – nazorat ishlari, testlar, laboratoriya
mashg‘ulotlari uchun ko‘rsatmalar.
Elektron o‘quv-metodik materiallar.
Elektron darsliklar (E-book) – PDF, EPUB yoki boshqa formatlarda taqdim etilgan
elektron kitoblar.
`
40
Onlayn kurslar – Coursera, Udemy, EdX, Khan Academy kabi platformalardagi interaktiv
kurslar.
Virtual laboratoriyalar – tajribalar va amaliy mashg‘ulotlarni bajarish uchun
mo‘ljallangan onlayn simulyatorlar.
Interaktiv ta’lim platformalari – Moodle, Google Classroom, Edmodo kabi tizimlar orqali
ta’lim olish imkoniyatlari.
Multimediali materiallar – video darslar, audio podkastlar, animatsiyalar va interaktiv
prezentatsiyalar.
Xulosa.
Hozirgi kunda o‘quv-metodik materiallar ta’lim jarayonining ajralmas qismi
bo‘lib, ularning turlari va formatlari tobora kengayib bormoqda. An’anaviy darsliklar, o‘quv
qo‘llanmalari va metodik tavsiyalar o‘qituvchilar hamda o‘quvchilar uchun muhim bilim
manbasi hisoblanadi. Biroq zamonaviy ta’lim texnologiyalarining rivojlanishi bilan elektron
darsliklar, virtual laboratoriyalar, interaktiv ta’lim platformalari va onlayn kurslar keng
qo‘llanilmoqda. Shuningdek, sun’iy intellekt va gamifikatsiyalangan ta’lim tizimlari o‘quv
jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilishga yordam bermoqda. Innovatsion o‘quv-
metodik materiallardan foydalanish nafaqat ta’lim samaradorligini oshirishga, balki
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Shu bois, ta’lim
tizimida an’anaviy va zamonaviy metodlarning uyg‘unlashuvi dolzarb ahamiyat kasb etadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Biggs, John, and Catherine Tang. Teaching for Quality Learning at University. Open
University Press, 2011.
2.
Bandura, Albert. Self-Efficacy: The Exercise of Control. W.H. Freeman, 1997.
3.
Muslimov, N.A., et al. Innovatsion Ta’lim Texnologiyalari. O‘zbekiston Milliy Universiteti,
2020.
4.
Ergashev, R.X., Tursunov, I.E., Ravshanov, A.D., and Qurbonov, A.B. Innovatsion
Iqtisodiyot. Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti, 2019.
5.
Mahmudjanovna, Yahyokhonova Muhiba. "Increasing the Effectiveness of the Learning
Process for the Use of Information and Communication Technologies." Academicia Globe 2.04
(2021): 206-211.
6.
Maxmudjonovna, Yaxiyaxonova Muhiba. "Bulutli texnologiyalarning xususiyatlari,
afzalliklari va kamchiliklari." Science Promotion 8 (2024): 228-233.
7.
Axmadova, Zahro, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "SUNʻIY INTELLEKT
VA EKSPERT TIZIM TUSHUNCHALARI. EKSPERT TIZIMLARINING INSTRUMENTAL
VOSITALARI. EKSPERT TIZIMLARIDA BILIMLARNI TASHKIL QILISH." Педагогика и
психология в современном мире: теоретические и практические исследования 4.1
(2025): 58-61.
8.
Safaraliyev, Ergash, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "SMM
PLATFORMALARI BILAN TANISHISH: YOUTUBE SAYTI." Молодые ученые 3.2 (2025): 27-32.
9.
Toshbadalova, Sevinch, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "IOT (INTERNET
`
41
OF THINGS) TEXNOLOGIYALAR." Молодые ученые 3.2 (2025): 33-38.
10.
Qobilova, Gulchiroy, Marjona Yusupova, and Muxiba Yaxiyaxonova. "Bioinformatikada
genomik maʻlumotlar tahlili va amaliyoti." Zamonaviy dunyoda fan va texnologiya 3 (2024):
95-98.
11.
Xudoyqulova, D., and M. Yaxiyaxonova. "Bulutli texnologiyalar va ularning
afzalliklari." Models and methods in modern science 3.6 (2024): 155-163.
12.
Normuroda, Sadoqat, and Shaxina Asadova. "RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA
IJTIMOIY VA IQTISODIY JARAYONLARNI RIVOJLANTIRISHNING USULLARI." Наука и
технология в современном мире 3.14 (2024): 25-29.
13.
Normurodova, Sadoqat, Gulshoda Ismatullayeva, and Shaxina Asadova. "AXBOROT BO
‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Прикладные науки в современном мире: проблемы и
решения 4.2 (2025): 76-79.
14.
Normurodova, Sadoqat, Dilshod Xolyorov, and Shaxina Asadova. "MATN VA GRAFIK
MUHARRIRLARI BO ‘LIMINI O ‘QITISH METODIKASI." Наука и инновация 3.4 (2025): 125-
127.
15.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat, and Abdiroxmonova Zahro. "ZAMONAVIY DARS VA
DARS TAHLILLINI OʻTKAZISHGA NISBATAN YONDASHUVLAR." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9.
2025.
16.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "MA’LUMOTLAR BAZASI BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
17.
Shuxratovich, Akbar Kodirov. "The importance and advantages of using information
technologies in education."
Galaxy International Interdisciplinary Research Journal
10.1
(2022): 46-50.
18.
Shuxratovich, Kodirov Akbar, Choriyeva Xursanoy Xusanovna, and Mirqobilov Bekzod
Abdulla o’g’li. "O’RTA TA’LIM MAKTABLARNING BOSHLANG’ICH TA’LIM SINFLARIDA
INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI O’QITISHDA MUAMMO, YECHIM VA
TAKLIFLAR."
Journal of new century innovations
43.4 (2023): 96-98.
19.
Shuxratovich, Kodirov Akbar. "KATTA MA’LUMOT BAZALARINI PARALLEL ISHLOV
BERISH USULLARINI VA MODELLARINI O’RGANISH."
Journal of new century innovations
43.4
(2023): 93-95.
20.
Shuxratovich, Kodirov Akbar. "VATANIMIZDA VENDING NUSXALASH MASHINASINI
AMALDA QO’LLASHNING SAMARADORLIGI."
Journal of new century innovations
43.4 (2023):
90-92.
