`
132
RAQAMLI TA’LIM TIZIMIDA INFORMATIKA FANINI O‘QITISHNING MEYORIY
HUJJATLARI BILAN TANISHISH
Nafasova Shahrizoda Zafar qizi
SHDPI MI-4-kurs talabasi
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
SHDPI Matematika va TAT kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15395089
Annotatsiya:
Raqamli ta’lim tizimi, global ta’limning zamonaviy talablari asosida,
informatika fanini o‘qitishni yangicha yondashuvlar bilan rivojlantirishga qaratilgan.
Maqolada informatika fanini o‘qitishda mavjud bo‘lgan me’yoriy hujjatlar, shu jumladan,
davlat ta’lim standartlari, o‘quv dasturlari, metodik qo‘llanmalar va xalqaro tajribalarga
asoslanib, ularning ta’lim jarayonidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Davlat ta’lim standartlari va
o‘quv dasturlari informatika fanining samarali o‘qitilishining asosini tashkil etadi, bu esa
o‘quvchilarning raqamli savodxonligini oshirish, ularni informatika faniga bo‘lgan qiziqishini
kuchaytirish va ularda zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirishga yordam beradi. Xalqaro
tajribalar, masalan, AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya, Singapur va Finlyandiya kabi
davlatlarning ta’lim tizimlaridagi informatika o‘qitishning me’yoriy hujjatlari, O‘zbekistonda
informatika fanini o‘qitish jarayonini yanada rivojlantirish uchun muhim yo‘nalishlar
hisoblanadi. Maqolada shuningdek, raqamli ta’lim platformalari va masofaviy o‘qitishning
ahamiyati, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashdagi roli ham yoritiladi.
Raqamli ta’lim tizimida informatika fanini o‘qitishning me’yoriy hujjatlari ta’lim tizimining
sifatini oshirish va o‘quvchilarga zamonaviy texnologiyalarni o‘rgatishda muhim vosita
hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Informatika fanini o‘qitish, me’yoriy hujjatlar, davlat ta’lim standartlari,
o‘quv dasturlari, metodik qo‘llanmalar, xalqaro tajriba, elektron ta’lim resurslari, masofaviy
o‘qitish, raqamli savodxonlik, o‘quvchilarning bilim ko‘nikmalari, informatika ta’limi.
KIRISH.
Zamonaviy ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalar va axborot-kommunikatsiya
vositalari muhim o‘rin tutmoqda. Xususan, informatika fanini o‘qitish bugungi kunda
innovatsion yondashuvlarni talab qiladigan ustuvor yo‘nalishlardan biridir. Dunyo bo‘ylab
ta’lim tizimlari raqamli texnologiyalarni keng joriy etishga harakat qilayotgan bir paytda,
O‘zbekiston ta’lim tizimi ham informatika fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarni
integratsiya qilishga katta e’tibor qaratmoqda.
Informatika fanining samarali o‘qitilishi uchun me’yoriy hujjatlar – davlat ta’lim
standartlari, o‘quv dasturlari, metodik qo‘llanmalar va texnik reglamentlar muhim
ahamiyatga ega. Ushbu hujjatlar informatika fanining mazmunini belgilash, uni zamonaviy
talablar asosida o‘qitish, pedagoglarning faoliyatini muvofiqlashtirish va ta’lim jarayonini
sifatli tashkil etish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasida informatika fanini o‘qitish bo‘yicha tasdiqlangan davlat
ta’lim standartlari va o‘quv dasturlari muntazam ravishda yangilanib borilmoqda. Xususan,
“Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’lim tizimini axborot texnologiyalari
bilan boyitish, elektron o‘quv resurslarini joriy etish va o‘quvchilarni zamonaviy IT-sohalarga
tayyorlash ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan.
`
133
Shuningdek, xalqaro tajriba va zamonaviy ta’lim standartlariga asoslanib, informatika
fanini o‘qitishda turli raqamli platformalar, interaktiv vositalar va masofaviy ta’lim
imkoniyatlaridan foydalanish tobora kengayib bormoqda. Ushbu maqolada raqamli ta’lim
tizimida informatika fanini o‘qitishning me’yoriy hujjatlari, ularning asosiy maqsad va
vazifalari, shuningdek, amaliy qo‘llanilishi haqida batafsil tahlil qilinadi.
Tadqiqotlar metadologiyasi.
Ilg‘or xorijiy davlatlarda informatika fanini o‘qitish
bo‘yicha ishlab chiqilgan me’yoriy hujjatlar zamonaviy ta’limning eng ilg‘or tamoyillariga
asoslangan bo‘lib, o‘quvchilarning texnologik ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston ta’lim tizimi ham ushbu ilg‘or tajribalarni o‘zlashtirib, informatika fanini
zamonaviy yondashuvlar asosida rivojlantirishga harakat qilmoqda. Ilg‘or xorijiy davlatlarda
informatika fanini o‘qitish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar quyidagi davlatlarda keng rivojlangan
bo‘lib, ularning davlat ta’lim standartlari (DTS) informatika fanini zamonaviy texnologiyalar
bilan uyg‘unlashtirishga yo‘naltirilgan:
AQSH
– Common Core State Standards (CCSS) va K-12 Computer Science Framework.
AQShda ta’lim Common Core State Standards (CCSS) va K-12 Computer Science
Framework asosida tashkil etiladi.
K-12 Computer Science Framework informatika bo‘yicha o‘quv dasturlarini yaratish
uchun ishlatiladi va asosiy yo‘nalishlari algoritmik tafakkur, dasturlash, kompyuter tizimlari
va ma’lumotlar xavfsizligini qamrab oladi.
ISTE (International Society for Technology in Education) tomonidan ishlab chiqilgan
standartlar ham informatika ta’limi uchun keng qo‘llaniladi.
Buyuk Britaniya
– National Curriculum for Computing.
Buyuk Britaniyada National Curriculum for Computing informatika ta’limi bo‘yicha
davlat standarti hisoblanadi.
5-16 yosh oralig‘idagi o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, algoritmlar, dasturlash,
tarmoq texnologiyalari va kiberxavfsizlik asoslarini o‘z ichiga oladi.
Informatika 2014-yildan boshlab maktablarda majburiy fan sifatida kiritilgan.
Germaniya
– KMK Bildungsstandards für die Informatik
Germaniyada ta’lim standarti har bir federal yerga qarab farq qilsa-da, KMK
(Kultusministerkonferenz) tomonidan ishlab chiqilgan “Bildungsstandards für die Informatik”
informatika ta’limining asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi.
O‘quv dasturlariga algoritmik tafakkur, dasturlash asoslari, sun’iy intellekt va
ma’lumotlar xavfsizligi kiritilgan.
Raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish maqsadida “Digitale Bildung” dasturi ishlab
chiqilgan.
Singapur
– Ministry of Education (MOE) ICT in Education Masterplan
Singapurda Ministry of Education (MOE) tomonidan ishlab chiqilgan "ICT in Education
Masterplan" informatika ta’limining me’yoriy asosini tashkil qiladi.
Informatika fani “Computational Thinking and Coding” nomi bilan boshlang‘ich va o‘rta
maktablarda o‘qitiladi.
O‘quv dasturiga STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) metodikasi
asosida robototexnika, sun’iy intellekt va kodlash kurslari kiritilgan.
`
134
Finlyandiya
– Finnish National Core Curriculum for Basic Education
Finlyandiyada informatika fani “National Core Curriculum for Basic Education” doirasida
o‘qitiladi.
O‘quvchilarga algoritmik tafakkur, dasturlash (Scratch, Python), tarmoq texnologiyalari
va raqamli savodxonlik bo‘yicha chuqur bilim beriladi.
Ta’lim jarayoni amaliyotga yo‘naltirilgan bo‘lib, loyihaviy ta’lim va mustaqil ish
usullaridan keng foydalaniladi.
Informatika fanini o‘qitishda asosiy me’yoriy hujjatlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Davlat ta’lim standartlari (DTS).
Informatika fanining mazmuni, maqsadi va asosiy o‘quv natijalarini belgilaydi.
O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalariga qo‘yiladigan talablarni aniq
belgilaydi.
Ta’lim bosqichlariga qarab informatika fanining o‘quv dasturini shakllantirish uchun
asos bo‘lib xizmat qiladi.
2. O‘quv dasturlari va o‘quv rejalar.
Informatika fani bo‘yicha yillik ta’lim mazmunini belgilaydi.
Har bir sinf uchun mavzular, soatlar taqsimoti va o‘quv materiallarining tartibini
ko‘rsatib beradi.
Nazariy va amaliy mashg‘ulotlarning nisbatini aniqlaydi.
3. Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalari.
DTS va o‘quv dasturlariga asoslangan holda ishlab chiqiladi.
Informatika fanining mavzularini o‘quvchilarga tushunarli tarzda yetkazish uchun
yoziladi.
Yangi pedagogik va innovatsion texnologiyalarni qo‘llashga yo‘naltiriladi.
4. Me’yoriy-metodik hujjatlar.
O‘qituvchilar uchun darslarni rejalashtirish va samarali o‘tkazish bo‘yicha tavsiyalarni
o‘z ichiga oladi.
Interfaol metodlarni qo‘llash, baholash tizimi, laboratoriya ishlarini o‘tkazish bo‘yicha
yo‘riqnomalar ishlab chiqiladi.
5. Elektron ta’lim resurslari va platformalar.
Raqamli darsliklar, video darslar, interaktiv mashg‘ulotlar va onlayn test tizimlari.
O‘zbekistonda elektron ta’lim platformalari, masalan,
EduMarket, UzEdu, Ziyonet
kabi
tizimlardan foydalanish yo‘lga qo‘yilgan.
6. Sertifikatlashtirish va baholash tizimi.
Informatika fanidan o‘quvchilarning bilim darajasini baholash mezonlari.
Sertifikat olish imkoniyatlari (masalan, xalqaro IT-sertifikatlar:
ICDL, Cisco, Microsoft,
Python
va boshqalar).
7. Xalqaro va milliy qonunlar hamda strategiyalar.
“Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun
– ta’lim tizimining huquqiy asoslarini belgilaydi.
“Raqamli O‘zbekiston – 2030” dasturi
– axborot texnologiyalarini ta’lim tizimiga
integratsiya qilishga qaratilgan.
AKT strategiyalari va me’yoriy hujjatlar
– kompyuter savodxonligi va informatika
fanini zamonaviy standartlar asosida o‘qitish bo‘yicha yo‘nalishlarni belgilaydi.
`
135
Bu hujjatlar informatika fanini samarali o‘qitish, zamonaviy texnologiyalarni o‘quv
jarayoniga joriy etish va o‘quvchilarga zamonaviy bilim berish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa.
Raqamli ta’lim tizimi jahon bo‘ylab ta’limning muhim yo‘nalishlaridan biriga
aylanishi bilan, informatika fanini o‘qitishning me’yoriy hujjatlari ham yangilanib,
takomillashib bormoqda. Informatika fanining o‘qitilishi uchun zarur bo‘lgan me’yoriy
hujjatlar, jumladan, davlat ta’lim standartlari, o‘quv dasturlari, metodik qo‘llanmalar, elektron
ta’lim resurslari va xalqaro tajribalar ta’lim jarayonini o‘zgartirishga, uni raqamli zamon
talablari bilan uyg‘unlashtirishga yordam beradi. Bu hujjatlar, shuningdek, o‘qituvchilarning
bilim va ko‘nikmalarini oshirishga, yangi metodlarni qo‘llashga, shuningdek, o‘quvchilarni
informatikada yuqori natijalarga erishishga yo‘naltiradi. O‘zbekistonda informatika fanini
o‘qitish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar muntazam yangilanib borayotgan bo‘lsa-da, xorijiy
tajribalar, masalan, AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya, Singapur va Finlyandiya kabi ilg‘or
davlatlarning ta’lim tizimlaridan o‘rganish, informatika fanining samarali o‘qitilishiga imkon
yaratadi. Umuman olganda, informatika fanini o‘qitishning me’yoriy hujjatlari o‘quvchilarga
nafaqat zamonaviy bilimlarni taqdim etadi, balki ularni kelajakdagi raqamli jamiyatda
muvaffaqiyatli faoliyat yuritishga tayyorlaydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
O‘rta ta’limning davlat
ta’lim standarti
. Tashkent, 2020.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi.
Ta’lim jarayonida informatika fani
o‘qituvchilari uchun metodik qo‘llanma
. Tashkent, 2018.
3.
U.S. Department of Education.
K-12 Computer Science Framework
. U.S., 2016.
4.
Kultusministerkonferenz (KMK).
Bildungsstandards für die Informatik
. Germany, 2016.
5.
Finnish National Agency for Education.
National Core Curriculum for Basic Education
.
Finland, 2014.
6.
Ministry of Education.
ICT in Education Masterplan
. Singapore Ministry of Education,
2020.
7.
Jurayeva, Zuxra, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "INFORMATIKANING
NAZARIY
ASOSLARIDA
MANTIQ
ALGEBRASINING
AKSIOMALARI
VA
TUSHUNCHALARI."
Естественные науки в современном мире: теоретические и
практические исследования
4.1 (2025): 21-24.
8.
Roʻziqulova, Goʻzal, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "CANVINDA
INFOGRAFIKANI YARATISH TEXNOLOGIYALARI."
Наука и технология в современном
мире
4.1 (2025): 66-71.
9.
Sadriddinova, Sabrina, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "SSM
PLATFORMALAR BILAN TANISHISH. FACEBOOK TARMOGʻI."
Наука и технология в
современном мире
4.1 (2025): 78-83.
10.
Xushvaqtov, Diyorbek, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyoxonova. "SIMLI VA SIMSIZ
`
136
ALOQA VOSITASI."
Наука и инновация
3.1 (2025): 69-74.
11.
Murodullayeva, Sevinch, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "TAQDIMOT
DASTURLARI (POWERPOINT, PREZI, FOSUSKY VA BOSHQA DASTURLAR) DA TAQDIMOT
TAYYORLASH."
Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
4.1 (2025):
19-22.
12.
Jumayeva, Durdona, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "BUL
FUNKSIYALARI. ULARNING BERILISH USULLARI. BUL FUNKSIYALARI SONI. BUL ALGEBRASI
QONUNLARI."
Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования
4.1 (2025): 15-18.
13.
Shavkatova, Sevinch, Malika Nurullayeva, va Muhiba Yaxiyoxonova. "SSM
PLATFORMALARI BILAN TANISHISH. INSTAGRAM TARMOGʻI."
Molodye uchenye
3.2 (2025):
18-21.
14.
Shahriyorova, Gulnoza, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "SMM
PLATFORMASI BILAN TANISHISH. TELEGRAM TARMOGʻI."
Молодые ученые
3.2 (2025): 22-
26.
15.
Ahmadova, Madina, Malika Nurullayeva, and Muhiba Yaxiyaxonova. "BILIMLARNI
TASVIRLASH USULLARI. MANTIQIY MODELLAR, TARMOQLI SEMANTIK MODELLAR,
FREYNALI MODELLAR VA MAHSULOTLI MODELLAR."
Педагогика и психология в
современном мире: теоретические и практические исследования
4.1 (2025): 62-68.
16.
Abdimajidova, Laylo, Malika Nurullayeva, and Muxiba Yaxiyaxonova. "AXBOROTNI
KODLASH USULLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
4.1 (2025): 75-80.
17.
Yakhiyakhonova, Mukhiba. "The urgency of improving the methods of developing the
skills of independent learning of future teachers." (2021).
18.
Kodirov, Akbar Shuxratovich, and Muborak To‘Lqin Qizi Nomozova. "MASOFAVIY
TALIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARINING ISTIQBOLLI ASOSLARI."
Academic research in
educational sciences
4.CSPU Conference 1 (2023): 753-756.
19.
Kodirov, Akbar, Shaxribonu Qo‘ziyeva, and Mashkura Sa’dullayeva. "O ‘ZBEKISTONDA
TURIZMNI RIVOJLANTIRISH UCHUN “EASY RENT” LOYIHASINING ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
20.
Kodirov, Akbar, Gulzor Qamariddinova, and Shahnoza Eshmurodova. "O ‘ZBEKISTONDA
MILLIY TURIZM RIVOJLANISHINI SHAKLLANTIRUVCHI IQTISODIY VA MOLIYAVIY
OMILLARINI O ‘RGANISH." YANGI O ‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01
(2024).
21.
Sh, Kodirov A. "THE ROLE OF THE" ONE MILLION UZBEK PROGRAMMERS" PROJECT IN
INTRODUCING THE YOUTH OF OUR COUNTRY TO THE IT ENVIRONMENT ACCORDING TO
THE" DIGITAL UZBEKISTAN 2030" STRATEGY." Экономика и социум 10 (125) (2024): 205-
211.
