`
154
ZAMONAVIY DARS VA DARS TAHLILINI O‘TKAZISHGA NISBATAN
YONDASHUVLAR
Nazarova Farangiz Xolto’ra qizi
SHDPI talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
SHDPI Matematika va TAT kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15395208
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy dars va dars tahlilini o‘tkazishga nisbatan
yondashuvlar tahlil qilinadi. Bugungi kunda ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar va
interfaol metodlardan samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, an’anaviy dars usullari o‘quvchilarning faolligi va mustaqil
fikrlash qobiliyatini yetarli darajada rivojlantirmaydi. Shu sababli, "Jigsaw", "Aqliy hujum",
"Klaster" kabi interfaol usullarning tatbiqi dars jarayonining samaradorligini oshirishga
xizmat qiladi. Maqolada, shuningdek, dars tahlilini samarali tashkil etishning ahamiyati va
zamonaviy baholash tizimlari, jumladan, refleksiya, kuzatuv hamda raqamli texnologiyalar
asosida tahlil qilish usullari yoritiladi. Ushbu maqola pedagoglar, ta’lim muassasalari
rahbarlari va innovatsion ta’lim metodlariga qiziquvchi mutaxassislar uchun foydali bo‘lib,
zamonaviy dars tamoyillari, samarali ta’lim strategiyalari va dars tahlilining ahamiyatini
chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Kalit soʻzlar:
Zamonaviy dars, dars tahlili, interfaol metodlar, innovatsion ta’lim,
pedagogik yondashuvlar, Jigsaw usuli, aqliy hujum, klaster metodi, ta’lim samaradorligi,
raqamli texnologiyalar.
KIRISH.
Bugungi kunda ta’lim jarayonida samaradorlikni oshirish, o‘quvchilarning bilim va
ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun zamonaviy yondashuvlardan foydalanish muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Pedagogik texnologiyalarning rivojlanishi, innovatsion metodlarning joriy
etilishi va ta’lim jarayonini tahlil qilishning yangi usullarini qo‘llash dars sifatini oshirishga
xizmat qiladi. Zamonaviy dars nafaqat bilim berish, balki o‘quvchini mustaqil fikrlashga,
izlanishga va faol ishtirok etishga undaydigan jarayon sifatida qaralmoqda. Shu sababli,
interfaol usullar, raqamli texnologiyalar va differensial yondashuv asosida tashkil etilgan
darslar o‘quvchilarning qiziqishini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Dars tahlili esa ta’lim
jarayonining samaradorligini aniqlash va kelgusi mashg‘ulotlarni takomillashtirish uchun
zarur bo‘lgan jarayon hisoblanadi. O‘qituvchilarning o‘z faoliyatini tahlil qilishlari va o‘zaro
tajriba almashishlari ularning kasbiy rivojlanishida katta ahamiyatga ega. Mazkur maqolada
zamonaviy dars o‘tish yondashuvlari va dars tahlilining samarali usullari haqida so‘z yuritilib,
innovatsion metodlarning o‘quv jarayoniga ta’siri tahlil qilinadi.
Adabiyotlar tahlili.
Hakimova Nargiza Supxonovnaning "Oliy ta’lim tizimida zamonaviy
yondashuvlar integratsiyasi talabalarni faollashtiruvchi omil sifatida" nomli maqolasida oliy
ta’lim tizimidagi islohotlar, ta’lim sifatiga e’tibor, ta’lim mazmunini tanlashda mazmun va
jarayon yaxlitligini ta’minlashda o‘qituvchi mahorati, o‘quv jarayonida innovatsion ta’lim
yondashuvlaridan foydalanishning ilmiy asoslari, darsda talabalar faoliyatini bosqichma-
bosqich faollashtiruvchi metodlar, zamonaviy yondashuvlar integratsiyasi natijasida
talabaning intellektual, ma’naviy, kasbiy layoqatlarini hamda kasbiy dunyoqarashi
rivojlantirish masalalari bayon etilgan. [1]
`
155
Xudoyberganova Sevinchoy Urazmat qizining "Zamonaviy pedagogik texnologiyalar
asosida dars tashkil qilishning ilmiy asoslari" nomli maqolasida mamlakatimizda amalga
oshirilayotgan ta’lim sohasidagi islohotlar, tez sur‘atlar bilan rivojlanayotgan fan–texnika
talablari-ta’lim usuli bilan jamiyatning raqobatbardosh, yuqori malakali kadrlar tayyorlash,
barkamol avlodni shakllantirishga bo‘lgan ehtiyoji o‘rtasida nomutanosiblikni vujudga
keltirdi. Uni ta’limda boshqa yangi yondashuvlarni qo‘llash yo‘li bilan hal etish masalasi
mazkur maqolaning asosiy mexanizmi hisoblanadi.[2]
John Hattiening "Visible Learning" asarida ta’limda samaradorlikni oshirish uchun
o‘qituvchilarning o‘z faoliyatini tahlil qilishlari va o‘zaro tajriba almashishlari ularning kasbiy
rivojlanishida katta ahamiyatga ega ekanligi ta’kidlanadi.[3]
Robert J. Marzanoning "The Art and Science of Teaching" kitobida zamonaviy dars o‘tish
yondashuvlari va dars tahlilining samarali usullari haqida so‘z yuritilib, innovatsion
metodlarning o‘quv jarayoniga ta’siri tahlil qilinadi.[4]
Metodlar.
Zamonaviy dars tahlili an’anaviy tahlildan farqli ravishda, chuqur pedagogik
va metodik yondashuvlarga asoslanadi. Bu jarayon darsning sifati, samaradorligi va
interaktivligi bilan bog‘liq bo‘lib, quyidagi jihatlar bo‘yicha baholanadi:
1. Darsning maqsad va vazifalari
Darsning umumiy va xususiy maqsadlari aniq belgilanganmi?
O‘quvchilarning yoshiga va bilim darajasiga mos keladimi?
Kompetensiyaviy yondashuv asosida tuzilganmi?
2. Darsning tuzilishi va tashkil etilishi
Darsning barcha bosqichlari (motivatsiya, yangi mavzu bayoni, mustahkamlash,
refleksiya, baholash) to‘g‘ri tashkil etilganmi?
O‘quvchilar faol ishtirok etadigan metodlar (interfaol usullar, muammoli ta’lim, CLIL,
STEAM) ishlatilganmi?
Texnologik xarita asosida rejalashtirilganmi?
3. Pedagogning roli va uslubi
O‘qituvchi darsni boshqarish va o‘quvchilar bilan ishlashda qanday usullarni qo‘llagan?
O‘quvchilar mustaqil fikrlash va muhokama qilishga jalb qilinganmi?
Differensial yondashuv va individual ishlash metodlari qanchalik qo‘llangan?
4. O‘quvchilar faolligi va bilimlarni o‘zlashtirish darajasi
O‘quvchilar dars jarayonida faollik ko‘rsatdimi?
Mavzu bo‘yicha baholash va o‘zaro tahlil qilish imkoniyati berildimi?
O‘quvchilarning ijodiy fikrlashiga sharoit yaratildimi?
5. Texnologiya va resurslardan foydalanish
Zamonaviy texnologiyalar (smart doska, interaktiv taqdimotlar, onlayn platformalar)
ishlatilganmi?
Dars materiallari vizual va didaktik jihatdan samarali tashkil etilganmi?
6. Baholash va natijalar
Formativ va summativ baholash usullari ishlatilganmi?
O‘quvchilarga o‘z-o‘zini baholash imkoniyati berilganmi?
Darsning yakuniy natijalari kutilgan maqsadlarga mos keldimi?
`
156
Natija
. Quyida zamonaviy darslar uchun dars tahlili so‘rovnomasi jadval shaklida
keltirdik.
DARS TAHLILI
Dars mavzusi:
_______________________________________________
Sana:
____________
O‘qituvchi:
_____________________________
Fan:
______________________
Sinfi:
____________
№
Tahlil mezoni
Ha
Qisman
Yo‘q
Izoh
1
Darsning maqsadi va rejalashtirilishi
1.1
Dars maqsadi aniq va tushunarli
belgilanganmi?
☐
☐
☐
1.2
Dars kompetensiyaviy yondashuv asosida
tuzilganmi?
☐
☐
☐
1.3
Dars mazmuni o‘quvchilarning yoshiga va
bilim darajasiga mos keladimi?
☐
☐
☐
1.4
Darsning texnologik xaritasi mavjudmi?
☐
☐
☐
2
Darsning tuzilishi va tashkil etilishi
2.1
Darsning barcha bosqichlari mantiqan to‘g‘ri
tashkil etilganmi?
☐
☐
☐
2.2
Darsning boshlanishida o‘quvchilarning
qiziqishi uyg‘otildimi?
☐
☐
☐
2.3
Mavzu tushuntirishda tushunarli va qiziqarli
usullar ishlatildimi?
☐
☐
☐
2.4
O‘quvchilarga tajribalar, amaliy topshiriqlar
yoki misollar berildimi?
☐
☐
☐
3
Interfaol usullar va o‘quvchilar faolligi
3.1
Darsda interfaol usullar (muammoli ta’lim,
guruh ishlari, munozaralar) ishlatilganmi?
☐
☐
☐
3.2
O‘quvchilar mustaqil fikrlash va ijodiy
yondashishga undaldimi?
☐
☐
☐
3.3
O‘quvchilarning hamkorlikda ishlashi
ta’minlandimi?
☐
☐
☐
4
O‘qituvchining faoliyati
4.1
O‘qituvchi dars jarayonini samarali
boshqardimi?
☐
☐
☐
4.2
O‘qituvchi o‘quvchilarning qiziqishlarini
inobatga oldimi?
☐
☐
☐
4.3
Dars davomida o‘qituvchi tushunarli, lo‘nda va
aniq tushuntirish berdi mi?
☐
☐
☐
5
Texnologiyalardan foydalanish
5.1
Darsda zamonaviy texnologiyalar
(taqdimotlar, onlayn platformalar, smart
doska) ishlatilganmi?
☐
☐
☐
`
157
5.2
Vizual materiallar va tarqatma vositalar
qanchalik samarali edi?
☐
☐
☐
6
Baholash va refleksiya
6.1
O‘quvchilarning bilimini baholash uchun
formatif baholash metodlari ishlatildimi?
☐
☐
☐
6.2
Baholash shaffof va asosli bo‘ldimi?
☐
☐
☐
6.3
O‘quvchilarga o‘z-o‘zini baholash va fikr
bildirish imkoniyati berildimi?
☐
☐
☐
6.4
Dars yakunida o‘quvchilarning fikr-
mulohazalari tinglandimi?
☐
☐
☐
7
Umumiy baho va tavsiyalar
7.1
Darsning umumiy samaradorligi qanday
baholanadi?
7.2
Darsni yanada yaxshilash uchun qanday
tavsiyalar bor?
Ushbu dars tahlili so‘rovnomasi yordamida darsning barcha jihatlari atroflicha tahlil
qilinadi. Natijalarga asoslanib, o‘qituvchiga konstruktiv fikr bildirish va dars samaradorligini
oshirish mumkin.
Muhokama.
Kitob shahar 5-IDUMdagi informatika fani o‘qituvchilari dars tahlili
jarayonida ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha muhokamalar olib bordilar. Ular dars jarayonining
rejalashtirilishi, interfaol usullarning qo‘llanilishi va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
masalalariga alohida e’tibor qaratdilar. Muhokama davomida o‘qituvchilar informatika
fanining o‘ziga xosligi, o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi va amaliy ko‘nikmalarini
shakllantirish zarurligi haqida fikr bildirdilar.
O‘qituvchilar dars davomida muammoli ta’lim, guruhiy ishlar va tajribaviy
mashg‘ulotlardan foydalanish o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini oshirishini
ta’kidladilar. Ayniqsa, dasturlash, axborot texnologiyalari va raqamli resurslardan samarali
foydalanish informatika darslarining samaradorligini oshirishga yordam berishi aytib o‘tildi.
Dars jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularni amaliy topshiriqlar bilan
shug‘ullantirish va nazariy bilimlarni real loyihalar bilan bog‘lash muhim ekani qayd etildi.
Baholash tizimi bo‘yicha ham muhokamalar olib borildi. Formativ baholash, o‘zaro
baholash va refleksiya dars sifatini oshirishga xizmat qilishi ta’kidlandi. O‘qituvchilar
natijalarni tahlil qilish orqali dars jarayonini yanada takomillashtirish va o‘quvchilarning
individual ehtiyojlariga mos yondashish zarurligini bildirdilar. Muhokama natijalariga ko‘ra,
informatika fanini yanada rivojlantirish uchun o‘qituvchilar innovatsion texnologiyalarni joriy
etish, metodik tajriba almashish va darslarni interfaol tashkil etish bo‘yicha kelishib oldilar.
Xulosa.
Zamonaviy dars samaradorligini ta’minlash uchun tizimli yondashuv va
innovatsion metodlar muhim ahamiyatga ega. Darsning aniq maqsad va rejalashtirilishi,
interfaol usullarning qo‘llanilishi hamda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
o‘quvchilarning bilim olish jarayonini yanada samarali qiladi. O‘quvchilarni faol ishtirok
etishga undash, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni rivojlantirish dars sifatini oshirishga
`
158
xizmat qiladi. Dars davomida shaffof baholash tizimini joriy etish va formativ baholashga
e’tibor qaratish muhim. O‘qituvchi o‘quvchilarning bilim darajasini muntazam tahlil qilib,
ularning rivojlanishi uchun zarur sharoit yaratishi lozim. Dars yakunida refleksiya o‘tkazish
esa keyingi darslarni yanada takomillashtirish imkonini beradi.
Shunday qilib, dars sifatini oshirish uchun zamonaviy yondashuvlardan foydalanish,
o‘quvchilarning ehtiyojlarini inobatga olish va pedagogik innovatsiyalarni joriy etish zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Hakimova, Nargiza Supxonovna.
"Oliy ta’lim tizimida zamonaviy yondashuvlar
integratsiyasi talabalarni faollashtiruvchi omil sifatida."
Universal Journal, vol. 11, no. 3, 2023,
pp. 45–52. universaljurnal.uz.
2.
Xudoyberganova, Sevinchoy Urazmat qizi.
"Zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida
dars tashkil qilishning ilmiy asoslari."
Pedagogical Technology Journal, vol. 8, no. 2, 2023, pp.
31–39. wosjournals.com.
3.
Hattie, John.
Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to
Achievement.
Routledge, 2008.
4.
Marzano, Robert J.
The Art and Science of Teaching: A Comprehensive Framework for
Effective Instruction.
Association for Supervision and Curriculum Development (ASCD), 2007.
5.
Jurayeva, Zuxra, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "INFORMATIKANING
NAZARIY ASOSLARIDA MANTIQ ALGEBRASINING AKSIOMALARI VA TUSHUNCHALARI.
"
Естественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования
4.1 (2025): 21-24.
6.
Roʻziqulova, Goʻzal, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "CANVINDA
INFOGRAFIKANI YARATISH TEXNOLOGIYALARI."
Наука и технология в современном
мире
4.1 (2025): 66-71.
7.
Sadriddinova, Sabrina, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "SSM
PLATFORMALAR BILAN TANISHISH. FACEBOOK TARMOGʻI."
Наука и технология в
современном мире
4.1 (2025): 78-83.
8.
Xushvaqtov, Diyorbek, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyoxonova. "SIMLI VA SIMSIZ
ALOQA VOSITASI."
Наука и инновация
3.1 (2025): 69-74.
9.
Murodullayeva, Sevinch, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "TAQDIMOT
DASTURLARI (POWERPOINT, PREZI, FOSUSKY VA BOSHQA DASTURLAR) DA TAQDIMOT
TAYYORLASH."
Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
4.1 (2025):
19-22.
10.
Jumayeva, Durdona, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "BUL
FUNKSIYALARI. ULARNING BERILISH USULLARI. BUL FUNKSIYALARI SONI. BUL ALGEBRASI
QONUNLARI."
Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования
4.1 (2025): 15-18.
11.
Shavkatova, Sevinch, Malika Nurullayeva, va Muhiba Yaxiyoxonova. "SSM
PLATFORMALARI BILAN TANISHISH. INSTAGRAM TARMOGʻI."
Molodye uchenye
3.2 (2025):
`
159
18-21.
12.
Shahriyorova, Gulnoza, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "SMM
PLATFORMASI BILAN TANISHISH. TELEGRAM TARMOGʻI."
Молодые ученые
3.2 (2025): 22-
26.
13.
Ahmadova, Madina, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "BILIMLARNI
TASVIRLASH USULLARI. MANTIQIY MODELLAR, TARMOQLI SEMANTIK MODELLAR,
FREYNALI MODELLAR VA MAHSULOTLI MODELLAR."
Педагогика и психология в
современном мире: теоретические и практические исследования
4.1 (2025): 62-68.
14.
Abdimajidova, Laylo, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "AXBOROTNI
KODLASH USULLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
4.1 (2025): 75-80.
15.
Yakhiyakhonova, Mukhiba. "The urgency of improving the methods of developing the
skills of independent learning of future teachers." (2021).
16.
Kodirov, Akbar Shuxratovich, and Muborak To‘Lqin Qizi Nomozova. "MASOFAVIY
TALIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARINING ISTIQBOLLI ASOSLARI."
Academic research in
educational sciences
4.CSPU Conference 1 (2023): 753-756.
17.
Kodirov, Akbar, Shaxribonu Qo‘ziyeva, and Mashkura Sa’dullayeva. "O ‘ZBEKISTONDA
TURIZMNI RIVOJLANTIRISH UCHUN “EASY RENT” LOYIHASINING ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
18.
Kodirov, Akbar, Gulzor Qamariddinova, and Shahnoza Eshmurodova. "O ‘ZBEKISTONDA
MILLIY TURIZM RIVOJLANISHINI SHAKLLANTIRUVCHI IQTISODIY VA MOLIYAVIY
OMILLARINI O ‘RGANISH." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01
(2024).
19.
Sh, Kodirov A. "THE ROLE OF THE" ONE MILLION UZBEK PROGRAMMERS" PROJECT IN
INTRODUCING THE YOUTH OF OUR COUNTRY TO THE IT ENVIRONMENT ACCORDING TO
THE" DIGITAL UZBEKISTAN 2030" STRATEGY." Экономика и социум 10 (125) (2024): 205-
211.
20.
Xoliqulovna, Normurodova Sadoqat. "ELEKTRON JADVALLAR BO ‘LIMINI O ‘QITISH
METODIKASI." Uz Conferences. Vol. 1. No. 9. 2025.
