Dorivor momordikaning kelib chiqishi, botanikasi hamda morfologiyasi

inLibrary
Google Scholar
Журнал:
Выпуск:
CC BY f
1270-1273
3

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.
Поделиться
Ботиров, А., & Отажонова, Х. (2023). Dorivor momordikaning kelib chiqishi, botanikasi hamda morfologiyasi . in Library, 1(2), 1270–1273. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/23436
Алишер Ботиров, Самаркандский филиал Ташкентского государственного аграрного университета

 katta o‘qituvchisi, q.x.f.f.d (PhD)

Хаетхон Отажонова, Самаркандский филиал Ташкентского государственного аграрного университета

 bakalavr talabasi

Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

Maqolada shifobaxsh Momordika o'simligini botanikasi, morfologiyasini bilish orqali bu o'simlik bilan yaqindan tanishamiz. Bundan tashqari ushbu maqolada Dorivor momordikaning kelib chiqish tarixi ham o'rin olgan.


background image

Samarkand branch of Tashkent State
Agrarian University

Volume 4 | SamTSAU Conference | 2023

Theoretical and practical foundations of
introducing smart agriculture in Uzbekistan

O‘zbekistonda aqlli qishloq xo‘jaligini joriy

etishning nazariy va amaliy asoslari

1270

May 12-13

https://samaguni.uz/ International Scientific and Practical Conference

DORIVOR MOMORDIKANING KELIB CHIQISHI, BOTANIKASI HAMDA

MORFOLOGIYASI

Alisher Botirov

Akademik M.Mirzayev nomli bog’dorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot

instituti doktoranti (DSc), Toshkent davlat agrar universiteti Samarqand filiali katta

o‘qituvchisi, q.x.f.f.d (PhD)

Hayotxon Otajonova

Toshkent davlat agrar universiteti Samarqand filiali, bakalavr talabasi

ANNOTATSIYA

Maqolada shifobaxsh Momordika o'simligini botanikasi, morfologiyasini bilish

orqali bu o'simlik bilan yaqindan tanishamiz. Bundan tashqari ushbu maqolada Dorivor
momordikaning kelib chiqish tarixi ham o'rin olgan.

Kalit so'zlar:

Gul, meva, urug', ildiz, poya, barg, qovoqdoshlar oilasi.

ABSTRACT

In the article, we will get to know the medicinal plant momordica by knowing its

botany and morphology. In addition, the article also contains a fascinating history of the
medicinal Momordica.

Keywords:

Flower, fruit, seed, root, stem, leaf, Cucurbitaceae.


Kirish

Mevalari tashqi ko'rinishidan timsohning terisini eslatuvchi bu ajoyib o'simlik

momordika o'zining bir qancha nomlari bilan mashhur. Ulardan ayniqsa, Hindiston anori,
timsoh bodring, arab anori kabi nomlari hammaga ma'lum. Momordika o'zining
dorivorlik xususiyatlari va ko'plab kasalliklarga tabiiy davo bo'lib hisoblangani bois
butun dunyo tabobatida va zamonaviy tibbiyotda alohida o'ringa ega. Shifobaxsh
momordikani mamlakatimizda yetishtirish va foydalanishni yo'lga qo'yish orqali
aholimiz salomatligini yaxshilashga xizmat qilgan bo'lamiz.


Adabiyotlar tahlili va metodologiya

Momordika - mamlakatimiz uchun yangi o'simlik turi hisoblanib, bu o'simlik

haqida olib borilgan tadqiqotlar juda kam. Momordika hozirgi kunda
asosan dunyo davlatlari orasida Yaponiya, Xitoy, Koreya,
Hindistonda

ko'p

yetishtiriladi.

Momordikaning

foydali


background image

Samarkand branch of Tashkent State
Agrarian University

Volume 4 | SamTSAU Conference | 2023

Theoretical and practical foundations of
introducing smart agriculture in Uzbekistan

O‘zbekistonda aqlli qishloq xo‘jaligini joriy

etishning nazariy va amaliy asoslari

1271

May 12-13

https://samaguni.uz/ International Scientific and Practical Conference

xususiyatlariga to'xtaladigan bo'lsak momordika- immunitetni ko'taradi va ko'rishni
yaxshilaydi, uning mevasi tarkibidagi noyob moddalar organizmdan zararli toksinlarni
chiqarib tashlaydi. Momordikaning vitaminlarga boyligi uchun ham dorivorligi yuqori.
Momordika mevalari tarkibida A, B, C, E, F va PP vitaminlari mavjud. O'simlik
tarkibidagi mavjud B guruh vitaminlari soch, teri va to'qimalarning holatini yaxshilashga
xizmat qiladi. Ko'rish o'tkirligini kuchaytiruvchi A vitaminiga ham boy o'simlik
hisoblanadi.

Noyob biologik moddalar hisoblangan F, hamda, E vitaminlari ham

momordikada tarkibida mavjud.


Kelib chiqish tarixi

Dorivor momordikani o'rgangan dunyo olimlari ma'lumotlariga qaraganda bu

o'simlik haqida dastlab Mayya qabilalari bilishgan, keyinchalik 16-asrlarga kelib sekin
asta Yevropaga kirib kela boshlagan. Yana bir manbalarga qaraganda esa
momordikaning vatani Hindiston va Xitoy hisoblanadi. Qadimgi Xitoyda bu o'simlik
qimmatbaho hisoblangan va faqat imperator va uning oila azolarigagina momordika
iste'mol qilishga ruxsat berilganligi haqida ma'lumotlar mavjud. Qadimgi Hindistonda
muqaddas o'simlik hisoblashgan. Yaponiyada esa asrlik o'simlik ya'ni yaponlar uzoq umr
ko'rishlari sirini mana shu o'simlikka bog'lashgan. Hozirgi kunda momordika manzarali
va

shifobaxsh o'simlik

sifatida

Janubiy

Osiyoning barcha

mamlakatlarida

yetishtirilmoqda [1, 2, 3, 4].


Tadqiqot natijalari va muhokamalar

Momordikaning bir yillik, ko'p yillik va liana kabi hayotiy shakllari bor.

Qovoqdoshlar (

Cucurbitatceae

) oilasiga mansub. Momordikaning asosan 2 ta turi keng

tarqalgan:

- momordica charantia (Hind anori)
- momordica balsamic (balzam nok)
Hozirgi kunda momordikaning dunyo bo'yicha 20 ga yaqin navlari bor, ular ta'mi

va meva hajmi bilan farq qiladi.

Eng mashhur navlari:
Kafolat navi - har bir tup o'simlik 50 tagacha meva beradi. Mevalari shakli

ovalsimon bo'lib, uzunligi 15 sm gacha bo'ladi. Mevalari to'liq pishganida to'q sariq
rangga kiradi.

Balsamik navi - dorivorlik xususiyatlari qolgan navlarga

qaraganda yuqori hisoblanadi. Mevalari rangi to'q sariq mayda
bo'ladi.


background image

Samarkand branch of Tashkent State
Agrarian University

Volume 4 | SamTSAU Conference | 2023

Theoretical and practical foundations of
introducing smart agriculture in Uzbekistan

O‘zbekistonda aqlli qishloq xo‘jaligini joriy

etishning nazariy va amaliy asoslari

1272

May 12-13

https://samaguni.uz/ International Scientific and Practical Conference

Tayvan oq navi - bu navga xos ajoyib bir xususiyati shundaki, bu navli

o'simliklar oq mevalar hosil qiladi. Ular pishganida mutlaqo achchiq emas, lekin
navning hosildorligi past.

Yaponiya uzoq navi - xurmo mevalariga juda o'xshash boy ta'mga ega mevalari

bor, bunday mevalarning vazni 400 gr ga yetadi. Bu nav yuqori hosildorlikka ega.

Apelsin Peke - bu navning boshqa navlardan farqli tarafi shundaki, mevalari

juda shirin, to'q sariq rangga ega.

Yuqorida keltirilgan navlardan tashqari momordikaning katta mevali hamda uzun

mevalari navlari ham mavjud. Katta mevali navga oid o'simlik mevalari yirik va
dumaloq shaklga ega. Mevalari uzunligi 20 smgacha boradigan o'simliklar Uzun mevali
navga oid.


Shifobaxsh momordikaning morfologiyasi

Momordika nafaqat dorivorligi uchun balki dekorativ o'simlik sifatida ham ekib

o'stiriladi. Momordikaning uzun poyalari uzunligi 2-5 metrga va hatto 10 metrgacha ham
o'sishi mumkin. Momordika poyalari ingichka va jingalak, huddi liana singari bo'ladi.
Barglari katta o'yilgan, och yashil rangga ega. Ildizlari o'q ildiz. Momordika ildizlarida
revmatizmni davolashda ishlatiladigan moddalar triterpen saponinlar mavjud.
Momordikaning hosilini to'la yig'ib olganimizdan so'ng, ildiz, poya va barglarini quritib
ko'pgina kasalliklarni davolashda foydalanishimiz mumkin. Jumladan, momordika ildiz,
poya va barglari anemiya, shamollash, yuqori qon bosimi, turli xildagi kuyishlar, Jigar
kasalliklari va revmatizmni davolashda ishlatiladi.

Momordika gullari sariq, 2 jinsli xushbo'y yasemin iforli. Momordikaning ajoyib

ko'rinishga ega bo'lgan mevalari uzunligi 10-25 smgacha, diametri 6 smgacha yetadi.
O'sish va pishib yetilish jarayonida ularni ranglari yashildan to'q sariq ranggacha
o'zgaradi. Meva ichida 30 tagacha urug'lari bor. Momordika urug'lari kuchli qobiq bilan
himoyalangan, ular hajmi jihatidan tarvuz urug'lariga o'xshash, qizil, jigarrang rangga
ega

Xalq tabobatida va zamonaviy tibbiyotda momordikaning barcha qismlaridan -

ildizidan, barglaridan, meva va urug'laridan foydalaniladi. Ildizlari, barglari va
urug'laridan qaynatma va damlamalar tayyorlab iste'mol qilinadi. O'simlik mevalari esa
xom va pishgan holatida qovurilgan, qaynatilgan, tuzlangan va konservalangan holda
iste'mol qilinadi. Momordika o'simligi Osiyo xalqlarida an'anaviy oshxonada ishlatiladi.
Sho'rvalar, salatlar va turli xil ovqatlar tayyorlashda yosh barglari va barra mevalaridan
foydalaniladi.

Bundan

tashqari

mevalaridan

ekstrakt

olinadi.Momordika ekstrakti sarkoma, melanoma, leykemiya


background image

Samarkand branch of Tashkent State
Agrarian University

Volume 4 | SamTSAU Conference | 2023

Theoretical and practical foundations of
introducing smart agriculture in Uzbekistan

O‘zbekistonda aqlli qishloq xo‘jaligini joriy

etishning nazariy va amaliy asoslari

1273

May 12-13

https://samaguni.uz/ International Scientific and Practical Conference

kasalligiga chalingan bemorlarni davolashda yaxshi samara beradi [5].

Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, mevalaridagi mavjud antiviral va

antibakterial faollik tufayli gepatit va OIV ni davolashda ishlatilishi mumkin.
Amerikalik olimlar momordika sharbatidagi moddalar nafaqat saraton hujayralarini
o'sishini to'xtatibgina qolmay, balki ularni yo'q qilishini ham aniqladilar [6].


Xulosa

Xulosa o'rnida shuni aytishimiz mumkinki, har qanday o'simlikni yetishtirishdan

avval uni kelib chiqish tarixi, botanikasi va morfologiyasini yaxshi o'rganish kerak. Shu
sababli biz ham momordikaning kelib chiqish tarixi, botanikasi va morfologiyasini
o'rganish orqali undan yuqori hosil olish va dorivorlik xususiyatlaridan foydalangan
holda aholimiz orasida keng tarqalgan Qandli diabed anemiya bolalar gijjasiga qarshi
tabiiy yo'llardan foydalanishni yo'lga qo'yish bu orqali esa aholimiz salomatligini
yaxshilashni maqsad qildik.


REFERENCES

1. A.A.Saminov, D.E.Ismoiljonova, I.T.Kamoliddinova“Dorivor momordika yetishtirish
va o'simlikning o'ziga xos xususiyatlari'' ilmiy maqola.Science and innovation -
international scientific journal.
2. Botirov, A., & Arakawa, O. (2021). Root growth changes in the winter planting of
young „Miyabi Fuji‟apple trees.International Journal of Horticultural Science and
Technology,8(3), 227-233.
3. Botirov, A., & Arakawa, O. (2022). The interaction of rootstocks, water and soil
humectants and young apple tree growth.Academic research in educational
sciences,3(Speical Issue 1), 43-56.
4. Botirov, Alisher Erkinovich, and Oybek Bahodir O‘G‘Li Aliyev. "NOK (PYRUS)
MEVALI EKINI–TADQIQOTLAR VA NATIJALAR." Academic research in
educational sciences Conference (2022): 199-202.
5. Botirov, A., & Otajonova, H. (2023). MOMORDIKANING DORIVORLIK
XUSUSIYATLARI VA XALQ XO ‘JALIGIDAGI AHAMIYATI. Academic research
in educational sciences, 4(2), 52-55.
6.https://uz.healthy-food-near-me.com/momordica-is-an-explosive-source-of-vitamins/

View publication stats

Библиографические ссылки

A.A.Saminov, D.E.Ismoiljonova, I.T.Kamoliddinova“Dorivor momordika yetishtirish va o'simlikning o'ziga xos xususiyatlari'' ilmiy maqola. Science and innovation -international scientific journal.

Botirov, A., & Arakawa, O. (2021). Root growth changes in the winter planting of young „Miyabi Fuji‟apple trees.International Journal of Horticultural Science and Technology,8(3), 227-233.

Botirov, A., & Arakawa, O. (2022). The interaction of rootstocks, water and soil humectants and young apple tree growth.Academic research in educational sciences,3(Speical Issue 1), 43-56.

Botirov, Alisher Erkinovich, and Oybek Bahodir O‘G‘Li Aliyev. "NOK (PYRUS) MEVALI EKINI–TADQIQOTLAR VA NATIJALAR." Academic research in educational sciences Conference (2022): 199-202.

Botirov, A., & Otajonova, H. (2023). MOMORDIKANING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI VA XALQ XO ‘JALIGIDAGI AHAMIYATI. Academic research in educational sciences, 4(2), 52-55.

https://uz.healthy-food-near-me.com/momordica-is-an-explosive-source-of-vitamins/

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов