O‘rik yetishtirishning viloyat misolida raqamlardagi tahlili

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
123-127
6

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Ботиров, А., & Исхоков, М. (2023). O‘rik yetishtirishning viloyat misolida raqamlardagi tahlili . in Library, 1(1), 123–127. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/23447
Мардон Исхоков, Самаркандский филиал Ташкентского государственного аграрного университета

 talaba

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

Абрикос – один из важных съедобных зерновых фруктов в Узбекистане, обладающий ранним сроком созревания и сладким вкусом. В данной статье рассказывается об основных посевных площадях и сортах абрикосов, выращиваемых в Самаркандской области. В данной статье использованы статистические данные Самаркандской области. Результаты наблюдений показали, что на посевных площадях абрикоса были посажены следующие сорта: «Майский», «Бертон», «Венгерка» и «Исполенский».


background image

Academic Research in Educational Sciences

Volume 4 | Issue 3 | 2023

ISSN: 2181-1385

ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1

123

March, 2023

https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal

O‘RIK YETISHTIRISHNING VILOYAT MISOLIDA RAQAMLARDAGI

TAHLILI

Alisher Botirov

Toshkent davlat agrar universiteti Samarqand filiali

Mardon Isoqov

Toshkent davlat agrar universiteti Samarqand filiali magistranti talabasi

ANNOTATSIYA

Oʻrik Oʻzbekistonda ertapishar va shirin taʼmga ega muhim isteʼmol

qilinadigan danakli mevalardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada Samarqand
viloyatida yetishtiriladigan o„riklarning asosiy ekin maydonlari va ekilib
kelinayotgan navlari haqida so„z yuritiladi. Ushbu maqolada Samarqand viloyati
statistik ma'lumotlaridan foydalanilgan. Kuzatilgan ma‟lumotlar natijalari shuni
ko‟rsatdiki, o„rik ekiladigan maydonlarda deyarli quyidagi navlari, ya'ni "Mayskiy",
"Berton", "Vengerka" va "Ispolenskiy" navlari ekilishi kuzatildi.

Kalit so‘zlar:

o‟rik, ekish maydonlari, tup soni.

KIRISH

O„rik danakli meva guruppasi o‟rik turi, Rosacaeae oilasining Armenica Mill

avlodiga kiradi. O„rik ko„chati o„tkazilgandan keyin 3-4 yilda hosilga kiradi.
O„rtacha 50-70 yil yashaydi. Yangi pishgan o„rik mevasi tarkibida 8.4-19 % gacha
shakar 0.3-1.7% gacha turli kislotalar 0.1-1.6 % gacha pektin, bundan tashqari A va
C vitaminlari uchraydi. Uni turshagida esa 80 % va undan yuqori miqdorda shakar
bo‟ladi. Shuningdek O‟rta Osiyoda yetishtiriladigan o‟riklarning mag„zi shirin bo‟lib,
bodom mag‟zi kabi iste‟mol qilinadi, bozorlarda iste‟mol uchun (sho‟rdanak) sotiladi.
O‟rik danagi tarkibida 40-58% gacha miqdorida moy va 28% oqsil bo‟ladi.
O„rikning achchiq bo„lgan danaklari mag„zidan amigdalin moddasi mavjud bo„lib u
texnik va oziq-ovqat sanoati uchun ishlatiladigan moy olinadi [1]. Mamlakatimizda
o„rik yetishtirlishi bo„yicha mevalar orasida uzum va olmadan keyingi 3-o„rinda
turadi [2]. Bog„dorchilik maydonlari yildan yilga oshib borib 2021 yilda 342.5 ming
gektarni tashkil qilmoqda. Shundan meva va rezavor meva maydoning 42.0 ming
gektari Samarqand viloyati hissasiga to„g„ri keladi [2, 3, 4, 5].

FOYDALANILGAN MATERIALLAR VA USULLAR

Samarqand viloyatida o„rikning umumiy maydoni 177 ga

bo„lib, eng ko'p ekilgan o'rik navlari "Berton" va "Mayskiy",


background image

Academic Research in Educational Sciences

Volume 4 | Issue 3 | 2023

ISSN: 2181-1385

ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1

124

March, 2023

https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal

shuningdek, "Vengerka" hisoblanadi. Qolaversa, Jomboy tumanidagi o„rik
plantatsiyalari viloyatda birinchi o„rinni egallagan bo„lsa, Paxtachi tumani ekin
maydonlari bo„yicha keyingi o„rinlarda turadi.

Ushbu tadqiqot ishining maqsadi oʻrikning oʻtgan yillar va yetishtirilayotgan

navlari, oʻsimliklarning hosildorligi va yetishtirish boʻyicha statistik maʼlumotlarini
tahlil qilishdan iborat.

1-jadval.

Samarqand viloyatida asosan yetishtiriladigan o‘rik navlari tumanlar misolida 2021 yil.

T/r

Samarqand tumanlari

Navlar

1

Bulung„ur

Smetelna

Mayskiy

Vengerka

Berton

2

Oqdarya

Berton

3

Pastdarg„om

Berton

4

Tayloq

Maldovanka

Ispolenskiy

Vengerka

5

Qo„shrabod

Askanex

Berton

Ushbu tadqiqotda Samarqand viloyati Samarqand statistik tashkilotining oʻrik

statistik maʼlumotlari tahlil qilindi. Barcha ma'lumotlar statistik modelning dinamik
usulida tahlil qilindi. Jadvallar va rasmlar Microsoft Excel bilan tasvirlangan.


OLINGAN NATIJALAR

Samarqand viloyatida 2021-yilda yetishtirilgan o„rik navlari

va ular qaysi tumanlarda yetishtirilganligi bo„yicha ma‟lumotlar
berilgan (1-jadval). Jadval ma‟lumotlari shuni ko„rsatadiki


background image

Academic Research in Educational Sciences

Volume 4 | Issue 3 | 2023

ISSN: 2181-1385

ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1

125

March, 2023

https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal

o„rikning Berton navi viloyatning Bulung„ur, Oqdaryo, Pastdarg„om va Qo„shrabod
tumanlarida yetishtiriladi. Vengerka navi esa Bulung„ur va tayloq tumanlarida.

1-rasm. 2021-yilda Samarqand viloyati tumanlaridagi o‘rik daraxtlari soni.

Jomboy tumani boshqa tumanlarga nisbatan 39600 dona o„rik daraxti

mavjudligi bilan boshqa tumanlarga nisbatan oldingi o„rinlarda turadi (1-rasm). Eng
oxirgi o„rinlarda esa Pastdarg„om tumani 1500 dona o„rik daraxti bilan ajralib turadi.

2021-yilda eng ko„p o„rik Paxtachai tumanida ekilgan bo„lib jami o„rik

maydonini 41% ini tashkil qiladi (2-rasm). O„z navbatida Nurobod tumanida ekilgan
o„rik maydoni jamiga nisbatan 20% ni, Qo„shrabod tumani 19% ni, Jomboy tumani
12 % ni va boshq. Tashkil qiladi.

2-rasm. 2021-yilda Samarqand viloyati tumanlaridagi o‘rik ekilgan

maydonlar.

39600

15253

11046

8640

2400

1500

0

10000

20000

30000

40000

50000

Jomboy

Paxtachi

Kushrabot

Nurabod

Bulungur

Pastdargom

Dar

axtlar

son

i, d

on

a

Samarkand regions

41%

20%

19%

12%

6% 2%

Paxtachi

Nurabod

Qo'shrabot

Jomboy

Bulung'ur

Pastdarg'om


background image

Academic Research in Educational Sciences

Volume 4 | Issue 3 | 2023

ISSN: 2181-1385

ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1

126

March, 2023

https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal

2022-yil uchun o„rik hosildorligi prognozi bo„yicha Kattaqo„rg„on tumani

oldingiz o„rinlarda turibdi (3-rasm). Undan keyin o„z navbatida Qo„shrabod, Jomboy,
Ishtixon, Oqdaryo va Tayloq tumanlarini ko„rishimiz mumkin. Eng oxirgi o„rinlarda
esa Narpay, Paxtachi va Nurobod tumanlarini ko„rishimiz mumkin.

3-rasm. Samarqand viloyatlari uchun 2022 yil uchun o‘rik hosildorligini prognoz qilish.


XULOSA

Samarqandda eng koʻp yetishtiriladigan oʻrik navlari “Mayskiy”, “Berton”,

“Vengerka” va “Ispolenskiy” navlari hisoblanadi. Jomboy tumanida 39600 dona o'rik
ko'chatlari ekilgan bo„lib bu viloyat miqyosida ilg„or tuman sifatida qarashimiz
mumkin. 2021-yilda Kattaqo'rg'on tumani 5231 tonna mahsulot yetishtirish bilan
boshqa tumanlarga nisbatan yetakchi o„rindaligi qayd etildi. Paxtachi tumanida esa
2021-yilda jami jami oʻrik maydoniga nisbatan o„rik maydoni boshqa tumanlarga
qaraganda 41 foizi ekin maydonini tashkil qilmoqda.

Yuqoridagi umumlashtirilgan xulosalar o'rik maydonlari va ishlab chiqarishlari

tumandan tumanga farq qilishi aniqlandi, shuning uchun biz o'rik yetishtirish
barqarorligiga erishish uchun ko'proq muhim etishtirish texnologiyalarini taklif
qilamiz. O„simliklarning hosildorligi va mahsuldorligi bo„yicha sotiladigan o„rik
turlarini aniqlash va keyingi tajribalarimiz uchun qaysi navlar mos kelishini
baholashlashdan iborat bo„lad.


5231

4842

3229

2981,499915

2237,9

1656

955,8

720,8

609

576

420

309,6

174

0

1000

2000

3000

4000

5000

6000

KATTAKURGAN

KUSHRABOT

JAMBAY

ISHTIHAN

AKDARYA

TAYLOK

URGUT

PASTDARGOM

BULUNGUR

SAMARKAND

NUROBOD

PAXTACHI

NARPAY

Hosildorlik, t/ga

Sa

m

a

rqa

nd

tum

a

nl

a

ri


background image

Academic Research in Educational Sciences

Volume 4 | Issue 3 | 2023

ISSN: 2181-1385

ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1

127

March, 2023

https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal

REFERENCES

1. А.А.Рибаков, С.А.Остраухова (1981). Ўзбекистон мевачилиги. “Ўқитувчи”-
Тошкент, 20-21, 30-31.
2. Улуғбек Бойжонов, Ўрмон Мирзохидов, Гулрабо Рустамова, & Алишер
Ботиров

(2022).

САМАРҚАНД

ИЛМИЙ

ТАЖРИБА

СТАНЦИЯСИ

КОЛЛЕКЦИЯ МАЙДОНЛАРИДАГИ ИСТИҚБОЛЛИ ЎРИК НАВЛАРИДА
ФЕНОФАЗАЛАРНИ ЎТИШ МУДДАТЛАРИ. Academic research in educational
sciences, 3 (Speical Issue 1), 287-292.
3. Botirov, A., Murtazayev, A., Ochilov, B., & Rustamova, G. (2022). UZUM
YETISHTIRISHNING HUDUDLAR KESIMIDAGI TAHLILI. Academic research
in educational sciences, 3(Speical Issue 1), 293-297.
4. Alisher Botirov, Baxodir Ochilov, & Furqat Hasanov (2022). ILMIY-TAJRIBA
STANSIYASINING SO„NGI YILLARDAGI STATISTIK KUZATUVLARI.
Central Asian Academic Journal of Scientific Research, 2 (2), 202-207.
5. O„zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‟mitasi (2022). O„zbekiston qishloq
xo„jaligi. Toshkent, 34.


Библиографические ссылки

А.А.Рибаков, С.А.Остраухова (1981). Ўзбекистон мевачилиги. “Ўқитувчи”-Тошкент, 20-21, 30-31.

Улуғбек Бойжонов, Ўрмон Мирзохидов, Гулрабо Рустамова, & Алишер Ботиров (2022). САМАРҚАНД ИЛМИЙ ТАЖРИБА СТАНЦИЯСИ КОЛЛЕКЦИЯ МАЙДОНЛАРИДАГИ ИСТИҚБОЛЛИ ЎРИК НАВЛАРИДА ФЕНОФАЗАЛАРНИ ЎТИШ МУДДАТЛАРИ. Academic research in educational sciences, 3 (Speical Issue 1), 287-292.

Botirov, A., Murtazayev, A., Ochilov, B., & Rustamova, G. (2022). UZUM YETISHTIRISHNING HUDUDLAR KESIMIDAGI TAHLILI. Academic research in educational sciences, 3(Speical Issue 1), 293-297.

Alisher Botirov, Baxodir Ochilov, & Furqat Hasanov (2022). ILMIY-TAJRIBA STANSIYASINING SO„NGI YILLARDAGI STATISTIK KUZATUVLARI. Central Asian Academic Journal of Scientific Research, 2 (2), 202-207.

O„zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‟mitasi (2022). O„zbekiston qishloq xo„jaligi. Toshkent, 34.

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов